Roken tijdens de zwangerschap en eczeem bij je baby: wat zegt het onderzoek?

Roken in het derde trimester van de zwangerschap vergroot de kans dat je baby atopisch eczeem ontwikkelt. Dat blijkt uit onderzoek onder meer dan 1.500 baby’s tussen 12 en 18 maanden oud.¹ Alcohol tijdens de zwangerschap kan datzelfde risico verder vergroten. Hieronder lees je wat er precies gebeurt en wat je kunt doen.

Vergroot roken tijdens de zwangerschap de kans op eczeem?

Onderzoek suggereert van wel. Een studie onderzocht meer dan 1.500 baby’s en vond een duidelijke correlatie tussen tabaksblootstelling in het derde trimester en atopisch eczeem bij de baby.¹ Het verband met blootstelling in het eerste of tweede trimester bestaat ook, maar is zwakker.

Belangrijk om te weten: roken is niet de directe oorzaak van eczeem — genetische aanleg speelt een grote rol. Maar tabaksblootstelling in de baarmoeder vergroot het risico aanzienlijk, en dat is een verschil dat telt.

Waarom beïnvloedt roken het immuunsysteem van de baby?

De foetus ontwikkelt zijn immuunsysteem grotendeels in de baarmoeder. Blootstelling aan tabaksrook verstoort dit proces, waardoor het afweersysteem van de pasgeborene minder goed is toegerust om te reageren op prikkels van buitenaf.¹ Een niet-optimaal ontwikkeld immuunsysteem verhoogt de kans op eczeem, maar ook op astma en luchtweginfecties — en het astma-risico blijft ook op latere leeftijd bestaan.

Goed nieuws: uit Japans onderzoek blijkt dat het verhoogde eczeem-risico bij kinderen van rokende moeders na het 16e levensjaar grotendeels verdwijnt.² Het astma-risico blijft helaas wél.

Heeft roken vóór of ná de zwangerschap ook invloed?

Uit hetzelfde Japanse onderzoek blijkt dat roken vóór de zwangerschap en passief roken ná de geboorte geen significant verhoogd eczeem-risico opleveren.² De correlatie geldt specifiek voor roken tijdens de zwangerschap zelf.

Voor astma en luchtwegklachten ligt dat anders: passief roken na de geboorte is daarvoor wél schadelijk. Een rookvrije omgeving voor je baby is altijd de veiligste keuze.

Speelt alcohol tijdens de zwangerschap ook een rol?

Onderzoek suggereert dat alcoholgebruik tijdens de zwangerschap de kans op eczeem bij het kind kan vergroten, mogelijk tot het 5e levensjaar.³ Ook kleine hoeveelheden — zoals die vrijkomen bij koken met alcohol — kunnen al meetbaar zijn. Het mechanisme lijkt vergelijkbaar met dat van tabak: verstoring van de foetale immuunontwikkeling.

De officiële richtlijn is duidelijk: er is geen veilige hoeveelheid alcohol tijdens de zwangerschap. Thuisarts.nl geeft betrouwbare uitleg over gezond leven tijdens de zwangerschap.

Stoppen met roken: wanneer en hoe?

Hoe eerder in de zwangerschap je stopt, hoe beter — maar ook later stoppen heeft effect. Het derde trimester is de meest kritieke periode voor de immuunontwikkeling van je baby, dus stoppen vóór die fase maakt een groot verschil.¹

Voor ondersteuning kun je terecht bij:

• Je huisarts of verloskundige: die kan doorverwijzen naar een stoppen-met-roken-begeleider of nicotinevervangingstherapie
• Thuisarts.nl: betrouwbare informatie over stoppen met roken tijdens de zwangerschap

Nicotinevervangingsmiddelen zoals pleisters of kauwgom zijn in principe minder schadelijk dan roken, maar ook nicotine heeft een effect op de foetale ontwikkeling. Bespreek dit altijd met je verloskundige of huisarts voordat je ze gebruikt.

Wat kun je verder doen voor het immuunsysteem van je baby?

Naast een rookvrije zwangerschap zijn er meer factoren die de foetale ontwikkeling ondersteunen:

• Gevarieerde voeding: groente, fruit, vette vis en noten leveren vitaminen en mineralen die de immuunontwikkeling ondersteunen
• Voldoende beweging: matige lichaamsbeweging tijdens de zwangerschap is veilig en wordt aanbevolen
• Geen alcohol: de enige veilige hoeveelheid is nul
• Buitenlucht: regelmatig wandelen in de natuur wordt geassocieerd met een gezonder immuunsysteem, al is het bewijs hierover beperkt

Lees ook: Eczeem bij baby’s behandelen en Wat is eczeem?

Veelgestelde vragen

Vergroot roken tijdens de zwangerschap altijd de kans op eczeem bij de baby?

Niet altijd, maar onderzoek toont een duidelijke correlatie — vooral in het derde trimester. Roken is geen directe oorzaak van eczeem; genetische aanleg speelt ook een grote rol. Tabaksblootstelling in de baarmoeder vergroot het risico aanzienlijk, maar garandeert niet dat het kind eczeem ontwikkelt.

Vanaf welk trimester is roken het schadelijkst voor het eczeem-risico?

Het derde trimester lijkt het meest kritiek, omdat de immuunontwikkeling van de foetus dan in een beslissende fase zit. Roken eerder in de zwangerschap verhoogt het risico ook, maar de correlatie is het sterkst bij blootstelling in de laatste drie maanden.

Verdwijnt het verhoogde eczeem-risico naarmate het kind ouder wordt?

Grotendeels wel. Uit Japans onderzoek blijkt dat kinderen van rokende moeders na hun 16e levensjaar niet significant meer last hebben van eczeem dan leeftijdsgenoten. Het verhoogde astma-risico blijft echter wél bestaan op latere leeftijd.

Heeft passief roken na de geboorte invloed op eczeem bij de baby?

Voor eczeem specifiek lijkt de correlatie vooral te gelden voor blootstelling in de baarmoeder, niet voor meeroken ná de geboorte. Voor astma en andere luchtwegklachten is een rookvrije omgeving na de geboorte echter wel degelijk belangrijk voor de gezondheid van je kind.

Mag ik alcohol drinken tijdens de zwangerschap als ik eczeem bij mijn baby wil voorkomen?

Nee. De officiële richtlijn is dat er geen veilige hoeveelheid alcohol bestaat tijdens de zwangerschap. Onderzoek suggereert bovendien dat alcoholgebruik de kans op eczeem bij het kind kan vergroten tot het 5e levensjaar. Volledige onthouding is de aanbevolen keuze.

Kan ik nicotinepleisters of -kauwgom gebruiken als ik zwanger ben?

Nicotinevervangingsmiddelen zijn minder schadelijk dan roken, maar ook nicotine heeft een effect op de foetale ontwikkeling. Bespreek altijd met je verloskundige of huisarts welke stopmethode het veiligst is voor jou en je baby voordat je deze middelen gebruikt.

Wat kan ik doen als ik al gerookt heb tijdens de zwangerschap?

Stop zo snel mogelijk — ook halverwege of laat in de zwangerschap heeft stoppen nog positief effect op de gezondheid van je baby. Ondersteun het immuunsysteem van je kind verder via gezonde voeding, voldoende beweging en volledige onthouding van alcohol, en bespreek je situatie met je verloskundige.

Footnotes

1. et al.. Maternal smoking during pregnancy and risk of atopic eczema in the offspring. Clinical & Experimental Allergy. 2005. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1365-2222.2005.02374.x ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. et al.. Pre- and Postnatal Smoking Exposure and Risk of Eczema in Children. Nicotine & Tobacco Research. 2017. https://academic.oup.com/ntr/article-abstract/19/7/804/2354624/Pre-and-Postnatal-Smoking-Exposure-and-Risk-of ↩ ↩²

3. et al.. Alcohol Consumption During Pregnancy and Risk of Atopic Dermatitis in Offspring. Alcoholism: Clinical and Experimental Research. 2016. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/acer.13048 ↩

Bronnen

1. et al. — Maternal smoking during pregnancy and risk of atopic eczema in the offspring · Clinical & Experimental Allergy · 2005
2. et al. — Pre- and Postnatal Smoking Exposure and Risk of Eczema in Children · Nicotine & Tobacco Research · 2017
3. et al. — Alcohol Consumption During Pregnancy and Risk of Atopic Dermatitis in Offspring · Alcoholism: Clinical and Experimental Research · 2016