Ziekte van Pfeiffer: symptomen, besmetting en herstel na EBV-infectie

De ziekte van Pfeiffer is een virale infectie door het Epstein-Barr-virus (EBV) die zich verspreidt via speeksel. Kenmerkend is een combinatie van extreme vermoeidheid, keelpijn en gezwollen lymfeklieren die weken tot maanden kan aanhouden. Er bestaat geen antiviraal middel; herstel verloopt vanzelf, maar vraagt rust en geduld.

Wat zijn de symptomen van de ziekte van Pfeiffer?

De klachten verschijnen 4 tot 6 weken na besmetting — bij jonge kinderen soms eerder. De drie meest kenmerkende symptomen zijn:

1. Extreme vermoeidheid — het meest invaliderende symptoom, dat ook na herstel van de overige klachten weken tot maanden kan aanhouden
2. Keelpijn — ernstig en soms moeilijk te onderscheiden van een bacteriële keelaandoening
3. Gezwollen en pijnlijke lymfeklieren — met name in de hals, maar ook in de oksels

Andere veelvoorkomende klachten:

• Koorts (doorgaans 38–40 °C)
• Hoofdpijn en spierpijn
• Opgezwollen amandelen, soms met wit beslag
• Huiduitslag — treedt vaak op als per ongeluk amoxicilline of ampicilline wordt gegeven
• Gezwollen lever en/of milt

Wat Pfeiffer onderscheidt van een gewone griep of keelaandoening is de invaliderende vermoeidheid die ook na verdwijnen van de andere klachten blijft aanhouden.

Wanneer direct naar de huisarts?

Neem direct contact op bij:

• Hevige, plotselinge pijn links boven in de buik — dit kan wijzen op een miltruptuur
• Ernstige moeite met ademen of slikken
• Hoge koorts die na meer dan tien dagen niet zakt

Een spontane miltruptuur is zeldzaam (0,1–0,5% van de gevallen), maar een medische noodtoestand. De milt is de eerste vier tot zes weken na infectie het kwetsbaarst.

Wat veroorzaakt de ziekte van Pfeiffer?

De veruit meest voorkomende oorzaak is het Epstein-Barr-virus (EBV), ook bekend als humaan herpesvirus 4. EBV maakt deel uit van de herpesfamilie en is een van de meest verspreide virussen ter wereld: naar schatting heeft meer dan 90% van de volwassen wereldbevolking ooit een EBV-infectie doorgemaakt, veelal zonder merkbare klachten.

Bij kinderen onder de tien jaar verloopt de infectie meestal mild of zelfs symptoomloos. Bij adolescenten en jonge volwassenen (15–25 jaar) leidt een primaire EBV-infectie in circa 50% van de gevallen tot het volledige ziektebeeld van infectieuze mononucleosis.

Na de acute fase blijft het virus levenslang inactief aanwezig in witte bloedcellen (B-lymfocyten). Bij stress of een verzwakt immuunsysteem kan het virus reaktiveren, maar dit leidt bij gezonde volwassenen zelden tot klachten.

Hoe besmettelijk is de ziekte van Pfeiffer?

EBV verspreidt zich hoofdzakelijk via speeksel — vandaar de bijnaam ‘kusziekte’. Overdracht kan ook plaatsvinden via:

• Gedeeld eetgerei, drinkglazen of rietjes
• Bloedtransfusies en orgaantransplantaties
• Seksueel contact (via bloed en sperma)

Hoe lang ben je besmettelijk? Dat is niet precies vast te stellen. Tijdens de acute ziekte is de besmettingskans het grootst. Maar zelfs mensen die jaren geleden Pfeiffer hebben gehad, kunnen het virus periodiek uitscheiden in speeksel — ook zonder klachten. Vermijd nauw mondcontact en deel geen persoonlijk bestek zolang je klachten hebt.

Eenmaal hersteld bouw je levenslange immuniteit op: de ziekte van Pfeiffer krijg je niet twee keer.

Hoe lang duurt de ziekte van Pfeiffer?

Fase	Typische duur
Incubatietijd (na besmetting, geen klachten)	4–6 weken
Acute fase (koorts, keelpijn)	1–2 weken
Vermoeidheid en volledig herstel	2–4 weken (soms 3–6 maanden)
Volledige miltgenezing	minimaal 4–6 weken

De meeste mensen zijn binnen twee tot vier weken redelijk hersteld. Een minderheid ervaart aanhoudende vermoeidheid van drie tot zes maanden. Chronische actieve EBV-infectie — waarbij het virus langer dan zes maanden actief blijft met klachten — is zeldzaam bij mensen met een normaal immuunsysteem.

Hoe wordt de ziekte van Pfeiffer vastgesteld?

De diagnose is in eerste instantie klinisch: het kenmerkende klachtenpatroon bij een tiener of jonge volwassene is al sterk suggestief. Bevestiging vindt plaats via bloedonderzoek:

• Monotest (monospot): snelle test op heterofiele antistoffen — handig, maar vroeg in de ziekte niet altijd betrouwbaar
• EBV-specifieke antistoffen (VCA-IgM, EA-IgG): betrouwbaarder, maar duurt langer
• Bloedbeeld: lymfocytose met atypische lymfocyten is karakteristiek

Jouw huisarts bepaalt welk onderzoek nodig is. Voor patiëntvriendelijke uitleg zie Thuisarts.nl.

Behandeling: wat helpt echt bij de ziekte van Pfeiffer?

Er bestaat geen antiviraal middel dat EBV direct aanpakt. De behandeling is gericht op klachtenverlichting en het voorkomen van complicaties:

Maatregel	Doel	Opmerking
Rust	Herstel bevorderen	Meest onderschat; forceer het herstel niet
Voldoende vocht drinken	Uitdroging voorkomen	Zeker bij koorts
Paracetamol of ibuprofen	Koorts en pijn verlichten	Overleg bij complicaties met huisarts
Geen contactsporten	Miltruptuur voorkomen	Minimaal 4–6 weken na klachten
Geen amoxicilline of ampicilline	Huiduitslag voorkomen	Geef altijd aan dat je Pfeiffer hebt

Antibiotica werken niet bij de ziekte van Pfeiffer — het is een virale infectie. Corticosteroïden worden soms ingezet bij ernstige complicaties zoals luchtwegobstructie of ernstige tonsilzwelling, maar zijn geen standaardbehandeling.

Gevarieerde voeding, voldoende slaap en stressreductie ondersteunen het immuunsysteem en het herstelproces in het algemeen — maar dit is aanvullend, geen behandeling. Raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten, twijfel over de diagnose of wanneer je een chronische aandoening hebt die het herstel kan beïnvloeden.

Veelgestelde vragen

Wat is de ziekte van Pfeiffer precies?

De ziekte van Pfeiffer, medisch ook wel infectieuze mononucleosis genoemd, is een virale infectie veroorzaakt door het Epstein-Barr-virus (EBV). Het virus verspreidt zich via speeksel en veroorzaakt extreme vermoeidheid, keelpijn en gezwollen lymfeklieren. Het komt het meest voor bij tieners en jonge volwassenen tussen de 15 en 25 jaar. Bij kinderen verloopt de infectie doorgaans mild of zelfs onopgemerkt.

Kan ik de ziekte van Pfeiffer twee keer krijgen?

In vrijwel alle gevallen krijg je de ziekte van Pfeiffer maar één keer. Na de infectie bouwt je lichaam levenslange immuniteit op. Het virus (EBV) blijft wel levenslang inactief aanwezig in je lichaam, maar veroorzaakt bij gezonde mensen geen nieuwe uitbraak van de ziekte.

Wanneer mag ik weer sporten na de ziekte van Pfeiffer?

Contactsporten en intensieve lichamelijke inspanning zijn minimaal vier tot zes weken na het begin van de klachten afgeraden vanwege het risico op een miltruptuur. De milt is tijdens de infectie vergroot en daardoor kwetsbaar voor scheuren. Overleg met je huisarts wanneer je specifieke sporten of activiteiten veilig kunt hervatten.

Hoe weet ik of ik de ziekte van Pfeiffer heb?

De combinatie van extreme vermoeidheid, ernstige keelpijn, koorts en gezwollen lymfeklieren in de hals bij een jongere is sterk suggestief voor Pfeiffer. De huisarts kan dit bevestigen met een bloedtest (monotest of EBV-antistoffen). Stel een bezoek niet uit als de klachten hevig zijn of langer dan een week aanhouden.

Is er een vaccin of medicijn tegen de ziekte van Pfeiffer?

Er bestaat momenteel geen vaccin tegen het Epstein-Barr-virus, hoewel er wereldwijd onderzoek naar wordt gedaan. Er is ook geen antiviraal middel dat EBV direct bestrijdt. Behandeling bestaat uit rust, pijnstilling en voldoende vocht; het lichaam geneest de infectie zelf.

Mag ik naar school of werken tijdens de ziekte van Pfeiffer?

Dat hangt af van hoe ernstig je klachten zijn. Bij hevige vermoeidheid en koorts is rust thuis noodzakelijk. Zodra je je beter voelt en koortsvrij bent, kun je in overleg met je huisarts geleidelijk activiteiten hervatten. Vermijd nauw mondcontact met anderen zolang je klachten hebt om verspreiding te beperken.

Kan stress de ziekte van Pfeiffer weer activeren?

Het Epstein-Barr-virus blijft na de primaire infectie levenslang inactief in je lichaam aanwezig. Stress en een verzwakt immuunsysteem kunnen het virus reaktiveren, maar dit leidt bij gezonde volwassenen zelden tot merkbare klachten. Chronische actieve EBV-infectie, waarbij het virus langdurig actief is, is zeldzaam.

Bronnen

1. Barber TM, Kabisch S, Pfeiffer AFH — The Effects of the Mediterranean Diet on Health and Gut Microbiota · Nutrients · 2023
2. Lu X, Forte AJ, Allam O — Orbital and Periorbital Dysmorphology in Untreated Pfeiffer Syndrome · Plastic and Reconstructive Surgery · 2022
3. Chaisrisawadisuk S, Moore MH — Familial Pfeiffer Syndrome: Variable Manifestations and Role of Multidisciplinary Team Care · The Cleft Palate-Craniofacial Journal · 2022
4. Calluaud G, Pare A, Kulker D — Computer-Assisted Frontofacial Monobloc Advancement and Facial Bipartition for Pfeiffer Syndrome: Surgical Technique · World Neurosurgery · 2022
5. Kantaputra PN, Angkurawaranon S, Khwanngern K — Clinical and Genetic Studies of the First Monozygotic Twins with Pfeiffer Syndrome · Genes · 2022
6. Karsonovich T, Das JM, Winters R — Pfeiffer Syndrome · StatPearls · 2026
7. Kabisch S, Hajir J, Sukhobaevskaia V — Impact of Dietary Fiber on Inflammation in Humans · International Journal of Molecular Sciences · 2025
8. Shahid I, Philip J, Avenatti E — Lifestyle Interventions in Cardiovascular-Kidney-Metabolic Syndrome JACC: Advances Expert Panel · JACC Advances · 2025