PMS symptomen: wat zijn ze en wanneer moet je hulp zoeken?

Ongeveer 85% van de menstruerende vrouwen ervaart minstens één PMS-symptoom in de week of twee voor hun menstruatie. Die klachten — van krampen en opgeblazen gevoel tot prikkelbaarheid en slaapproblemen — verdwijnen doorgaans zodra de menstruatie begint. Voor een op de vijf vrouwen zijn ze ernstig genoeg om het dagelijks leven te beïnvloeden.¹

Wat is PMS precies?

Het premenstrueel syndroom (PMS) is een verzamelnaam voor lichamelijke en emotionele klachten die optreden in de luteale fase — de periode na de eisprong en voor de menstruatie. Klachten beginnen doorgaans vijf tot elf dagen voor de menstruatie en verdwijnen binnen een dag of twee na de start ervan.¹

De exacte oorzaak is nog niet volledig opgehelderd. De gangbare verklaring is dat de hormonale schommelingen in de tweede helft van de cyclus — dalende oestrogeen- en progesteronspiegels — invloed hebben op neurotransmitters zoals serotonine, die stemming en gedrag reguleren. Dit verklaart ook waarom PMS-klachten verdwijnen na de menopauze of tijdens een zwangerschap.

Factoren die de kans op PMS vergroten:

• een persoonlijke of familiegeschiedenis van depressie of angststoornissen
• een eerder doorgemaakte postpartumdepressie
• hoge chronische stress
• weinig beweging en een slechte slaapkwaliteit

Wat zijn de fysieke symptomen van PMS?

Symptoom	Wanneer	Aandachtspunt
Opgeblazen gevoel en vochtretentie	1–2 weken voor menstruatie	Verdwijnt snel na start menstruatie
Gevoelige of pijnlijke borsten	Vanaf eisprong	Aanhoudende pijn buiten de cyclus verdient medische aandacht
Buik- en rugkramp	Vlak voor en bij menstruatie	Hevige krampen kunnen wijzen op dysmenorroe
Hoofdpijn of migraine	Wisselend per vrouw	Hormonale schommelingen triggeren dit bij gevoelige vrouwen
Vermoeidheid	Tweede helft cyclus	Hangt vaak samen met veranderd slaappatroon
Eetlustveranderingen	Luteale fase	Hormonaal gestuurd verlangen naar zoet of zout

Gewrichtspijn en een lichte gewichtstoename door vochtretentie zijn eveneens veelgenoemde lichamelijke klachten.¹

Wat zijn de emotionele symptomen van PMS?

De emotionele klachten worden door veel vrouwen als het zwaarst ervaren. Ze omvatten:

• Prikkelbaarheid — het meest genoemde symptoom
• Stemmingswisselingen — snel overschakelen van verdriet naar boosheid of omgekeerd
• Angst of gespannenheid
• Huilbuien die niet in verhouding lijken tot de aanleiding
• Concentratieproblemen
• Terugtrekken uit sociale contacten
• Depressieve gevoelens vlak voor de menstruatie

Belangrijk onderscheid: depressieve gevoelens die uitsluitend vlak voor de menstruatie optreden, passen bij PMS. Depressie die de hele cyclus aanwezig is, vraagt een eigen aanpak via je huisarts.¹

Wanneer is het geen PMS maar PMDD?

Bij een kleine groep vrouwen zijn de emotionele klachten zo ernstig dat ze dagelijks functioneren — op het werk, thuis of in relaties — wezenlijk belemmeren. Dat heet premenstruele dysfore stoornis (PMDD). Kenmerkend is dat klachten zeven tot tien dagen voor de menstruatie beginnen en sterk verbeteren binnen een paar dagen na de start ervan.

Herken je jezelf hierin? Houd klachten bij in een symptoomdagboek over minstens twee cycli — dat helpt de huisarts bij de beoordeling. PMDD is goed behandelbaar.¹

Verergert PMS andere aandoeningen?

Rond de helft van de vrouwen met PMS-klachten heeft ook een andere chronische aandoening die in de luteale fase kan opvlammen:

• Depressie en angststoornissen — de meest voorkomende overlap met PMS
• Migraine — hormonale triggers zijn een bekende uitlokkende factor
• Myalgische encefalomyelitis / chronisch vermoeidheidssyndroom (ME/CVS) — sommige vrouwen melden dat klachten vlak voor de menstruatie toenemen
• Prikkelbaredarmsyndroom (PDS) — darmklachten zijn hormoongevoelig

Heb je een van deze aandoeningen en merk je dat je cyclus klachten beïnvloedt? Bespreek dit dan met je huisarts of specialist.

Wanneer ga je naar de huisarts voor PMS?

Ga naar de huisarts als:

• klachten je dagelijks leven, werk of relaties belemmeren
• symptomen ook buiten de luteale fase aanhouden
• je vermoedt dat het om PMDD gaat
• lichamelijke klachten zoals zware krampen of sterk veranderde borsten nieuw of veranderd zijn

Thuisarts.nl biedt betrouwbare achtergrondinformatie over PMS en helpt je beoordelen of een huisartsbezoek nodig is.¹

Veelgestelde vragen

Hoe lang duren PMS-klachten?

PMS-klachten beginnen doorgaans vijf tot elf dagen voor de menstruatie en verdwijnen meestal binnen een dag of twee nadat de menstruatie op gang is gekomen. De duur verschilt per vrouw en per cyclus. Houd klachten bij in een dagboek over meerdere cycli — dat helpt je huisarts ook bij de beoordeling.

Hoe weet ik of mijn klachten echt PMS zijn en niet iets anders?

PMS-klachten zijn cyclisch: ze treden op in de week of twee voor de menstruatie en verdwijnen als de menstruatie begint. Als klachten de hele maand aanwezig zijn, is er mogelijk iets anders aan de hand. Houd een symptoomdagboek bij over twee tot drie cycli en bespreek dit met je huisarts.

Wat is het verschil tussen PMS en PMDD?

PMS en premenstruele dysfore stoornis (PMDD) overlappen, maar bij PMDD zijn de emotionele klachten zo ernstig dat ze dagelijks functioneren wezenlijk verstoren — denk aan ernstige depressieve gevoelens of intense prikkelbaarheid die werk of relaties belemmeren. PMDD is een erkende aandoening die behandeling vraagt. Praat hierover met je huisarts.

Verdwijnen PMS-klachten na de menopauze?

Ja, PMS-klachten verdwijnen doorgaans na de menopauze, omdat de cyclische hormonale schommelingen dan ophouden. In de perimenopauze — de overgangsperiode — kunnen klachten tijdelijk heviger worden door onregelmatige hormoonspiegels. Bespreek dit met je huisarts als klachten je dagelijks leven beïnvloeden.

Kan PMS erger worden naarmate je ouder wordt?

Sommige vrouwen merken dat PMS-klachten toenemen richting de perimenopauze, mogelijk door steeds onregelmatiger wordende hormoonschommelingen. Er is geen eenduidige regel: bij sommige vrouwen verbeteren klachten juist. Zijn je klachten veranderd of heviger geworden, laat dit dan beoordelen door je huisarts.

Wat kan ik zelf doen om PMS-klachten te verlichten?

Regelmatige lichaamsbeweging, voldoende slaap en het beperken van cafeïne, alcohol en zout zijn maatregelen die in richtlijnen worden aanbevolen. Ook stressreductie en een regelmatig eetpatroon helpen sommige vrouwen. Voor ernstigere klachten zijn er behandelingsmogelijkheden via de huisarts — vraag daarnaar als je er zelf niet uitkomt.

Is PMS erfelijk?

Een familiegeschiedenis van PMS of stemmingsstoornissen vergroot de kans dat je zelf ook PMS-klachten ervaart, wat wijst op een genetische component. Dit betekent niet dat je er niets aan kunt doen: leefstijl en behandeling spelen een grote rol bij het beheersen van klachten.

Footnotes

1. Thuisarts.nl. PMS (premenstrueel syndroom) | Thuisarts.nl. Thuisarts.nl — NHG-gebaseerde patiënteninformatie. 2024. https://www.thuisarts.nl/zoek?q=PMS%20symptomen ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

Bronnen

1. Thuisarts.nl — PMS (premenstrueel syndroom) | Thuisarts.nl · Thuisarts.nl — NHG-gebaseerde patiënteninformatie · 2024