Spertizalf bij aambeien: wat doet het, wanneer niet gebruiken en wat helpt wél?

Spertizalf kan jeuk en een branderig gevoel bij aambeien tijdelijk verzachten. De aambeien zelf verdwijnen er niet door. Voor de werkzame stoffen, biergistextract en haaienlevertraan, bestaat nauwelijks klinisch onderzoek. Wat wél aantoonbaar helpt: zachte ontlasting door vezels en vocht, minder persen en bij aanhoudende klachten naar de huisarts.¹²

Wat zijn aambeien en hoe ontstaan ze?

Iedereen heeft vaatkussentjes in het anale kanaal. Ze helpen de anus af te sluiten. Van aambeien spreek je pas als die kussentjes opzwellen, gaan uitzakken of klachten geven, zoals jeuk, pijn, slijmverlies of helderrood bloed.¹³

Artsen maken onderscheid tussen inwendige aambeien (boven de kringspier, meestal pijnloos) en uitwendige aambeien (rond de anusopening, vaker pijnlijk). Bekende risicofactoren zijn:¹³

• Harde ontlasting en hard persen bij verstopping
• Langdurig op het toilet zitten, bijvoorbeeld met je telefoon
• Zwangerschap, door de hogere druk in het bekken
• Aanhoudende diarree, die het gebied irriteert

Op Thuisarts.nl vind je een betrouwbare uitleg voor patiënten.

Wat zit er in Spertizalf?

Spertizalf is een zelfzorgzalf met twee werkzame stoffen. De hoeveelheden hieronder komen uit de productinformatie. Controleer altijd de bijsluiter van je eigen verpakking.

De rest van de zalf (ruim 95%) is zalfbasis. Die vormt een vette laag op de huid en vermindert zo wrijving. Waarschijnlijk komt een groot deel van de verlichting die mensen voelen daarvandaan.

Soms lees je dat biergist bacteriën remt of bij diarree helpt. Voor aambeien is dat niet aangetoond. Daarom laten we die claim hier weg.

Helpt Spertizalf echt tegen aambeien?

Zalven en crèmes zonder recept behandelen vooral de klachten: jeuk, branderigheid en irritatie. De oorzaak pakken ze niet aan. Richtlijnen van chirurgen noemen een andere eerste stap: zorgen voor zachte ontlasting met voldoende vezels en vocht, eventueel met zitbaden. Pas als dat niet genoeg helpt, komen behandelingen bij de huisarts of specialist aan bod.¹²

Heb je milde, kortdurende klachten? Dan kan een verzachtende zalf naast die maatregelen prettig zijn. Een oplossing is het niet. Houden de klachten aan of komen ze steeds terug, ga dan naar je huisarts. Daar zijn effectieve behandelingen mogelijk, zoals het afbinden van aambeien met een elastiekje (rubberbandligatie).²

Wanneer kun je Spertizalf beter niet gebruiken?

Ga eerst naar de huisarts en behandel niet zelf als:

• Je bloed verliest uit de anus en je niet zeker weet waar het vandaan komt
• Je koorts hebt, of een steeds pijnlijkere, warme zwelling bij de anus
• Je ontlastingspatroon verandert (vaker, dunner, slijm, of afwisselend diarree en verstopping)
• Je ongewenst afvalt of je erg moe voelt
• Je allergisch bent voor een van de bestanddelen

Bloedverlies wordt vaak toegeschreven aan aambeien, maar kan ook andere oorzaken hebben, zoals een anale fissuur (scheurtje), poliepen of, minder vaak, darmkanker. Volgens de Amerikaanse richtlijn hoort bloedverlies daarom altijd goed beoordeeld te worden, zeker als je ouder bent dan 50 of als er andere alarmsignalen zijn.²

Mag je Spertizalf gebruiken tijdens de zwangerschap?

Aambeien komen veel voor in het laatste deel van de zwangerschap en kort na de bevalling. Dat komt door de hogere druk in het bekken en doordat zwangere vrouwen vaker last hebben van verstopping.³ Vaak worden de klachten na de bevalling vanzelf minder.

Voor de veiligheid van Spertizalf tijdens zwangerschap en borstvoeding zijn geen specifieke gegevens bekend. Overleg daarom eerst met je verloskundige, huisarts of apotheek, ook al is het een vrij verkrijgbaar middel. Dat geldt nog meer voor kruiden- of flavonoïdensupplementen.

Welke alternatieven zijn beter onderbouwd?

Vezels en psyllium

De best onderbouwde zelfzorgmaatregel is meer vezels, uit voeding of als supplement, bijvoorbeeld psyllium (vlozaad). Vezels maken de ontlasting zachter en verminderen klachten en bloedverlies.² Bouw de hoeveelheid langzaam op en drink er voldoende water bij.

Flavonoïden (flebotonica)

Flebotonica zijn middelen die de vaatwand ondersteunen. Voorbeelden zijn diosmine/hesperidine en rutosiden. Een Cochrane-review vond dat ze jeuk, bloedverlies en algemene klachten bij aambeien kunnen verminderen. De kwaliteit van de onderliggende studies was wisselend.⁴ Bespreek met je apotheek of huisarts of zo’n middel bij jou past, vooral als je medicijnen gebruikt of zwanger bent.

Muisdoorn, honing en andere natuurlijke middelen

Muisdoornextract (Ruscus aculeatus) en zelfgemaakte mengsels met honing, olijfolie en bijenwas worden vaak aangeraden. Het onderzoek daarnaar is klein en van beperkte kwaliteit. Een aanbeveling kunnen we er daarom niet op baseren. Probeer je zoiets toch, gebruik het dan naast de basismaatregelen en niet in plaats daarvan. Stop bij irritatie.

Wat kun je zelf doen tegen aambeien?

Deze maatregelen verminderen de druk op de aambeien en geven de huid rust:¹²

• Zorg voor zachte ontlasting: eet groenten, fruit, volkoren producten en peulvruchten, en drink 1,5 tot 2 liter per dag.
• Pers niet en blijf niet lang zitten: ga naar het toilet als je aandrang voelt en sta op als het niet lukt.
• Neem een warm zitbad van 10 tot 15 minuten. Veel mensen ervaren daardoor minder pijn en jeuk.
• Maak voorzichtig schoon: spoel met lauw water of dep met zacht, ongeparfumeerd papier. Vermijd vochtige doekjes met parfum of alcohol en wrijf niet hard.

Sommige mensen vinden een krukje onder hun voeten prettig op het toilet. Je zit dan meer gehurkt, wat het poepen makkelijker kan maken.

Hoe voorkom je dat aambeien terugkomen?

Aambeien komen vaak terug als de oorzaak blijft bestaan. Met deze gewoontes verklein je die kans:¹²

• Eet dagelijks vezelrijk en voeg zo nodig psyllium toe
• Drink genoeg water, verspreid over de dag
• Beweeg elke dag, bijvoorbeeld wandelen, fietsen of zwemmen
• Stel toiletbezoek niet uit
• Neem geen telefoon of tijdschrift mee naar het toilet

Veelgestelde vragen

Kun je van aambeien koorts of verhoging krijgen?

Aambeien zelf geven meestal geen koorts. Heb je naast pijn bij de anus ook verhoging of koorts, dan kan er een ontsteking of abces (ophoping van pus) rond de anus zijn.⁵ Neem dan dezelfde dag contact op met je huisarts. Een abces gaat meestal niet vanzelf over en moet vaak worden opengemaakt.

Wat is een goed natuurlijk middel tegen aambeien?

Het best onderbouwde natuurlijke middel is vezels, uit voeding of als psylliumsupplement, met voldoende water erbij.² Flavonoïden zoals diosmine/hesperidine kunnen klachten verminderen, maar bespreek ze eerst met je apotheek.⁴ Voor muisdoorn, honingzalf en vergelijkbare middelen is het bewijs te zwak voor een duidelijk advies.

Zijn er traditionele of Surinaamse middelen tegen aambeien?

In Suriname en het Caribisch gebied worden onder meer aloë vera, kokosolie en kruidenbaden gebruikt. Wetenschappelijk onderzoek naar deze middelen bij aambeien is er nauwelijks, dus we weten niet of ze werken en of ze veilig zijn. Wil je zo’n middel proberen, smeer het dan niet op kapotte huid en stop bij roodheid of irritatie.

Hoe lang duren aambeien meestal?

Met zachte ontlasting en goede verzorging worden milde klachten vaak binnen een paar dagen tot twee weken minder.¹ Aambeien tijdens de zwangerschap worden na de bevalling meestal vanzelf minder. Blijven de klachten langer of worden ze erger, ga dan naar de huisarts.

Wanneer moet je met aambeien naar de huisarts?

Ga naar de huisarts bij bloedverlies uit de anus, bij veel pijn, koorts of een harde, pijnlijke zwelling, en als je ontlastingspatroon verandert. Bloedverlies kan ook andere oorzaken hebben, zoals een fissuur of poliepen, en moet daarom beoordeeld worden.² Ga ook als zelfzorg na twee weken niet helpt.

Mag je Spertizalf inwendig gebruiken?

Volg de bijsluiter van je verpakking. Daarin staat of en hoe je de zalf inwendig mag aanbrengen, bijvoorbeeld met een canule. Twijfel je, vraag het dan na bij je apotheek.