Aderverkalking door hoge bloeddruk: hoe werkt dat en wat kun je doen?

Ja, een langdurig hoge bloeddruk kan aderverkalking versnellen. De verhoogde druk beschadigt de binnenwand van je slagaders, waardoor cholesterol zich makkelijker afzet en plaque ontstaat. Daardoor worden je bloedvaten stijver en nauwer, en neemt de kans op een hartinfarct of beroerte toe. Met bloeddrukverlaging, stoppen met roken en zo nodig medicijnen rem je dat proces af ¹.

Wat is aderverkalking en hoe ontstaat het?

Aderverkalking, medisch arteriosclerose, betekent dat je slagaders stijver en dikker worden. De binnenkant van een gezond bloedvat is bekleed met een gladde cellaag: het endotheel. Die laag zorgt ervoor dat bloed soepel doorstroomt.

Raakt het endotheel beschadigd, bijvoorbeeld door hoge bloeddruk, roken of een hoog cholesterol, dan kan LDL-cholesterol zich in de vaatwand ophopen. Afweercellen proberen dat op te ruimen, maar bij aanhoudende schade ontstaat een vettige, ontstoken afzetting: plaque ¹. Deze plaque vernauwt het bloedvat en maakt de wand minder elastisch.

In een later stadium zet zich kalk (calcium) af in de plaque en de vaatwand. Dat is geen passief proces: cellen in de vaatwand gaan zich deels gedragen als botvormende cellen. De hoeveelheid kalk in de kransslagaders zegt iets over hoeveel plaque er in totaal aanwezig is ¹.

Wat is het verschil tussen arteriosclerose en atherosclerose?

De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet precies hetzelfde:

Atherosclerose is een specifieke vorm van arteriosclerose. In de volksmond heet het allebei ‘aderverkalking’, al gaat het eigenlijk om slagaders en niet om aders.

Hoe veroorzaakt hoge bloeddruk aderverkalking?

Een chronisch verhoogde bloeddruk oefent extra mechanische kracht uit op je slagaderwanden. Vergelijk het met een tuinslang waar continu te veel druk op staat: op den duur slijt de binnenkant. Dat heeft drie gevolgen:

• Endotheelschade: de gladde binnenlaag raakt beschadigd, waardoor cholesterol en ontstekingscellen de vaatwand makkelijker binnendringen ¹
• Meer stijfheid: de vaatwand wordt dikker en minder elastisch
• Kalkafzetting: bij langdurige schade en ontsteking zet calcium zich af in de plaque en de vaatwand ¹

Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan: hoge bloeddruk beschadigt de vaten, en stijvere vaten houden de bloeddruk hoog. Hoge bloeddruk geeft meestal geen klachten, dus je merkt dit proces zelf niet op. De Hartstichting raadt daarom aan je bloeddruk te laten meten, zeker als hart- en vaatziekten in je familie voorkomen.

Welke risicofactoren vergroten de kans op aderverkalking?

Hoge bloeddruk is zelden de enige oorzaak. Meestal werken meerdere factoren samen:

• Leeftijd: de elasticiteit van je vaten neemt af naarmate je ouder wordt, en kalk in de kransslagaders komt met de jaren vaker voor ¹
• Roken: schadelijke stoffen in tabaksrook beschadigen het endotheel
• Hoog LDL-cholesterol: overtollig cholesterol zet zich af in beschadigde vaatwanden
• Diabetes en nierziekte: beide gaan samen met meer en snellere vaatverkalking ¹
• Weinig beweging: te weinig lichaamsbeweging hangt samen met een hogere bloeddruk en een ongunstiger cholesterol
• Geslacht: mannen krijgen gemiddeld op jongere leeftijd kalk in de kransslagaders dan vrouwen; bij vrouwen komt het later op gang ¹

Aan je leeftijd en geslacht kun je niets doen. Aan bloeddruk, roken, cholesterol en beweging wel, en daar zit dus de winst.

Wat zijn de symptomen van aderverkalking?

De klachten hangen af van wáár de vernauwing zit. In een vroeg stadium merk je meestal niets, want aderverkalking ontwikkelt zich langzaam in de loop van jaren.

Let op: een scheve mond, verwarde spraak, een verlamde arm of hevige pijn op de borst die niet wegtrekt zijn alarmsignalen. Bel dan direct 112.

Bij de halsslagaders telt niet alleen hoe nauw het vat is. In het Nederlandse PARISK-onderzoek onder mensen met een recente TIA of herseninfarct en een milde tot matige vernauwing voorspelden kenmerken van de plaque zelf, zoals een bloeding in de plaque en het totale plaquevolume, de kans op een nieuwe beroerte ². Een kleine vernauwing is dus niet automatisch onschuldig.

Hoe wordt aderverkalking vastgesteld?

Je huisarts begint meestal met een risico-inschatting: bloeddruk meten, cholesterol en bloedsuiker prikken, en vragen naar roken en hart- en vaatziekten in de familie. Aanvullend onderzoek volgt als daar aanleiding voor is.

Een veelgebruikte test is de calciumscore: een CT-scan die de hoeveelheid kalk in de kransslagaders meet. Die score is een sterke voorspeller van toekomstige hart- en vaatproblemen, bovenop de klassieke risicofactoren. Een score van nul gaat samen met een laag risico in de jaren erna ¹.

Kalk in de kransslagaders wordt ook regelmatig bij toeval gezien, op een CT-scan van de borstkas die om een andere reden is gemaakt. Cardiologen pleiten ervoor zo’n toevalsbevinding te melden en te gebruiken om preventie te bespreken, omdat ze nu vaak onbenut blijft ³. Staat er zoiets in jouw uitslag, vraag je arts dan wat het voor jou betekent.

Hoe wordt aderverkalking behandeld?

De behandeling hangt af van je totale risico, de ernst en de plek van de vernauwing.

Leefstijl als basis

Een gezondere leefstijl is altijd de eerste stap, ook als je daarnaast medicijnen krijgt:

• Bloeddruk verlagen: minder zout, voldoende groente en fruit, regelmatig bewegen en minder alcohol. Op Thuisarts.nl vind je de adviezen die huisartsen hanteren
• Cholesterol verbeteren: meer vezels en onverzadigd vet, minder verzadigd vet
• Stoppen met roken: dit is een van de belangrijkste dingen die je zelf voor je vaten kunt doen; je huisarts kan je daarbij begeleiden
• Meer bewegen: minimaal 150 minuten per week matig intensief, volgens de beweegrichtlijnen
• Gezond gewicht: overgewicht hangt samen met een hogere bloeddruk en een ongunstiger cholesterol

Medicijnen

Bij een verhoogd risico kan je arts medicijnen voorschrijven:

• Bloeddrukverlagers zoals ACE-remmers, calciumantagonisten en plastabletten. Lees ook over natuurlijke bloeddrukverlagers, maar zie die als aanvulling en niet als vervanging
• Statines om het LDL-cholesterol te verlagen
• Plaatjesremmers zoals acetylsalicylzuur, die de kans op een stolsel op een plaque verkleinen

Begin niet op eigen houtje met acetylsalicylzuur: het verhoogt de kans op bloedingen en is alleen zinvol als je arts het voorschrijft. Stop ook nooit zelf met bloeddruk- of cholesterolmedicatie. Overleg met je arts of apotheker voordat je medicijnen combineert met supplementen of kruidenmiddelen.

Ingrepen bij ernstige vernauwing

Bij ernstige vernauwingen zijn er twee veelgebruikte opties:

• Dotteren (PCI): een ballonnetje rekt de vernauwde slagader op, meestal aangevuld met een stent die het vat openhoudt
• Bypassoperatie: de chirurg legt een omleiding aan om de vernauwing heen

Sterk verkalkte vernauwingen zijn lastiger te dotteren, omdat de harde kalk het oprekken en het goed ontplooien van de stent bemoeilijkt. Cardiologen gebruiken dan soms aanvullende technieken, zoals intravasculaire lithotripsie: een ballon die met schokgolven de kalk in de vaatwand breekt, zodat het vat daarna beter oprekt ⁴.

Een ingreep verhelpt de plaatselijke vernauwing, maar stopt het onderliggende proces niet. Leefstijl en medicatie blijven daarna nodig. Praktische handvatten vind je in ons overzicht met 25 manieren om hoge bloeddruk te bestrijden.

Kun je aderverkalking terugdraaien?

Kalk die er eenmaal zit, krijg je met de huidige behandelingen niet meer weg. Wel kun je het proces afremmen en de plaque stabieler maken. Daarbij hoort een opvallend gegeven: statines verlagen het risico op een hartinfarct, terwijl de calciumscore onder statines juist kan stijgen. De plaque wordt dan dichter en meer verkalkt, wat wordt gezien als een teken van stabilisatie en niet van verslechtering ¹.

Een stijgende calciumscore tijdens statinegebruik betekent dus niet dat de behandeling faalt. Het is ook de reden dat artsen de scan meestal niet herhalen om het effect van medicatie te volgen.

Er wordt gezocht naar middelen die de verkalking zelf remmen. In laboratorium- en dieronderzoek uit 2025 verminderde het blokkeren van het eiwit GRP75 de kalkafzetting in de vaatwand ⁵. Dat is fundamenteel onderzoek: er is nog geen behandeling voor mensen uit voortgekomen.

Hoe eerder je risicofactoren als hoge bloeddruk, roken en hoog cholesterol aanpakt, hoe meer er te winnen valt. Bespreek met je huisarts welke aanpak bij jouw situatie past.

Veelgestelde vragen

Stierven vroeger meer mannen dan vrouwen aan coronaire hartziekte, en is dat nu omgekeerd?

Niet helemaal. Mannen krijgen coronaire hartziekte gemiddeld op jongere leeftijd, en kalk in de kransslagaders ontstaat bij hen eerder dan bij vrouwen ¹. Bij vrouwen neemt het risico op latere leeftijd toe, waardoor hart- en vaatziekten ook bij hen een van de belangrijkste doodsoorzaken zijn. Actuele Nederlandse cijfers per geslacht vind je bij de Hartstichting.

Kan hoge bloeddruk aderverkalking veroorzaken?

Ja, een langdurig verhoogde bloeddruk is een van de belangrijkste risicofactoren. De extra druk beschadigt de binnenwand van je slagaders, waardoor cholesterol zich makkelijker afzet en plaque ontstaat. Meestal spelen daarnaast andere factoren mee, zoals roken, cholesterol, diabetes en leeftijd.

Voel je het als je aderverkalking hebt?

In het begin meestal niet. Klachten ontstaan pas als een slagader flink vernauwd is of als er een stolsel op een plaque ontstaat. Denk aan pijn op de borst bij inspanning, pijn in de kuit bij lopen of tijdelijke uitvalsverschijnselen.

Wat is een calciumscore?

Een calciumscore is de uitkomst van een CT-scan die meet hoeveel kalk er in je kransslagaders zit. De score helpt je arts inschatten hoe groot je risico op hart- en vaatziekten is, bovenop bloeddruk en cholesterol ¹. Of de scan voor jou zinvol is, bepaalt je arts.

Verdwijnt aderverkalking als je bloeddruk weer normaal is?

Nee, bestaande verkalking verdwijnt niet. Een lagere bloeddruk vermindert wel de belasting van je vaatwanden en verkleint de kans op een hartinfarct of beroerte. Het doel is afremmen en stabiliseren, niet ongedaan maken.

Is een hogere calciumscore tijdens statinegebruik slecht nieuws?

Niet per se. Statines kunnen plaque dichter en meer verkalkt maken, wat de score laat stijgen terwijl het risico op een hartinfarct juist daalt ¹. Stop daarom nooit met een statine op basis van een scanuitslag zonder overleg met je arts.

Wanneer moet je met klachten naar de huisarts of 112 bellen?

Bel 112 bij hevige pijn op de borst die niet wegtrekt, een scheve mond, verwarde spraak of een verlamde arm. Maak een afspraak bij je huisarts bij pijn op de borst bij inspanning, pijn in de kuiten bij lopen of een herhaaldelijk te hoge bloeddruk bij thuismeting.