Lage libido: oorzaken, medicijnen en wat echt helpt

Een lage libido heeft bijna altijd meer dan één oorzaak. Stress, vermoeidheid, relatieproblemen, hormoonveranderingen zoals de overgang, depressie en medicijnen zoals antidepressiva werken vaak samen. Een deel pak je zelf aan met slaap, beweging en minder spanning. Daalt je zin plotseling, of blijft hij weg terwijl je daar last van hebt? Bespreek het dan met je huisarts.¹²

Waarom daalt je libido?

Zin in seks is geen knop die aan of uit staat. Artsen kijken ernaar via het biopsychosociale model: je lichaam, je gedachten en gevoelens, en je relatie en omstandigheden beïnvloeden elkaar.³⁴ Daardoor is er zelden één duidelijke oorzaak.

Vaak genoemde factoren zijn:

• Lichamelijk: hormoonveranderingen (rond de overgang, na een bevalling, schommelingen in testosteron of oestrogeen), chronische ziekte, pijn bij seks en vermoeidheid.²⁵
• Psychisch: stress, angst, somberheid en depressie. Bij depressie komt verminderde zin veel voor.⁶
• Relatie en omstandigheden: spanningen in je relatie, weinig tijd voor elkaar, werkdruk of zorgen.¹⁵
• Medicijnen: vooral middelen die op de hersenen werken, zoals antidepressiva en antipsychotica.⁷⁸

Bij vrouwen spreken artsen van een hypoactieve seksuele verlangensstoornis (HSDD) als het gebrek aan zin langere tijd aanhoudt en je er zelf onder lijdt.⁵ Dat tweede deel is belangrijk. Weinig zin is pas een probleem als jij of je relatie er last van hebt.

Welke medicijnen kunnen je zin in seks verminderen?

Antidepressiva uit de groep SSRI’s, zoals sertraline, paroxetine en citalopram, geven vaak seksuele bijwerkingen: minder zin, moeite met opgewonden raken of een uitgesteld orgasme. Bij een deel van de gebruikers houden die klachten aan nadat ze met het middel zijn gestopt. Hoe vaak dat gebeurt, is nog onduidelijk, omdat het lastig te meten is.⁷

Ook bij antipsychotica komen seksuele problemen veel voor. In een meta-analyse onder mensen met schizofrenie had ruim de helft last van seksuele problemen, en het gebruik van antipsychotica speelde daarbij een rol.⁸

Het lastige is dat depressie zelf ook de zin vermindert.⁶ Het is dus niet altijd duidelijk of de aandoening of het medicijn de oorzaak is.

En cholesterolverlagers?

Lezers vragen ons regelmatig of statines slecht zijn voor je libido, erecties of zaadlozing. De onderzoeken die we voor dit artikel hebben bekeken gaan daar niet over, dus we doen er geen harde uitspraak over. Merk je na het starten van een cholesterolverlager dat je minder zin hebt of erectieproblemen krijgt? Schrijf op wanneer het begon en bespreek het met je huisarts of apotheker.

Voor elk medicijn geldt: stop niet zelf. Je arts kan de dosering aanpassen, een ander middel voorstellen of samen met jou nagaan of het medicijn echt de oorzaak is.

Bestaan er voedingsmiddelen die je libido verhogen?

Pure chocolade, oesters, chilipeper: je leest er veel over. Overtuigend onderzoek dat één bepaald voedingsmiddel je zin in seks verhoogt, ontbreekt. In de medische overzichtsartikelen over seksuele problemen die we voor dit stuk hebben bekeken, staan zulke ‘libido-boosters’ ook niet als behandeling genoemd.³⁴

Wat je eet doet er indirect wel toe, omdat het bijdraagt aan je algemene gezondheid en energie. Een gevarieerd eetpatroon met veel groente, fruit, peulvruchten, vis en noten is een goede basis. Kijk voor de richtlijnen bij de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Verwacht van voeding alleen geen snelle verandering in je libido.

Supplementen die als lustopwekker worden verkocht, zijn meestal nauwelijks onderzocht. Gebruik je medicijnen? Overleg dan eerst met je apotheker, want ook kruidenpreparaten kunnen een wisselwerking met medicijnen hebben. Ben je zwanger of geef je borstvoeding, gebruik dan geen kruidensupplementen zonder overleg met je arts of verloskundige.

Wat kun je zelf doen aan een lage libido?

Omdat lichaam, psyche en relatie allemaal meespelen, werkt een aanpak die op alle drie let meestal het best.³⁴

• Chronische stress verminderen. Bouw pauzes in, zoek ontspanning die bij je past en zoek hulp als zorgen of somberheid aanhouden. Stress en angst zijn bekende factoren bij minder zin.¹
• Vermoeidheid aanpakken. Moeheid is een van de factoren die vaak meespelen.² Een vast slaapritme en genoeg rust geven je in elk geval meer energie.
• Bewegen. Regelmatig bewegen is goed voor je stemming en je bloedcirculatie. Direct onderzoek naar het effect op libido is beperkt. Reken dus op weken tot maanden, niet op één training.
• Praten met je partner. Relatieproblemen zijn een veelvoorkomende oorzaak.¹⁵ Eerlijk praten over verwachtingen, wensen en zorgen is vaak een goede eerste stap.
• Professionele hulp. Psychologische behandeling, zoals sekstherapie of cognitieve gedragstherapie, hoort bij de eerste stappen bij vrouwen met verminderd verlangen.¹² Een seksuoloog kan ook jullie samen helpen.

Overgang, testosteron en vruchtbaarheid: wat speelt er bij vrouwen?

Rond en na de overgang merken veel vrouwen dat hun zin afneemt.² Voor vrouwen na de overgang met HSDD is testosteron onderzocht. Volgens een meta-analyse kan testosteron via de huid, in een dosering voor vrouwen, het verlangen en het aantal bevredigende seksuele momenten iets verbeteren.⁹ Het effect is bescheiden en over de veiligheid op lange termijn is nog weinig bekend. Over gebruik vóór of rond de overgang is minder bekend.⁹¹⁰

Gebruik testosteron dus alleen na overleg met een arts en nooit producten die voor mannen bedoeld zijn.

Ook een kinderwens die niet vanzelf uitkomt, kan flink drukken op je seksleven. Seks op schema, onderzoeken en teleurstellingen kunnen bij beide partners de zin verminderen.¹¹

Bij mannen kan een laag testosteron meespelen. Twijfel je daarover, laat het dan via je huisarts onderzoeken en koop niet zelf middelen.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Maak een afspraak als:

• je zin plotseling sterk daalt zonder duidelijke reden;
• de klachten begonnen nadat je een nieuw medicijn ging gebruiken;
• er andere klachten bij komen, zoals somberheid, pijn bij seks, erectieproblemen of extreme vermoeidheid;
• het je welzijn of je relatie belast, ook nadat je zelf dingen hebt aangepast.

Je huisarts kan kijken naar hormonen, medicijnen en de psychische kant, en je zo nodig doorverwijzen naar een seksuoloog of psycholoog. Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie voor patiënten.

Veelgestelde vragen

Zijn cholesterolverlagers slecht voor je libido, erecties of zaadlozing?

Daar is geen eenduidig antwoord op, en de onderzoeken voor dit artikel gaan er niet over. Merk je klachten na het starten van een statine, bespreek dat dan met je huisarts of apotheker. Stop niet zelf, want je arts heeft het middel voorgeschreven om je risico op hart- en vaatziekten te verlagen.

Kunnen antidepressiva je zin in seks verminderen?

Ja. SSRI’s geven vaak seksuele bijwerkingen, zoals minder zin of een uitgesteld orgasme.⁷ Bij een deel van de mensen houden de klachten aan na het stoppen. Bespreek het met je arts, want er zijn vaak andere middelen of doseringen mogelijk.

Hoe lang duurt het voordat leefstijlveranderingen helpen?

Dat verschilt per persoon en per oorzaak. Minder stress en meer rust kunnen je stemming en energie binnen een paar weken verbeteren. Voor je libido zelf moet je meestal rekenen op weken tot maanden.

Helpen supplementen tegen een lage libido?

De meeste libidosupplementen zijn nauwelijks onderzocht. Kruidenpreparaten kunnen een wisselwerking hebben met medicijnen, dus overleg eerst met je apotheker. Bij zwangerschap of borstvoeding gebruik je ze niet zonder overleg met je arts.

Is een lage libido altijd een medisch probleem?

Nee. Stress, werkdruk, vermoeidheid en relatieproblemen spelen vaak net zo’n grote rol als hormonen of medicijnen.¹³ Weinig zin is pas een probleem als jij of je relatie er last van hebt.

Wanneer heb je professionele hulp nodig?

Als je zin plotseling wegvalt, als het begon na een nieuw medicijn, of als het je dwarszit terwijl je zelf al dingen hebt aangepast. Je huisarts is het eerste aanspreekpunt en kan je doorverwijzen naar een seksuoloog of psycholoog.