Wespensteek: wat te doen en wanneer naar de dokter?

Koelen, reinigen en rust: meer heb je bij de meeste wespensteken niet nodig. De pijn en zwelling verdwijnen doorgaans binnen 24 uur.¹ Maar bij tekenen van anafylaxie — benauwdheid, gezichtszwelling of bewusteloosheid — bel je onmiddellijk 112. Hieronder lees je hoe je een wespensteek veilig behandelt en wanneer professionele hulp nodig is.

Wat doet wespengif in je lichaam?

Wespengif is een complex mengsel van eiwitten, peptiden en kleine moleculen die samen een ontstekingsreactie uitlokken.² De belangrijkste bestanddelen zijn mastoparan (activeert mestcellen en zet een cascade van ontstekingsstoffen in gang) en fosfolipase A (beschadigt celmembranen).²

Anders dan een honingbij verliest een wesp zijn angel niet. Een wesp kan daardoor meerdere keren achtereen steken, waarmee elke steek extra gif toevoegt.

Bij de meeste mensen beperkt de reactie zich tot de huid. Bij veel gelijktijdige steken — of bij een ernstige allergie — kan wespengif echter systemische schade veroorzaken, waaronder acuut nierfalen.³ Zeldzame casereports beschrijven ook neurologische complicaties na massale wespensteken.⁴

Hoe herken je een normale reactie op een wespensteek?

De volgende symptomen zijn gebruikelijk en verdwijnen doorgaans binnen 24 uur:¹

• Directe, scherpe pijn en een brandend gevoel op de steekplaats
• Roodheid en een licht verheven rand rondom de steek
• Lichte tot matige zwelling
• Soms een klein wit puntje in het midden

Bij deze milde reactie is thuisbehandeling voldoende.

Wanneer is de reactie ernstig maar niet levensbedreigend?

Sommige mensen ontwikkelen een uitgebreide lokale reactie: forse roodheid en zwelling die twee tot drie dagen na de steek haar hoogtepunt bereikt, soms vergezeld van misselijkheid.¹ Dit is geen anafylaxie, maar een versterkte reactie die doorgaans binnen een week verdwijnt.

Raadpleeg je huisarts als de zwelling groter wordt dan circa 10 cm of als je systemische klachten hebt zoals koorts. De huisarts kan beoordelen of een oraal antihistaminicum zinvol is.⁵

Wanneer bel je 112 bij een wespensteek?

Anafylaxie is een levensbedreigende allergische reactie. Bel 112 bij één of meer van deze symptomen na een wespensteek:⁵

• Ernstige zwelling van gezicht, lippen of keel
• Netelroos of jeuk op plekken die de angel niet raakte
• Moeite met ademen, piepen of benauwdheid
• Duizeligheid of een plotselinge bloeddrukdaling
• Bewustzijnsverlies
• Ernstige misselijkheid, braken of buikkrampen
• Zwakke of juist snelle pols

Mensen die eerder een anafylactische reactie op een wespensteek doormaakten, lopen een verhoogd risico bij een volgende steek.⁵ Heeft je arts een adrenaline-auto-injector (zoals een EpiPen) voorgeschreven? Draag die altijd bij je en gebruik het middel direct bij de eerste tekenen van anafylaxie, nog vóór de ambulance arriveert.

Eerste hulp bij een wespensteek: stap voor stap

Wat je wél doet:

1. Verwijder de angel — als die achtergebleven is — door er met een nagel, bankpas of kartonnetje overheen te schrapen.¹
2. Was de steekplek met water en zeep.
3. Koel het gebied met een koud kompres (ijs gewikkeld in een doek, nooit direct op de huid) gedurende 10 tot 20 minuten.
4. Houd de persoon minstens 30 minuten in de gaten op tekenen van anafylaxie.
5. Bel 112 bij elk teken van een ernstige allergische reactie.

Wat je niet doet:

• De angel met een pincet verwijderen — dat perst meer gif in de wond.¹
• Azijn, frisdrank of bakpoederpasta op de steek aanbrengen — het gif zit al diep in het weefsel en wordt niet geneutraliseerd.
• Blaren openpriken.
• Op de steekplek krabben; dat vergroot het infectierisico.

Welke huismiddelen werken echt bij een wespensteek?

Wanneer raadpleeg je een arts na een wespensteek?

Bel 112 of ga direct naar de spoedeisende hulp bij tekenen van anafylaxie. Raadpleeg je huisarts als:

• De steekplek blaren vormt
• Er tekenen van infectie zijn: pus, toenemende warmte of roodheid na 48 uur
• Klachten niet verdwijnen binnen vijf dagen
• Je meer dan tien steken tegelijk hebt opgelopen — bij zoveel gif bestaat risico op orgaanschade³
• Je zwanger bent en twijfelt over je klachten

Vermoed je dat je allergisch bent voor wespengif? De huisarts kan je doorverwijzen naar een allergoloog voor specifieke IgE-diagnostiek, zodat een echte wespengifallergie kan worden onderscheiden van een sterke maar niet-allergische reactie.⁵

Meer informatie over wanneer actie nodig is vind je op Thuisarts.nl.

Wat is venom-immunotherapie (VIT)?

Venom-immunotherapie is een desensibilisatiebehandeling voor mensen met een bewezen IgE-gemedieerde wespengifallergie die eerder een ernstige systemische reactie doormaakten.⁵ Je krijgt geleidelijk toenemende doses wespengif toegediend, waardoor het immuunsysteem minder heftig reageert.

De behandeling wordt uitgevoerd door een allergoloog en duurt doorgaans drie tot vijf jaar. VIT verlaagt het risico op anafylaxie bij een volgende steek aanzienlijk — de Europese S2k-richtlijn beschouwt het als de meest effectieve behandeling voor insectengifallergie.⁵

Veelgestelde vragen

Kan een wesp meerdere keren steken?

Ja. Anders dan de honingbij, die zijn angel met weerhaken verliest en daarna sterft, blijft de angel van een wesp intact. Een wesp kan daardoor meerdere keren achtereen steken. Elke extra steek voegt meer gif toe, waardoor de reactie heviger kan worden.

Hoe lang duurt de zwelling na een wespensteek?

Bij een normale reactie neemt de zwelling binnen 24 tot 48 uur af. Bij een uitgebreide lokale reactie kan de zwelling twee tot drie dagen op zijn maximum blijven voordat ze geleidelijk verdwijnt. Duurt de zwelling langer dan vijf dagen of neemt ze juist toe? Raadpleeg dan je huisarts.

Moet ik na elke wespensteek een arts bellen?

Nee, bij milde symptomen zoals wat roodheid, zwelling en pijn op de steekplaats is thuisbehandeling voldoende. Bel 112 bij tekenen van anafylaxie: ademhalingsmoeilijkheden, extreme zwelling van keel of gezicht, of bewusteloosheid. Raadpleeg je huisarts bij blaarvorming, tekenen van infectie of aanhoudende klachten.

Is een wespensteek gevaarlijk voor kinderen?

De meeste kinderen reageren mild op een wespensteek, vergelijkbaar met volwassenen. Wees extra alert omdat kinderen hun klachten moeilijker kunnen verwoorden. Houd een gestoken kind minstens 30 minuten in de gaten op tekenen van anafylaxie en bel bij twijfel altijd 112 of de huisarts.

Kan ik een antihistaminicum nemen na een wespensteek?

Een oraal antihistaminicum kan jeuk en zwelling na een wespensteek verminderen. Het is echter geen behandeling voor anafylaxie — daarvoor is altijd de door de arts voorgeschreven adrenaline-auto-injector nodig. Vraag je apotheker welk antihistaminicum geschikt is voor jouw situatie.

Helpt azijn of bakpoeder tegen een wespensteek?

Nee. Het gif van een wesp dringt snel door in het weefsel en wordt niet geneutraliseerd door azijn, bakpoeder of andere middelen op de huid. Koelen met een koud kompres en wassen met water en zeep zijn de enige zinvolle thuisbehandelingen.

Wat is het verschil in eerste hulp tussen een bij- en een wespensteek?

De angel van een honingbij heeft weerhaken, blijft in de huid achter en blijft gif afgeven — verwijder hem snel door erover te schrapen, nooit met een pincet. Een wespenangel blijft intact en wordt zelden achtergelaten. De verdere eerste hulp is identiek: reinigen, koelen en de persoon in de gaten houden op allergische reacties.