Nachtzweten: oorzaken, wanneer je je zorgen maakt en wat helpt

Nachtzweten betekent dat je ‘s nachts zo hevig zweet dat je pyjama en beddengoed doorweekt raken, ook als je slaapkamer niet te warm is. Vaak is de oorzaak onschuldig: de overgang, een medicijn of een slaapstoornis zoals slaapapneu. Gaat het samen met koorts, gewichtsverlies of vergrote lymfklieren, of houdt het weken aan zonder verklaring? Laat het dan nakijken door je huisarts.¹

Wat is nachtzweten precies?

Zweet je onder een te dik dekbed of in een warme kamer, dan is dat gewoon je warmteregeling die haar werk doet. Artsen spreken van nachtzweten (nocturnale hyperhidrose) als je zweet terwijl de omgeving daar geen reden voor geeft, en zo erg dat je kleding of lakens nat worden.¹

Het is iets anders dan blozen. Bij blozen worden je gezicht of bovenlichaam rood en warm, zonder dat je per se zweet. Bij opvliegers in de overgang komen die twee vaak samen voor, en daardoor worden ze nogal eens door elkaar gehaald.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van nachtzweten?

De oorzaken lopen uiteen van onschuldig tot iets wat onderzoek nodig heeft. Een overzicht:

Oorzaak	Kenmerken
Overgang	Opvliegers overdag, nachtzweten ‘s nachts; meestal rond 45–55 jaar
Medicijnen	O.a. antidepressiva, sommige antipsychotica, hormoontherapie
Slaapstoornissen	Vooral obstructieve slaapapneu; ook narcolepsie1
Infecties	Meestal met koorts; denk aan tbc of een abces
COVID-19	Beschreven bij een acute infectie2
Nachtelijke hypoglykemie	Lage bloedsuiker ‘s nachts, vooral bij diabetesmedicatie
Geen aanwijsbare oorzaak	Komt regelmatig voor (idiopathisch nachtzweten)

Nachtzweten door de overgang

Bij vrouwen van middelbare leeftijd is de perimenopauze of menopauze de meest voorkomende oorzaak. Doordat je oestrogeengehalte schommelt, raakt de temperatuurregeling in je hersenen uit balans en gaat je lichaam ineens warmte afvoeren. Overdag merk je dat als een opvlieger, ‘s nachts als nachtzweten.

Wat in de praktijk kan helpen:

• Houd je slaapkamer koel, rond 16–18 °C.
• Slaap onder ademend beddengoed van katoen of bamboe.
• Doe rustige ademhalingsoefeningen als je wakker wordt van een opvlieger.

Medicijnen als bijwerking

Zweten is een bekende bijwerking van verschillende medicijnen. Een duidelijk voorbeeld is het antipsychoticum clozapine: dat kan zulk hevig zweten geven dat artsen het soms apart behandelen.³ Andere middelen waarbij zweten of blozen vaak genoemd wordt, zijn:

• Antidepressiva, zoals SSRI’s en tricyclische antidepressiva
• Hormoontherapie met oestrogeen of testosteron, en hormoonremmers zoals tamoxifen
• Bloedsuikerverlagers, doordat je bloedsuiker ‘s nachts te laag kan worden
• Corticosteroïden zoals prednison

Begon het zweten kort nadat je een nieuw medicijn ging gebruiken? Bespreek dat met je huisarts of apotheker. Stop of wissel nooit zelf.

Infecties en COVID-19

Bij een infectie komt het zweten meestal door koorts. Tuberculose (tbc) staat bekend om nachtzweten in combinatie met lang aanhoudend hoesten, afvallen en koorts. Tbc komt in Nederland weinig voor, maar het komt nog wel voor. Ook een abces, aan de buitenkant of ergens binnen in je lichaam, kan nachtzweten geven terwijl je lichaam de infectie bestrijdt. Bij hiv kan nachtzweten een vroeg teken zijn. Heb je aanhoudend nachtzweten zonder verklaring, dan kun je met je huisarts bespreken of een hiv-test zinvol is.

Ook bij COVID-19 is nachtzweten beschreven. In één casus was het zweten zo hevig dat de handen van de patiënt ‘s ochtends gerimpeld waren, zoals na lang in bad liggen.²

Kan slaapapneu nachtzweten veroorzaken?

Ja, en die oorzaak wordt vaak over het hoofd gezien. Een overzichtsstudie uit 2023 laat zien dat nachtzweten vaak voorkomt bij obstructieve slaapapneu. Daarbij valt je ademhaling tijdens de slaap steeds even stil, en je lichaam reageert daarop met een stressreactie die zweten kan uitlokken.¹ Volgens dezelfde studie wordt het zweten vaak minder als de slaapapneu behandeld wordt, bijvoorbeeld met een CPAP-apparaat.¹ Ook bij andere slaapstoornissen, zoals narcolepsie, is overmatig zweten ‘s nachts beschreven.¹

Herken je het volgende? Dan is het zinvol om slaapapneu met je huisarts te bespreken:

• Je snurkt hard of je partner ziet dat je ademhaling stokt.
• Je wordt ‘s ochtends niet uitgerust wakker.
• Je bent overdag slaperig of hebt ‘s ochtends hoofdpijn.

Wanneer moet je met nachtzweten naar de huisarts?

Maak een afspraak bij je huisarts als het nachtzweten:

• langer dan 2–3 weken aanhoudt zonder duidelijke reden;
• samengaat met koorts, onverklaard afvallen, aanhoudend hoesten of vergrote lymfklieren;
• zo hevig is dat je meerdere nachten doorweekt wakker wordt;
• begon nadat je een nieuw medicijn ging gebruiken;
• samengaat met snurken, ademstops of slaperigheid overdag.

Op Thuisarts.nl lees je wanneer je beter contact opneemt met je huisarts.

Wat kun je zelf doen tegen nachtzweten?

Is de oorzaak onschuldig of tijdelijk, dan helpen deze aanpassingen vaak al:

• Temperatuur: zet de slaapkamer op 16–18 °C en zet ‘s nachts een raam op een kier.
• Beddengoed: kies katoen, linnen of bamboe in plaats van polyester of flanel.
• Kleding: slaap in een losse katoenen pyjama, of leg een droge pyjama klaar naast je bed.
• Avond: wees zuinig met alcohol, pittig eten en cafeïne in de uren voor het slapengaan.
• Vocht: drink overdag genoeg water om aan te vullen wat je ‘s nachts verliest.

Welke behandelingen zijn er als zelfzorg niet genoeg is?

De behandeling hangt af van de oorzaak. Bij slaapapneu gaat het om de ademhaling tijdens de slaap.¹ Komt het door een medicijn, dan kan je arts de dosis aanpassen of een ander middel voorschrijven. Bij hevig zweten door clozapine is in een casusreeks diltiazem geprobeerd, maar dat is uitsluitend een afweging voor de behandelend arts.³

Blijft het nachtzweten ernstig en vindt de arts geen oorzaak, dan is er een casusbeschrijving van een patiënt bij wie het middel oxybutynine hielp.⁴ Het gaat om één patiënt. Dat is dus geen standaardbehandeling, maar hooguit iets wat een arts in een uitzonderlijk geval kan overwegen.

Veelgestelde vragen

Is nachtzweten gevaarlijk?

Nachtzweten zelf is niet gevaarlijk, maar het kan wel een teken zijn van iets wat aandacht nodig heeft. Meestal is de oorzaak onschuldig, zoals de overgang of een medicijn. Heb je ook koorts, val je af zonder reden of voel je vergrote lymfklieren? Ga dan naar je huisarts.

Kan stress nachtzweten veroorzaken?

Stress en angst zetten je lichaam in een staat van paraatheid, en daardoor kun je gaan zweten, ook ‘s nachts. Vindt de arts geen lichamelijke oorzaak, dan heet het idiopathisch nachtzweten. Ontspanningsoefeningen en een vast slaapritme kunnen helpen. Blijven de klachten, bespreek ze dan met je huisarts.

Wat helpt het snelst tegen nachtzweten in de overgang?

Het snelst merk je meestal resultaat van een koelere slaapkamer (16–18 °C) en ademend beddengoed. Hormoontherapie kan opvliegers en nachtzweten verminderen, maar dat beslis je samen met je huisarts, omdat het niet voor iedereen geschikt is. Ademhalingsoefeningen kunnen een opvlieger draaglijker maken.

Wat zijn oorzaken van nachtzweten bij mannen?

Bij mannen zijn mogelijke oorzaken onder meer medicijnen, slaapapneu, infecties, een laag testosterongehalte en stress. Slaapapneu komt bij mannen vaker voor en wordt nogal eens gemist als oorzaak. Heb je zonder duidelijke reden aanhoudend nachtzweten, ga dan naar de huisarts.

Kan nachtzweten een teken zijn van lymfeklierkanker?

In zeldzame gevallen hoort nachtzweten bij een vorm van lymfeklierkanker, zoals de ziekte van Hodgkin. Er zijn dan meestal ook andere klachten, zoals vergrote lymfklieren, onverklaard afvallen en koorts. Nachtzweten alleen wijst niet op kanker, maar heb je deze klachten samen, laat het dan nakijken.

Is nachtzweten na COVID-19 normaal?

Nachtzweten is beschreven bij COVID-19 en verdwijnt bij de meeste mensen na herstel. Houdt het weken later nog aan, of komen er nieuwe klachten bij, dan is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts.

Moet ik stoppen met mijn medicijn als ik denk dat het nachtzweten geeft?

Nee, stop nooit zelf met een medicijn zonder overleg met je arts of apotheker. Vaak is het op te lossen door de dosis aan te passen of over te stappen op een ander middel. Bespreek het met degene die het medicijn heeft voorgeschreven.

Kan snurken iets met nachtzweten te maken hebben?

Dat kan. Hard snurken met ademstops kan wijzen op obstructieve slaapapneu, en daarbij komt nachtzweten vaak voor. Als de slaapapneu behandeld wordt, neemt het zweten vaak af. Je huisarts kan je doorverwijzen voor slaaponderzoek.

Footnotes

1. Idiaquez J, Casar JC, Arnardottir ES. Hyperhidrosis in sleep disorders - A narrative review of mechanisms and clinical significance. Journal of Sleep Research. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35706374/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Jawad AS. Night sweats (nocturnal hyperhidrosis) causing wrinkled (pruney) hands in a patient with SARS-CoV-2 infection. The Journal of the Royal College of Physicians of Edinburgh. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36147002/ ↩ ↩²

3. Kenton EM, Zoellner SM, Nelson LA. Diltiazem for clozapine-induced generalized hyperhidrosis. The Mental Health Clinician. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37860588/ ↩ ↩²

4. Dias L, Martinot C, Vaillant G. Severe night sweating treated by oxybutynin. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38163944/ ↩

Bronnen

1. Idiaquez J, Casar JC, Arnardottir ES — Hyperhidrosis in sleep disorders - A narrative review of mechanisms and clinical significance · Journal of Sleep Research · 2023
2. Jawad AS — Night sweats (nocturnal hyperhidrosis) causing wrinkled (pruney) hands in a patient with SARS-CoV-2 infection · The Journal of the Royal College of Physicians of Edinburgh · 2022
3. Kenton EM, Zoellner SM, Nelson LA — Diltiazem for clozapine-induced generalized hyperhidrosis · The Mental Health Clinician · 2023
4. Dias L, Martinot C, Vaillant G — Severe night sweating treated by oxybutynin · Journal of Clinical Sleep Medicine · 2024