Wat zegt je ontlasting over je gezondheid? Kleur, vorm en geur uitgelegd

Gezonde ontlasting is middenbruin, zacht maar gevormd (type 3 tot 5 op de Bristol-schaal) en komt tussen drie keer per dag en drie keer per week. Een afwijkende kleur of vorm komt meestal door wat je at of door een tijdelijke verstoring. Zwarte, teerachtige ontlasting of bloed is wel altijd een reden om je huisarts te bellen.

Wat zegt de kleur van je ontlasting?

Ontlasting is bruin door afbraakproducten van bilirubine. Dat is een stof die vrijkomt bij de afbraak van rode bloedcellen en via de gal in je darmen komt. Gal en galzuren zijn nodig om vet te verteren. Ze bepalen ook mee welke kleur en vorm je ontlasting heeft.¹ Wat er precies in je ontlasting zit, hangt sterk af van je darmbacteriën, je voeding en de medicijnen die je gebruikt. Dat bleek uit een groot Nederlands onderzoek uit 2023 naar de stoffen in ontlasting.²

Kan je voeding of medicatie de kleur veranderen?

Ja, en dat gebeurt vaak. Rode biet kan ontlasting (en urine) roodachtig kleuren. Spinazie en boerenkool maken haar groener. IJzersupplementen maken ontlasting donkergroen tot zwart. Gebruik je ijzer, dan is zwarte ontlasting dus niet meteen verontrustend. Twijfel je of het van een supplement of van bloed komt, of voel je je slap of duizelig? Bel dan je huisarts.

Wanneer is bloed in de ontlasting een noodgeval?

Helderrood bloed op het toiletpapier of op de buitenkant van de ontlasting komt vaak door aambeien of een anale fissuur (een klein scheurtje in de anus). Laat het toch altijd nakijken door je huisarts. Bel bij zwarte, teerachtige ontlasting meteen je huisarts. Dat kan wijzen op een bloeding in de maag of de twaalfvingerige darm. Bel ook direct bij veel bloedverlies, flauwvallen of duizeligheid. Over bloed bij de poep lees je meer op Thuisarts.nl.

Ben je tussen de 55 en 75 jaar? Dan krijg je in Nederland een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek darmkanker van het RIVM. Die ontlastingstest spoort bloed op dat je met het blote oog niet ziet. Onderzoekers werken ook aan tests die kijken naar darmbacteriën. Een meta-analyse uit 2026 vond bacteriële patronen bij darmkanker die bij jongere en oudere patiënten terugkomen.³ Dat is nog onderzoek. Er bestaat nog geen bruikbare thuistest op basis van darmbacteriën, dus doe gewoon mee aan het bevolkingsonderzoek.

Wat vertelt de vorm? De Bristol-ontlastingsschaal

De Bristol-ontlastingsschaal (Bristol Stool Chart) deelt ontlasting in zeven typen in, van harde keutels tot volledig waterige diarree. Type 3, 4 en 5 gelden als normaal. Type 4, een gladde en zachte worst, is ideaal.

Verstopping: wanneer moet je iets doen?

Poep je minder dan drie keer per week, en is dat hard of lukt het alleen met veel persen? Dan heb je verstopping (obstipatie). De meest voorkomende oorzaken zijn weinig bewegen, weinig vezels en weinig drinken. De Gezondheidsraad adviseert 30 tot 40 gram vezels per dag, en de meeste Nederlanders halen dat niet. Op het Voedingscentrum lees je in welke producten vezels zitten. Gaat het na twee weken met meer vezels, water en beweging niet beter? Ga dan naar je huisarts.

Diarree: acuut of chronisch?

Acute diarree (type 6 en 7) gaat meestal vanzelf over. De oorzaak is vaak een infectie, een medicijn of een voedselintolerantie. Je kunt wel uitdrogen, vooral jonge kinderen en ouderen. Ga naar een arts als de diarree bij jonge kinderen of ouderen langer dan 48 uur duurt, als er bloed bij zit, als je hoge koorts hebt of als je tekenen van uitdroging hebt.

Chronische diarree kan komen door galzuurdiarree. Daarbij neemt je darm galzuren niet goed terug op, en die galzuren prikkelen dan de dikke darm. Een gerandomiseerde studie uit 2024 liet zien dat medicatie de hoeveelheid galzuren in ontlasting bij deze aandoening verandert.¹ Andere oorzaken zijn lactose-intolerantie, coeliakie, het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), een te snel werkende schildklier en chronische darmontstekingen zoals de ziekte van Crohn. Bij die laatste groep verschillen de stoffen in ontlasting meetbaar van die bij gezonde mensen.² Je arts zoekt uit welke oorzaak bij jou speelt.

Geur en windjes: wanneer is er iets aan de hand?

Windjes laten is normaal en gebeurt meerdere keren per dag. Bacteriën in je dikke darm fermenteren voedingsresten die je dunne darm niet heeft verteerd, en daar komt gas bij vrij. Hoeveel gas je maakt en hoe het ruikt, hangt af van je voeding en je darmbacteriën.²

Sterk ruikende of pijnlijke winderigheid, zeker samen met een opgeblazen gevoel, kan komen door:

• Koolhydraten die je niet goed verteert, zoals bij lactose-intolerantie of coeliakie
• Antibiotica, die je darmflora tijdelijk verstoren
• Een infectie met de parasiet Giardia lamblia
• Veel eiwitrijke of sterk bewerkte voeding

Ruikt je ontlasting ineens anders en blijft dat zo, of is ze vettig en drijft ze, en spoelt ze slecht door? Ga dan naar je huisarts of een diëtist.

Wat is gezonde ontlasting? Een overzicht

• Kleur: middenbruin tot lichtbruin
• Vorm: type 3, 4 of 5 op de Bristol-schaal
• Hoe vaak: tussen drie keer per dag en drie keer per week
• Geur: niet prettig, maar niet extreem en niet ineens anders
• Bloed: nooit. Zie je bloed, ga dan naar je huisarts

Wanneer bel je de huisarts?

Neem contact op bij:

• Bloed in of op de ontlasting
• Zwarte of teerachtige ontlasting zonder duidelijke oorzaak zoals ijzertabletten (bel direct)
• Grijze of witte ontlasting, zeker samen met donkere urine of gele ogen
• Diarree die lang duurt, met koorts of tekenen van uitdroging
• Verstopping die na twee weken zelfzorg niet beter is
• Een blijvende verandering in hoe je poept, vooral boven de 50
• Afvallen zonder dat je weet waarom, of aanhoudende buikpijn

Op Thuisarts.nl staat betrouwbare informatie over buik- en darmklachten en over wanneer je actie moet ondernemen.

Veelgestelde vragen

Kun je een tekort aan vitamines of mineralen zien aan je ontlasting?

Meestal niet. Als je darm vet slecht opneemt, kan je ontlasting licht, vettig en slecht doorspoelbaar worden (steatorroe). Dan kun je op den duur ook te weinig van de vetoplosbare vitamines A, D, E en K binnenkrijgen. Een tekort aan mineralen zie je niet aan kleur of vorm. Twijfel je, laat dan via je huisarts je bloed prikken en ga niet zelf hoge doses supplementen slikken.

Hoeveel minder koolhydraten moet je eten bij winderigheid of diarree?

Daar is geen vaste hoeveelheid voor. Minder koolhydraten in het algemeen is ook geen standaardadvies bij darmklachten. Het gaat vaak om bepaalde gistende koolhydraten, de FODMAP’s (zoals lactose, fructose en bepaalde suikers in ui, peulvruchten en tarwe). Hoe gevoelig je daarvoor bent, verschilt per persoon. Een tijdelijk FODMAP-arm dieet doe je het best samen met een diëtist, zodat je niet onnodig gezonde vezels weglaat.

Hoe vaak poepen is normaal?

Tussen drie keer per dag en drie keer per week is normaal. Gaat het soepel en heb je geen pijn of krampen, dan is hoe vaak je gaat op zich geen probleem. Let wel op als je vaste patroon ineens verandert en dat zo blijft.

Wat betekent slijm in je ontlasting?

Een beetje slijm is normaal, want je darmslijmvlies maakt het steeds aan als bescherming. Veel slijm, zeker samen met bloed, buikpijn of een veranderde stoelgang, kan wijzen op PDS, een infectie of een chronische darmontsteking zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Ga dan naar je huisarts.

Waarom is mijn ontlasting zwart als ik ijzer slik?

IJzer dat je lichaam niet opneemt, kleurt je ontlasting donkergroen tot zwart. Dat is onschuldig. Is je ontlasting ook plakkerig en teerachtig, voel je je slap of duizelig, of heb je maagpijn? Bel dan je huisarts, want dan kan het om bloed gaan.

Wat kun je zelf doen voor een gezonde stoelgang?

Eet 30 tot 40 gram vezels per dag uit groenten, fruit, peulvruchten en volkoren producten, drink 1,5 tot 2 liter per dag en beweeg regelmatig. Dat zijn de best onderbouwde aanpassingen. Bouw vezels geleidelijk op, anders krijg je meer last van winderigheid. Heb je klachten die blijven, ga dan eerst naar je huisarts of een diëtist.