Stinkende urine: oorzaken, alarmsignalen en wanneer je naar de huisarts moet

Stinkende urine heeft meestal een onschuldige oorzaak: te weinig water drinken, asperges of kruiden veranderen de geur tijdelijk. Meer drinken lost het vaak binnen een dag op. Houdt de geur langer dan twee dagen aan, of heb je ook koorts, pijn bij het plassen of bloed in je urine? Ga dan naar de huisarts.

Welke voedingsmiddelen veranderen de geur van je urine?

Gezonde urine heeft een lichte, karakteristieke geur die tijdelijk kan veranderen door wat je eet of drinkt. Bepaalde verbindingen in voedsel worden door je lichaam afgebroken en via de nieren uitgescheiden. Onderzoek laat zien dat vluchtige geurverbindingen uit specerijen — zoals kurkuma en komijn — binnen uren in de urine detecteerbaar zijn ¹.

Veelvoorkomende oorzaken:

• Asperges — zwavelverbindingen geven de urine een kenmerkende scherpe geur. Niet iedereen ruikt dit: genetisch onderzoek toont aan dat sommige mensen de receptor missen om deze geurstoffen waar te nemen ².
• Kruiden en specerijen — kerrie, komijn en fenegriek kunnen de urinelucht veranderen ¹.
• Knoflook en uien — zwavelverbindingen uit deze groenten verschijnen in de urine.
• Koffie — afbraakproducten van cafeïne veranderen de urinelucht tijdelijk.
• Vitamine B-supplementen — vooral vitamine B6 kan een opvallende geur veroorzaken.

Deze geurveranderingen zijn onschuldig en verdwijnen na een paar plassessies.

Waarom ruikt urine sterker bij uitdroging?

Als je te weinig drinkt, worden afvalstoffen in je urine geconcentreerder — de urine wordt donkerder en ruikt sterker naar ammoniak. Dit is het duidelijkst merkbaar ‘s ochtends vroeg, na een nacht zonder drinken. Meer water drinken lost dit snel op.

Vuistregel: lichtgele, bijna heldere urine wijst op voldoende vochtinname. Donkergele of oranje urine is een signaal om meer te drinken. Het Voedingscentrum adviseert 1,5 tot 2 liter vocht per dag, maar bij warmte of inspanning kan de behoefte hoger liggen.

Kan stinkende urine wijzen op een blaasontsteking?

Een blaasontsteking (cystitis) of urineweginfectie (UWI) is een veelvoorkomende medische oorzaak van stinkende, troebele urine ³. Bacteriën in de urinewegen produceren afvalstoffen die een scherpe, soms visachtige geur veroorzaken. Let op deze bijkomende symptomen:

• Branderig of pijnlijk gevoel bij het plassen
• Frequente, plotselinge aandrang om te plassen
• Gevoel dat de blaas niet helemaal leeg is
• Donkere of troebele urine
• Pijn in de onderbuik

Heb je ook koorts, rugpijn of koude rillingen? Dan kan de infectie de nieren hebben bereikt (pyelonefritis). Neem in dat geval dezelfde dag contact op met je huisarts. Zie ook Thuisarts.nl voor meer informatie.

Wat betekent zoet of fruitachtig ruikende urine?

Bij slecht gereguleerde diabetes lekt er glucose in de urine, wat de geur zoet of suikerachtig maakt. Bij diabetische ketoacidose (DKA) — een ernstige complicatie waarbij het lichaam vetten verbrandt in plaats van glucose — is de geur zoet-fruitachtig door ophoping van ketonen in het bloed en de urine.

DKA is een medisch spoedgeval. Bel direct 112 of je huisarts bij misselijkheid, verwardheid of snelle ademhaling naast zoet ruikende urine. Meer informatie vind je op Thuisarts.nl.

Kunnen nierstenen de urinelucht veranderen?

Nierstenen kunnen leiden tot geconcentreerde, scherp ruikende urine. Andere symptomen zijn hevige pijn in de zij of rug (nierkoliek), een brandend gevoel bij het plassen en soms bloed in de urine. Voldoende water drinken (1,5–2 liter per dag) is de belangrijkste preventieve maatregel. Bij aanhoudende klachten is onderzoek door een huisarts nodig.

Welke zeldzame aandoeningen veranderen de urinelucht?

Sommige erfelijke stofwisselingsziekten geven urine een kenmerkende geur. In Nederland worden deze aandoeningen vroeg opgespoord via de neonatale hielprikscreening van het RIVM.

• Ahornsiroopziekte (MSUD) — door een enzymdefect stapelen de vertakte aminozuren leucine, isoleucine en valine op, waardoor de urine en het zweet naar ahornsiroop ruiken ⁴. Let op: fenegriek kan een vergelijkbare geur veroorzaken en is een bekende bron van vals alarm.
• Fenylketonurie (PKU) — ophoping van fenylalanine geeft de urine een muffe, musachtige geur ⁵.
• Isovaleraatacidemia — ophoping van isovaleriaanzuur zorgt voor een geur die lijkt op zweterige voeten.

Kan leverziekte de geur van urine veranderen?

Bij leverziekte kan de afbraak van stikstofverbindingen verstoord raken, waardoor ammoniak zich opstapelt en een sterke urinelucht veroorzaakt. Een blaas-darmfistel (enterovesicale fistel) — een abnormale verbinding tussen blaas en darmen — kan ontstaan bij de ziekte van Crohn, diverticulitis of bepaalde tumoren. Je kunt dan zichtbare deeltjes of luchtbellen in de urine waarnemen. Beide situaties vereisen directe medische aandacht.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Ga naar de huisarts als:

• Stinkende urine langer dan 1–2 dagen aanhoudt zonder duidelijke verklaring
• Je ook koorts, rugpijn of koude rillingen hebt
• Er bloed in je urine zit
• Je naast de geurafwijking ook meer dorst hebt, onverklaarbaar afvalt of extreem vermoeid bent
• Je zichtbare deeltjes in je urine ziet
• Je zwanger bent en klachten hebt die op een blaasontsteking wijzen

Meer informatie over urineklachten vind je op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Waarom ruikt mijn urine naar ammoniak?

Ammoniakgeur is het meest typisch bij uitdroging: door te weinig te drinken worden afvalstoffen in de urine geconcentreerder. Het kan ook een teken zijn van een blaasontsteking of, in zeldzame gevallen, een leverprobleem. Drink meer water en kijk of de geur verdwijnt; houdt het langer dan twee dagen aan zonder verklaring, ga dan naar de huisarts.

Kan asperges echt de geur van je urine veranderen?

Ja. Asperges bevatten zwavelverbindingen die na vertering via de urine worden uitgescheiden en een kenmerkende geur geven. Niet iedereen ruikt dit — er is een genetisch verschil in het vermogen om deze geurstoffen waar te nemen. De geur is volkomen onschuldig en verdwijnt na een paar plassessies.

Stinkende urine zonder andere klachten: moet ik me zorgen maken?

Als er geen andere klachten zijn en je een duidelijke verklaring hebt — te weinig gedronken of iets gegeten dat de geur kan verklaren — is er doorgaans geen reden tot zorg. Houdt de afwijkende geur langer dan twee dagen aan zonder verklaring, dan is het verstandig je huisarts te raadplegen.

Mijn urine ruikt zoet of fruitachtig — wat kan dat betekenen?

Een zoete of fruitachtige geur kan wijzen op glucose in de urine, wat voorkomt bij slecht gereguleerde diabetes. Bij een uitgesproken zoete geur gecombineerd met misselijkheid, verwardheid of snelle ademhaling kan er sprake zijn van diabetische ketoacidose — een medisch spoedgeval waarvoor je direct een arts of 112 moet bellen.

Kan koffie de geur van je urine beïnvloeden?

Ja. Afbraakproducten van cafeïne en andere stoffen in koffie worden via de urine uitgescheiden en kunnen de geur tijdelijk veranderen. Dit is volkomen onschuldig en verdwijnt vanzelf zodra je minder koffie drinkt of meer water drinkt.

Is stinkende urine tijdens de zwangerschap normaal?

Stinkende urine tijdens de zwangerschap kan ontstaan door uitdroging (de vochtbehoefte neemt toe) of door een blaasontsteking, die vaker voorkomt bij zwangere vrouwen. Blaasontstekingen in de zwangerschap worden altijd behandeld vanwege het risico op nierinfecties. Raadpleeg altijd je verloskundige of huisarts bij aanhoudende klachten.

Welke medicijnen kunnen de geur van urine veranderen?

Sommige antibiotica, vitamine B-supplementen en bepaalde geneesmiddelen zoals metformine kunnen de geur van urine tijdelijk beïnvloeden. Raadpleeg je apotheek of bekijk de bijsluiter als je vermoedt dat een geneesmiddel de oorzaak is. Stop nooit zelf met medicijnen zonder overleg met je arts of apotheker.