Aambeien en colonoscopie: wanneer moet je echt naar de dokter?

Aambeien komen voor bij ongeveer de helft van alle volwassenen en verdwijnen vaak vanzelf — maar anale bloeding mag je nooit negeren. Een arts moet uitsluiten dat er een ernstiger oorzaak is, zoals darmkanker of poliepen. Een colonoscopie is daarvoor de meest betrouwbare diagnostische stap.¹

Welke symptomen horen bij aambeien?

De meest voorkomende klachten zijn bloedverlies tijdens de stoelgang, zwellingen rond de anus, jeuk en pijn. Bij externe aambeien — die zich buiten of net aan de rand van de anus bevinden — heb je vaker last van pijn en jeuk. Interne aambeien zitten hoger in het anale kanaal, waar geen pijnreceptoren zijn; het enige teken is dan soms helder rood bloedverlies op het toiletpapier of in de pot.¹²

Aambeien worden ingedeeld in vier graden, van kleine uitstulpingen zonder prolaps (graad I) tot permanent buiten het anale kanaal staande aambeien die niet meer terug te brengen zijn (graad IV).³

Waarom je anale bloeding altijd moet laten controleren

Bloedverlies via de anus is het symptoom waarbij een bezoek aan de huisarts echt noodzakelijk is. Aambeien zijn de meest waarschijnlijke oorzaak, maar bloedverlies kan ook wijzen op colorectaal carcinoom (darmkanker), poliepen, infecties of een fistel.² Thuisarts.nl raadt aan anale bloeding altijd te laten beoordelen, zeker als je ouder dan 40 jaar bent of als je ook veranderingen in de stoelgang of ongewild gewichtsverlies opmerkt.

Schaamte of gemakzucht zijn slechte redenen om een doktersbezoek uit te stellen. Darmkanker die vroeg ontdekt wordt, is goed behandelbaar; in een laat stadium zijn de overlevingskansen een stuk kleiner.

Wanneer schrijft een arts een colonoscopie voor?

Een colonoscopie — onderzoek van de dikke darm met een flexibele camera — is de standaard diagnostische methode bij aanhoudende of onverklaarde anale klachten.³ Zo kan de arts aambeien bevestigen én andere aandoeningen uitsluiten.

De voorbereiding is zwaarder dan het onderzoek zelf: je drinkt de dag ervoor een laxeermiddel en brengt een paar uur dicht bij het toilet door. Tijdens de colonoscopie krijg je meestal een licht sedatief, waardoor je weinig tot niets voelt. De meeste patiënten ervaren de voorbereiding als het vervelendste deel.⁴

Wat zijn de behandelopties bij aambeien?

Behandeling	Geschikt voor	Aanpak
Levensstijladvies	Graad I–II	Vezelrijk dieet, veel vocht, beweging
Rubberbandligatie	Graad I–III	Bloedtoevoer afknellen; aambei sterft af
Sclerotherapie	Graad I–II	Injectie die aambei verhardt
Embolisatie	Graad II–III	Minimaal invasief; opkomende techniek5
Hemorroïdectomie	Graad III–IV	Chirurgische verwijdering

De kans op terugkeer is afhankelijk van de behandeling én levensstijlverandering. Onderzoek laat zien dat zonder dieetaanpassing de kans op terugkerende aambeien aanzienlijk is.⁶

Wat kun je zelf doen met dieet en levensstijl?

Meer vezels, zachtere ontlasting

Harde ontlasting en persen zijn de voornaamste oorzaken van aambeien.¹ Door meer vezels te eten zorg je voor zachtere, gemakkelijker passerende ontlasting:

• Vervang wit brood en witte pasta door volkorenproducten
• Eet dagelijks minimaal 2 stuks fruit en 2 porties groente
• Drink voldoende water (minimaal 1,5–2 liter per dag)

Beweging en zithouding

Langdurig zitten — ook op het toilet — vergroot de druk op de aders in de endeldarm.² Regelmatig van houding wisselen en een dagelijkse wandeling helpen de darmmobiliteit op gang te houden en constipatie te voorkomen.

Verzakte en beknelde aambeien: wanneer is het urgent?

Onbehandelde interne aambeien kunnen prolaberen: ze worden bij het persen naar buiten geduwd (verzakte aambeien, graad III). In ernstigere gevallen knijpen de anale spieren zo sterk samen dat de aambeien vast komen te zitten buiten het anale kanaal (beknelde aambeien, graad IV). Beide vormen zijn pijnlijker dan interne aambeien en vereisen snelle medische hulp.⁷

Veelgestelde vragen

Zijn aambeien gevaarlijk?

Aambeien zelf zijn doorgaans niet gevaarlijk, maar de symptomen — met name anale bloeding — kunnen ook wijzen op ernstiger aandoeningen zoals darmkanker of poliepen. Laat klachten altijd beoordelen door een arts, zeker als je ouder bent dan 40 jaar of de klachten langer dan twee weken aanhouden. Met de juiste behandeling en dieetaanpassingen herstellen de meeste milde aambeien volledig.

Wat is het verschil tussen een colonoscopie en een proctoscopie?

Bij een proctoscopie of rectoscopie bekijkt de arts alleen het onderste deel van het rectum en de endeldarm. Een colonoscopie bestrijkt de volledige dikke darm en is daardoor grondiger, maar ook uitgebreider in voorbereiding. Bij aambeien wordt soms eerst een proctoscopie gedaan; de huisarts of specialist bepaalt welk onderzoek passend is op basis van je klachten.

Kunnen aambeien vanzelf overgaan?

Lichte aambeien (graad I–II) verdwijnen regelmatig vanzelf, zeker als je dieet en beweegpatroon aanpast. Hogere graden of terugkerende aambeien hebben meestal medische behandeling nodig. Wacht niet te lang met een doktersbezoek als de klachten langer dan twee weken duren, verergeren of als er bloedverlies optreedt.

Hoe pijnlijk is een colonoscopie?

De meeste mensen ervaren het onderzoek zelf als ongemakkelijk maar niet pijnlijk, mede door een licht sedatief dat vooraf gegeven wordt. De voorbereiding — met laxeermiddelen de avond ervoor — wordt doorgaans als vervelender ervaren. Direct na het onderzoek kunnen krampen door meegeblazen lucht optreden, maar die verdwijnen snel.

Helpt meer vezels eten echt bij aambeien?

Ja, vezelrijke voeding wordt door huidige richtlijnen aanbevolen als eerstelijnsadvies bij aambeien. Vezels zorgen voor zachtere ontlasting, minder persen en minder druk op de aders in de endeldarm. Het effect is het duidelijkst bij milde tot matige klachten in combinatie met voldoende vochtinname.

Zijn aambeien bij zwangerschap anders?

Zwangerschap verhoogt het risico op aambeien door toegenomen druk op de bekkenvaten en constipatie die vaak optreedt tijdens de zwangerschap. In de meeste gevallen verbeteren de klachten vanzelf na de bevalling. Bespreek behandelopties altijd met je verloskundige of arts — niet alle middelen zijn geschikt tijdens zwangerschap of borstvoeding.

Wanneer is een operatie noodzakelijk bij aambeien?

Een chirurgische ingreep (hemorroïdectomie) of minimaal invasieve behandeling wordt overwogen bij graad III–IV aambeien, beknelde aambeien, of als conservatieve behandelingen onvoldoende helpen. Er zijn ook poliklinische opties zoals rubberbandligatie of embolisatie die minder ingrijpend zijn. De huisarts of mdl-arts bepaalt welke aanpak het beste past bij jouw situatie.

Footnotes

1. Akinmoladun O, Oh W. Management of Hemorrhoids and Anal Fissures. The Surgical Clinics of North America. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38677814/ ↩ ↩² ↩³

2. Aguilar-Alvarado MY, Baker B, Chiu LS. Benign Colorectal Disorders. Primary Care. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37516514/ ↩ ↩² ↩³

3. Hawkins AT, Davis BR, Bhama AR. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Diseases of the Colon and Rectum. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38294832/ ↩ ↩²

4. Krammer H, Herold A, Schmidt-Lauber M. Proctology. Deutsche Medizinische Wochenschrift. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36990121/ ↩

5. Talaie R, Torkian P, Moghadam AD. Hemorrhoid embolization: A review of current evidences. Diagnostic and Interventional Imaging. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34456172/ ↩

6. Lohsiriwat V, Sheikh P, Bandolon R. Recurrence Rates and Pharmacological Treatment for Hemorrhoidal Disease: A Systematic Review. Advances in Therapy. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36331754/ ↩

7. Lohsiriwat V, Jitmungngan R. Strategies to Reduce Post-Hemorrhoidectomy Pain: A Systematic Review. Medicina (Kaunas, Lithuania). 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35334594/ ↩

Bronnen

1. Akinmoladun O, Oh W — Management of Hemorrhoids and Anal Fissures · The Surgical Clinics of North America · 2024
2. Hawkins AT, Davis BR, Bhama AR — The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids · Diseases of the Colon and Rectum · 2024
3. Lohsiriwat V, Jitmungngan R — Strategies to Reduce Post-Hemorrhoidectomy Pain: A Systematic Review · Medicina (Kaunas, Lithuania) · 2022
4. Talaie R, Torkian P, Moghadam AD — Hemorrhoid embolization: A review of current evidences · Diagnostic and Interventional Imaging · 2022
5. Krammer H, Herold A, Schmidt-Lauber M — Proctology · Deutsche Medizinische Wochenschrift · 2023
6. Aguilar-Alvarado MY, Baker B, Chiu LS — Benign Colorectal Disorders · Primary Care · 2023
7. Lohsiriwat V, Sheikh P, Bandolon R — Recurrence Rates and Pharmacological Treatment for Hemorrhoidal Disease: A Systematic Review · Advances in Therapy · 2023
8. Rao SSC, Qureshi WA, Yan Y — Constipation, Hemorrhoids, and Anorectal Disorders in Pregnancy · The American Journal of Gastroenterology · 2022