Roken tijdens de zwangerschap en eczeem bij je baby: wat zegt het onderzoek?

Ja, roken tijdens de zwangerschap vergroot de kans op atopisch eczeem bij je baby — vooral in het derde trimester. Dat blijkt uit onderzoek onder meer dan 1.500 kinderen.¹ Tabaksrook verstoort de immuunontwikkeling van je ongeboren kind. Het goede nieuws: stoppen — ook later in de zwangerschap — verkleint het risico aanzienlijk.²

Hoe sterk is het verband tussen roken en eczeem bij de baby?

Een studie onder meer dan 1.500 baby’s (12–18 maanden) vond een duidelijke correlatie tussen tabaksblootstelling in het derde trimester en atopisch eczeem.¹ Het verband met blootstelling in het eerste of tweede trimester bestaat ook, maar is zwakker.

Belangrijk: roken veroorzaakt eczeem niet rechtstreeks. Genetische aanleg speelt een grote rol. Maar tabaksblootstelling in de baarmoeder vergroot het risico aanzienlijk — en dat is een factor die je zelf in de hand hebt.

Een uitgebreide review uit 2022 bevestigt dat roken tijdens de zwangerschap samenhangt met een reeks nadelige gezondheidsuitkomsten bij het kind, waaronder verstoorde immuunfunctie.³

Waarom schaadt tabaksrook het immuunsysteem van je ongeboren kind?

De foetus ontwikkelt het grootste deel van zijn immuunsysteem in de baarmoeder. Tabaksrook bevat duizenden chemische stoffen die dit proces verstoren.³ Het resultaat: een afweersysteem dat minder goed is toegerust om op prikkels te reageren. Dat verhoogt niet alleen de kans op eczeem, maar ook op astma en luchtweginfecties.

Recent onderzoek laat zien dat de gevolgen verder reiken dan de huid en luchtwegen. Kinderen van moeders die rookten tijdens de zwangerschap hebben een verhoogd risico op cardiovasculaire problemen in de vroege adolescentie, en dat risico neemt toe met het aantal sigaretten per dag.⁴

Is het derde trimester het meest kritiek?

Ja. De immuunontwikkeling van de foetus zit in het derde trimester in een beslissende fase. Blootstelling aan tabaksrook in deze periode heeft het sterkste verband met eczeem bij de baby.¹ Roken in het eerste of tweede trimester verhoogt het risico ook, maar de correlatie is zwakker.

Dat betekent niet dat eerder stoppen zinloos is — integendeel. Hoe eerder je stopt, hoe beter de kansen voor je kind. Maar zelfs stoppen in het derde trimester maakt een verschil.

Verdwijnt het verhoogde eczeem-risico als je kind ouder wordt?

Grotendeels wel. Uit Japans onderzoek blijkt dat het verhoogde eczeem-risico bij kinderen van rokende moeders na het 16e levensjaar grotendeels verdwijnt.⁵ Het is dus geen levenslang gevolg.

Het astma-risico blijft helaas wél bestaan op latere leeftijd. En uit recent onderzoek blijkt dat kinderen van rokende moeders ook op cardiovasculair vlak kwetsbaarder zijn in de adolescentie.⁴ Een rookvrije zwangerschap beschermt je kind dus op meerdere fronten.

Heeft passief roken na de geboorte invloed op eczeem?

Voor eczeem specifiek lijkt het verband vooral te gelden voor blootstelling in de baarmoeder, niet voor meeroken na de geboorte.⁵ Roken vóór de zwangerschap levert evenmin een significant verhoogd eczeem-risico op.

Voor astma en andere luchtwegklachten ligt dat anders: passief roken na de geboorte is daarvoor wél schadelijk. Een rookvrije omgeving voor je baby is daarom altijd de veiligste keuze — ook na de bevalling.

Speelt alcohol ook een rol bij eczeem bij je baby?

Onderzoek suggereert dat alcoholgebruik tijdens de zwangerschap de kans op eczeem bij het kind kan vergroten, mogelijk tot het 5e levensjaar.⁶ Het mechanisme lijkt op dat van tabak: verstoring van de foetale immuunontwikkeling.

De officiële richtlijn is helder: er bestaat geen veilige hoeveelheid alcohol tijdens de zwangerschap. Het Voedingscentrum en Thuisarts.nl geven hierover betrouwbare informatie.

Hoe stop je veilig met roken tijdens de zwangerschap?

Hoe eerder je stopt, hoe beter. Maar ook later stoppen heeft effect — het derde trimester is de meest kritieke periode voor de immuunontwikkeling van je baby.¹ Een recente review benadrukt dat begeleide stoppen-met-roken-programma’s tijdens de zwangerschap de gezondheidsuitkomsten voor moeder en kind aantoonbaar verbeteren.²

Voor ondersteuning kun je terecht bij:

• Je huisarts of verloskundige — zij kunnen doorverwijzen naar een stoppen-met-roken-begeleider of nicotinevervangingstherapie
• Thuisarts.nl — betrouwbare informatie over stoppen met roken, ook tijdens de zwangerschap

Nicotinevervangingsmiddelen zoals pleisters of kauwgom zijn minder schadelijk dan doorroken, maar ook nicotine heeft een effect op de foetale ontwikkeling. Bespreek dit altijd met je verloskundige voordat je ze gebruikt.

Wat kun je verder doen voor de immuunontwikkeling van je baby?

Naast een rookvrije en alcoholvrije zwangerschap ondersteunen deze factoren de gezonde ontwikkeling van je kind:

• Gevarieerde voeding — groente, fruit, vette vis en noten leveren vitaminen en mineralen die de immuunontwikkeling ondersteunen
• Voldoende beweging — matige lichaamsbeweging tijdens de zwangerschap is veilig en wordt aanbevolen
• Stressreductie — chronische stress kan de foetale ontwikkeling beïnvloeden; ontspanning en voldoende slaap helpen
• Buitenlucht — regelmatig wandelen wordt geassocieerd met een gezonder immuunsysteem

Lees ook: Eczeem bij baby’s behandelen en Wat is eczeem?

Veelgestelde vragen

Vergroot roken tijdens de zwangerschap altijd de kans op eczeem bij de baby?

Niet altijd, maar onderzoek toont een duidelijke correlatie — vooral bij roken in het derde trimester.¹ Genetische aanleg speelt ook een grote rol. Tabaksblootstelling in de baarmoeder vergroot het risico, maar garandeert niet dat je kind eczeem ontwikkelt.

Vanaf welk trimester is roken het schadelijkst voor het eczeem-risico?

Het derde trimester is het meest kritiek, omdat de immuunontwikkeling van de foetus dan in een beslissende fase zit.¹ Roken eerder in de zwangerschap verhoogt het risico ook, maar de correlatie is het sterkst bij blootstelling in de laatste drie maanden.

Verdwijnt het verhoogde eczeem-risico als het kind ouder wordt?

Grotendeels wel. Uit onderzoek blijkt dat kinderen van rokende moeders na hun 16e levensjaar niet significant meer last hebben van eczeem dan leeftijdsgenoten.⁵ Het verhoogde astma-risico en het cardiovasculaire risico blijven echter wél bestaan.⁴

Heeft passief roken na de geboorte invloed op eczeem bij de baby?

Voor eczeem lijkt de correlatie vooral te gelden voor blootstelling in de baarmoeder, niet voor meeroken na de geboorte.⁵ Voor astma en luchtwegklachten is een rookvrije omgeving na de geboorte echter wel degelijk belangrijk.

Mag ik alcohol drinken tijdens de zwangerschap als ik eczeem wil voorkomen?

Nee. Er bestaat geen veilige hoeveelheid alcohol tijdens de zwangerschap. Onderzoek suggereert dat alcoholgebruik de kans op eczeem bij het kind kan vergroten tot het 5e levensjaar.⁶ Volledige onthouding is de aanbevolen keuze.

Kan ik nicotinepleisters of -kauwgom gebruiken als ik zwanger ben?

Nicotinevervangingsmiddelen zijn minder schadelijk dan doorroken, maar ook nicotine heeft een effect op de foetale ontwikkeling. Bespreek altijd met je verloskundige of huisarts welke stopmethode het veiligst is voor jou en je baby.

Wat kan ik doen als ik al gerookt heb tijdens de zwangerschap?

Stop zo snel mogelijk — ook halverwege of laat in de zwangerschap heeft stoppen positief effect.² Ondersteun de gezondheid van je kind via gevarieerde voeding, beweging en volledige onthouding van alcohol. Bespreek je situatie met je verloskundige.

Hoe vergroot je de kans op een gezonde zwangerschap?

Begin idealiter al vóór de conceptie met een gezonde leefstijl: stop met roken, drink geen alcohol, eet gevarieerd en beweeg voldoende. Thuisarts.nl biedt betrouwbare informatie over zwanger worden en gezond zwanger zijn. Bespreek eventuele medicatie of supplementen met je huisarts.

Footnotes

1. Linneberg A, Simonsen JB, Petersen J, et al.. Maternal smoking during pregnancy and risk of atopic eczema in the offspring. Clinical & Experimental Allergy. 2005. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1365-2222.2005.02374.x ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

2. Peyronnet V, Le Faou AL, Berlin I. Smoking cessation during pregnancy. Revue des maladies respiratoires. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39209565/ ↩ ↩² ↩³

3. Havard A, Chandran JJ, Oei JL. Tobacco use during pregnancy. Addiction. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34985168/ ↩ ↩²

4. Liu M, Soon EY, Lange K. Maternal Smoking Intensity During Pregnancy and Early Adolescent Cardiovascular Health. Journal of the American Heart Association. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39996442/ ↩ ↩² ↩³

5. Kantor R, Kim A, Thyssen JP, et al.. Pre- and Postnatal Smoking Exposure and Risk of Eczema in Children. Nicotine & Tobacco Research. 2017. https://academic.oup.com/ntr/article-abstract/19/7/804/2354624 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. Wada K, Konishi K, Tamura T, et al.. Alcohol Consumption During Pregnancy and Risk of Atopic Dermatitis in Offspring. Alcoholism: Clinical and Experimental Research. 2016. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/acer.13048 ↩ ↩²

Bronnen

1. Linneberg A, Simonsen JB, Petersen J, et al. — Maternal smoking during pregnancy and risk of atopic eczema in the offspring · Clinical & Experimental Allergy · 2005
2. Kantor R, Kim A, Thyssen JP, et al. — Pre- and Postnatal Smoking Exposure and Risk of Eczema in Children · Nicotine & Tobacco Research · 2017
3. Wada K, Konishi K, Tamura T, et al. — Alcohol Consumption During Pregnancy and Risk of Atopic Dermatitis in Offspring · Alcoholism: Clinical and Experimental Research · 2016
4. Havard A, Chandran JJ, Oei JL — Tobacco use during pregnancy · Addiction · 2022
5. Peyronnet V, Le Faou AL, Berlin I — Smoking cessation during pregnancy · Revue des maladies respiratoires · 2024
6. Liu M, Soon EY, Lange K — Maternal Smoking Intensity During Pregnancy and Early Adolescent Cardiovascular Health · Journal of the American Heart Association · 2025