Ziekte van Pfeiffer: symptomen, besmetting en herstel na EBV-infectie

De ziekte van Pfeiffer is een virale infectie door het Epstein-Barr-virus (EBV) die zich verspreidt via speeksel. Kenmerkend is een combinatie van extreme vermoeidheid, keelpijn en gezwollen lymfeklieren die weken tot maanden kan aanhouden ¹. Er bestaat geen antiviraal middel; herstel verloopt vanzelf, maar vraagt rust en geduld.

Wat zijn de symptomen van de ziekte van Pfeiffer?

De klachten verschijnen doorgaans 4 tot 6 weken na besmetting — bij jonge kinderen soms eerder ¹. De drie meest kenmerkende symptomen zijn:

1. Extreme vermoeidheid — het meest invaliderende symptoom, dat ook na herstel van de overige klachten weken tot maanden kan aanhouden
2. Keelpijn — ernstig en soms moeilijk te onderscheiden van een bacteriële keelaandoening
3. Gezwollen en pijnlijke lymfeklieren — met name in de hals, maar ook in de oksels en liezen

Andere veelvoorkomende klachten:

• Koorts (doorgaans 38–40 °C)
• Hoofdpijn en spierpijn
• Opgezwollen amandelen, soms met wit beslag
• Huiduitslag — treedt vaak op als per ongeluk amoxicilline of ampicilline wordt gegeven ¹
• Vergrote lever en/of milt

Wat Pfeiffer onderscheidt van een gewone griep of keelaandoening is de invaliderende vermoeidheid die ook na verdwijnen van de andere klachten blijft aanhouden.

Wanneer direct naar de huisarts?

Neem direct contact op bij:

• Hevige, plotselinge pijn links boven in de buik — dit kan wijzen op een miltruptuur
• Ernstige moeite met ademen of slikken
• Hoge koorts die na meer dan tien dagen niet zakt

Een spontane miltruptuur is zeldzaam (0,1–0,5% van de gevallen), maar een medische noodtoestand ¹. De milt is de eerste vier tot zes weken na infectie het kwetsbaarst.

Wat veroorzaakt de ziekte van Pfeiffer?

De veruit meest voorkomende oorzaak is het Epstein-Barr-virus (EBV), ook bekend als humaan herpesvirus 4. EBV maakt deel uit van de herpesfamilie en is een van de meest verspreide virussen ter wereld: naar schatting heeft meer dan 90% van de volwassen wereldbevolking ooit een EBV-infectie doorgemaakt, veelal zonder merkbare klachten ².

Bij kinderen onder de tien jaar verloopt de infectie meestal mild of zelfs symptoomloos. Bij adolescenten en jonge volwassenen (15–25 jaar) leidt een primaire EBV-infectie in circa 25–75% van de gevallen tot het volledige ziektebeeld van infectieuze mononucleosis ³.

Na de acute fase blijft het virus levenslang inactief aanwezig in witte bloedcellen (B-lymfocyten). Bij stress of een verzwakt immuunsysteem kan het virus reaktiveren, maar dit leidt bij gezonde volwassenen zelden tot klachten ².

Hoe besmettelijk is de ziekte van Pfeiffer?

EBV verspreidt zich hoofdzakelijk via speeksel — vandaar de bijnaam ‘kusziekte’. Overdracht kan ook plaatsvinden via:

• Gedeeld eetgerei, drinkglazen of rietjes
• Bloedtransfusies en orgaantransplantaties (zeldzaam)
• Seksueel contact

Hoe lang ben je besmettelijk? Dat is niet precies vast te stellen. Tijdens de acute ziekte is de besmettingskans het grootst. Maar zelfs mensen die jaren geleden Pfeiffer hebben gehad, kunnen het virus periodiek uitscheiden in speeksel — ook zonder klachten ¹. Vermijd nauw mondcontact en deel geen persoonlijk bestek zolang je klachten hebt.

Eenmaal hersteld bouw je levenslange immuniteit op tegen het ziektebeeld: je krijgt de ziekte van Pfeiffer niet twee keer, al blijft het virus sluimerend in je lichaam aanwezig.

Hoe lang duurt de ziekte van Pfeiffer?

Fase	Typische duur
Incubatietijd (na besmetting, geen klachten)	4–6 weken
Acute fase (koorts, keelpijn)	1–2 weken
Vermoeidheid en volledig herstel	2–4 weken (soms 3–6 maanden)
Volledige miltgenezing	minimaal 4–6 weken

De meeste mensen zijn binnen twee tot vier weken redelijk hersteld ¹. Een minderheid ervaart aanhoudende vermoeidheid van drie tot zes maanden. Chronische actieve EBV-infectie (CAEBV) — waarbij het virus langer dan zes maanden actief blijft met aanhoudende klachten — is zeldzaam bij mensen met een normaal immuunsysteem en vereist specialistische behandeling ⁴.

Hoe wordt de ziekte van Pfeiffer vastgesteld?

De diagnose is in eerste instantie klinisch: het kenmerkende klachtenpatroon bij een tiener of jonge volwassene is al sterk suggestief. Bevestiging vindt plaats via bloedonderzoek:

• Monotest (monospot): snelle test op heterofiele antistoffen — handig, maar vroeg in de ziekte bij tot 25% niet betrouwbaar ¹
• EBV-specifieke antistoffen (VCA-IgM, EA-IgG): betrouwbaarder, maar duurt langer
• Bloedbeeld: lymfocytose met atypische lymfocyten is karakteristiek

Je huisarts bepaalt welk onderzoek nodig is. Voor patiëntvriendelijke uitleg zie Thuisarts.nl.

Wat helpt echt bij de ziekte van Pfeiffer?

Er bestaat geen antiviraal middel dat EBV bij gezonde mensen effectief aanpakt ⁵. De behandeling is gericht op klachtenverlichting en het voorkomen van complicaties:

Maatregel	Doel	Opmerking
Rust	Herstel bevorderen	Meest onderschat; forceer het herstel niet
Voldoende vocht	Uitdroging voorkomen	Zeker bij koorts
Paracetamol of ibuprofen	Koorts en pijn verlichten	Overleg bij complicaties met huisarts
Geen contactsporten	Miltruptuur voorkomen	Minimaal 4–6 weken na klachten
Geen amoxicilline of ampicilline	Huiduitslag voorkomen	Geef altijd aan dat je Pfeiffer hebt

Antibiotica werken niet bij de ziekte van Pfeiffer — het is een virale infectie. Corticosteroïden worden soms ingezet bij ernstige complicaties zoals luchtwegobstructie of ernstige tonsilzwelling, maar zijn geen standaardbehandeling ¹.

Gevarieerde voeding, voldoende slaap en stressreductie ondersteunen het immuunsysteem tijdens het herstel — maar dit is aanvullend, geen behandeling. Raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten, twijfel over de diagnose of wanneer je een chronische aandoening hebt die het herstel kan beïnvloeden. Meer informatie vind je ook bij het RIVM.

Kan het Epstein-Barr-virus langetermijngevolgen hebben?

Onderzoek laat zien dat EBV-infectie verband houdt met een verhoogd risico op bepaalde aandoeningen op de langere termijn:

• Multiple sclerose (MS): een grote studie toonde aan dat EBV-infectie het risico op MS met een factor 32 verhoogt. Dit maakt EBV waarschijnlijk de belangrijkste bekende risicofactor voor MS [^8].
• Bepaalde lymfomen en kankersoorten: EBV wordt geassocieerd met onder andere Burkitt-lymfoom, Hodgkin-lymfoom en nasofarynxcarcinoom ².
• Chronisch vermoeidheidssyndroom: sommige patiënten ontwikkelen na een EBV-infectie langdurige vermoeidheidsklachten, hoewel de precieze relatie nog wordt onderzocht.

Dit betekent niet dat iedereen die Pfeiffer heeft gehad deze aandoeningen krijgt — het overgrote deel herstelt volledig. Maar het onderstreept het belang van lopend onderzoek naar EBV-vaccinatie ².

Veelgestelde vragen

Wat is de ziekte van Pfeiffer precies?

De ziekte van Pfeiffer, medisch ook wel infectieuze mononucleosis genoemd, is een virale infectie veroorzaakt door het Epstein-Barr-virus (EBV). Het virus verspreidt zich via speeksel en veroorzaakt extreme vermoeidheid, keelpijn en gezwollen lymfeklieren ¹. Het komt het meest voor bij tieners en jonge volwassenen tussen de 15 en 25 jaar.

Kan ik de ziekte van Pfeiffer twee keer krijgen?

In vrijwel alle gevallen krijg je de ziekte van Pfeiffer maar één keer. Na de infectie bouwt je lichaam levenslange immuniteit op tegen het ziektebeeld. Het virus (EBV) blijft wel levenslang sluimerend aanwezig in je lichaam, maar veroorzaakt bij gezonde mensen geen nieuwe uitbraak.

Wanneer mag ik weer sporten na de ziekte van Pfeiffer?

Contactsporten en intensieve lichamelijke inspanning zijn minimaal vier tot zes weken na het begin van de klachten afgeraden vanwege het risico op een miltruptuur ¹. De milt is tijdens de infectie vergroot en daardoor kwetsbaar. Overleg met je huisarts wanneer je veilig kunt hervatten.

Hoe weet ik of ik de ziekte van Pfeiffer heb?

De combinatie van extreme vermoeidheid, ernstige keelpijn, koorts en gezwollen lymfeklieren bij een jongere is sterk suggestief voor Pfeiffer. Je huisarts kan dit bevestigen met een bloedtest (monotest of EBV-antistoffen). Stel een bezoek niet uit als de klachten hevig zijn of langer dan een week aanhouden.

Is er een vaccin tegen de ziekte van Pfeiffer?

Er bestaat momenteel geen goedgekeurd vaccin tegen EBV, hoewel er wereldwijd veelbelovend onderzoek naar loopt — mede vanwege de link met MS en bepaalde kankersoorten ². Behandeling bestaat uit rust, pijnstilling en voldoende vocht; je lichaam geneest de infectie zelf.

Mag ik naar school of werken tijdens de ziekte van Pfeiffer?

Dat hangt af van hoe je je voelt. Er is geen vaste thuisblijfperiode — je bent besmettelijk zolang het virus in je speeksel zit, en dat kan maanden duren. Praktisch advies: blijf thuis zolang je koorts hebt en je te vermoeid voelt om te functioneren. Overleg met je huisarts of bedrijfsarts als het lang aanhoudt.

Kan de ziekte van Pfeiffer chronisch worden?

Bij de overgrote meerderheid verloopt Pfeiffer vanzelf en is volledig herstel de norm. Chronische actieve EBV-infectie (CAEBV) is een zeldzame aandoening waarbij het virus langer dan zes maanden aanhoudende klachten veroorzaakt ⁴. Dit komt vooral voor bij mensen met een verminderde afweer en vereist specialistische behandeling.

Heeft de ziekte van Pfeiffer iets met MS te maken?

Onderzoek toont aan dat een doorgemaakte EBV-infectie het risico op multiple sclerose (MS) aanzienlijk verhoogt [^8]. Dit betekent niet dat Pfeiffer MS veroorzaakt bij iedereen, maar EBV lijkt een belangrijke risicofactor. Dit inzicht stimuleert het onderzoek naar een EBV-vaccin.

Footnotes

1. Sylvester JE, Buchanan BK, Silva TW. Infectious Mononucleosis: Rapid Evidence Review. American Family Physician. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36689975/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

2. Münz C. Epstein-Barr virus pathogenesis and emerging control strategies. Nature Reviews Microbiology. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40281073/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. Ding B, Zhang Y, Wu Y. Analysis of the epidemiology and clinical characteristics of Epstein-Barr virus infection. Journal of Medical Virology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39380297/ ↩

4. Kawada JI, Ito Y, Ohshima K. Updated guidelines for chronic active Epstein-Barr virus disease. International Journal of Hematology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37728704/ ↩ ↩²

5. Pociupany M, Snoeck R, Dierickx D. Treatment of Epstein-Barr Virus infection in immunocompromised patients. Biochemical Pharmacology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38734316/ ↩

Bronnen

1. Kawada JI, Ito Y, Ohshima K — Updated guidelines for chronic active Epstein-Barr virus disease · International Journal of Hematology · 2023
2. Münz C — Epstein-Barr virus pathogenesis and emerging control strategies · Nature Reviews Microbiology · 2025
3. Sylvester JE, Buchanan BK, Silva TW — Infectious Mononucleosis: Rapid Evidence Review · American Family Physician · 2023
4. Pociupany M, Snoeck R, Dierickx D — Treatment of Epstein-Barr Virus infection in immunocompromised patients · Biochemical Pharmacology · 2024
5. Ding B, Zhang Y, Wu Y — Analysis of the epidemiology and clinical characteristics of Epstein-Barr virus infection · Journal of Medical Virology · 2024
6. Robinson WH, Steinman L — Epstein-Barr virus and multiple sclerosis · Science · 2022