Aderverkalking (atherosclerose): oorzaken, gevolgen en hoe je het vertraagt
Wat veroorzaakt aderverkalking, wat zijn de gevolgen en hoe vertraag je het? Alles over atherosclerose: van plaque tot hartinfarct en bewezen leefstijltips.
Aderverkalking — ook bekend als atherosclerose of slagaderverkalking — tast geleidelijk de binnenwand van je bloedvaten aan. Het proces begint al vroeg in het leven en versnelt door roken, ongezonde voeding, te weinig beweging en een ongunstige cholesterolbalans. Hoe vroeger je ingrijpt, hoe groter de kans dat je ernstige gevolgen zoals een hartinfarct of beroerte voorkomt.1
Hoe ontstaat aderverkalking?
De kern van het probleem zit in de verhouding tussen LDL-cholesterol (het ‘slechte’) en HDL-cholesterol (het ‘goede’). LDL-cholesterol dringt door de vaatwand heen en nestelt zich in de binnenwand. Wanneer er te veel LDL aanwezig is, worden immuuncellen — monocyten en macrofagen — aangetrokken om het op te ruimen. Ze raken overbelast, worden volvette ‘schuimcellen’ en hopen zich op tot een kleverige laag: de plaque.1
Nieuwer onderzoek toont dat dit proces méér is dan vetopstapeling. Immuuneiwitten zoals osteopontine trekken ontstekingscellen naar de vaatwand en versnellen de kalkafzetting.2 Ook een verstoord mineraalmetabolisme — onder meer bij chronische nieraandoeningen — kan dit proces aanzienlijk versnellen.3
Wie loopt het meeste risico?
De bekendste risicofactoren:
- Roken — beschadigt direct de vaatwand
- Hoge bloeddruk — oefent voortdurend druk uit op de vaten
- Hoge LDL en/of lage HDL — ongunstige cholesterolverhouding
- Diabetes type 2 — verhoogde bloedsuiker versnelt vaatschade4
- Weinig beweging en overgewicht
- Genetische aanleg — waaronder familiale hypercholesterolemie
Onderzoek suggereert ook een verband tussen aderverkalking en botontkalking (osteoporose): gedeelde mechanismen zoals abnormale calciumhuishouding en chronische ontsteking spelen mogelijk een rol bij beide aandoeningen.1
Welke gevolgen kan aderverkalking hebben?
Zolang de plaque stabiel blijft en langzaam groeit, merk je er weinig van. Het gevaar ontstaat wanneer de plaque barst: stollingseiwitten sluiten de wond af, maar het gevormde bloedstolsel kan de al vernauwde ader volledig blokkeren. Het achterliggende weefsel krijgt dan geen zuurstof meer en sterft gedeeltelijk af — een infarct.
| Locatie | Aandoening | Typische symptomen |
|---|---|---|
| Hersenen | TIA of CVA (beroerte) | Verwardheid, uitval aan één lichaamszijde, spraakproblemen |
| Hart | Hartinfarct | Druk op de borst, kortademigheid, misselijkheid, zweten |
| Buikvaten | Mesenteriale ischemie | Krampen na de maaltijd, braken, diarree |
| Benen | Etalagebenen (PAV) | Pijn bij lopen die verdwijnt bij rust |
Een TIA — een tijdelijke blokkade met symptomen die binnen 24 uur verdwijnen — is een ernstige waarschuwing. Zonder behandeling is het risico op een volwaardige beroerte aanzienlijk. Ga bij twijfel altijd naar de huisarts of bel 112 bij acute klachten.
Hoe kun je aderverkalking vertragen?
Aderverkalking volledig stoppen lukt niet, maar vertragen is absoluut mogelijk. De effectiefste aanpak combineert leefstijlaanpassingen met medische begeleiding.
Leefstijl:
- Bewegen — minimaal 150 minuten matig intensief per week verlaagt LDL en bloeddruk
- Voeding — mediterraan patroon: veel groente, peulvruchten, olijfolie en vette vis; minder verzadigd vet en suiker
- Stoppen met roken — één van de krachtigste interventies voor vaatgezondheid
- Gewichtsverlies — vermindert ontstekingswaarden en verbetert de cholesterolbalans
- Stressreductie — chronische stress verhoogt cortisol en bloeddruk
Medische behandeling (altijd in overleg met je huisarts):
- Statines — verlagen LDL en remmen ontsteking in de vaatwand
- Antistollingsmiddelen — verminderen tromboserisico bij al vernauwde vaten; gebruik uitsluitend onder medisch toezicht
- Bloeddrukverlagers — nemen de mechanische druk op de vaatwand weg
Wetenschappelijk onderzoek verkent ook nieuwe beschermende mechanismen: het eiwit NEXN bleek in diermodellen kalkafzetting in vaten te remmen,5 en de plantstof luteoline toonde beschermend effect op vaatcellen via stimulatie van celreiniging (autophagie).6 Deze bevindingen zijn vooralsnog experimenteel en nog niet vertaald naar klinische richtlijnen.
Raadpleeg je huisarts als je symptomen hebt, chronisch ziek bent, of als je medicatie gebruikt voor bloeddruk, diabetes of cholesterol. Meer informatie op Thuisarts.nl.
Veelgestelde vragen
Kan cholesterolmedicatie een rode kleur in het gezicht veroorzaken?
Een rode kleur in het gezicht (flushing) is een bekende bijwerking van niacine (nicotinezuur), een type cholesterolverlager dat tegenwoordig weinig meer wordt voorgeschreven. Statines — de meest gebruikte cholesterolverlagers — veroorzaken doorgaans geen flushing. Een hoge bloeddruk is evenmin een directe oorzaak van opvliegers; bij mannen hebben opvliegers vaker een vasomotorische of hormonale oorzaak. Bespreek onverklaarbare gezichtsroodheid altijd met je huisarts of apotheker, zodat de juiste oorzaak wordt vastgesteld.
Wanneer moet ik direct naar de dokter of 112 bellen bij mogelijke klachten van aderverkalking?
Bel 112 bij plotselinge pijn op de borst, spraakproblemen, uitval aan één kant van het lichaam of plotselinge verwardheid — dit zijn mogelijke tekenen van een hartinfarct of beroerte, waarbij elke minuut telt. Wacht niet af en rij niet zelf. Bij minder acute maar aanhoudende klachten — zoals terugkerende borstkrampen of kortademigheid bij lichte inspanning — maak dan dezelfde dag nog een afspraak bij je huisarts.
Wat is het beste leefstijladvies als je aderverkalking wilt vertragen?
De grootste winst zit in stoppen met roken, minimaal 150 minuten matig bewegen per week, en een voedingspatroon met minder verzadigd vet en meer groente, peulvruchten en vette vis. Laat je bloeddruk en cholesterol regelmatig controleren door je huisarts — medische behandeling zoals statines of bloeddrukverlagers is vaak een effectieve aanvulling. Meer informatie vind je op Thuisarts.nl.
Is vegetarisch eten, lichte beweging, stressreductie en stoppen met roken voldoende om aderverkalking te stoppen?
Dit zijn waardevolle stappen: een plantaardig dieet kan LDL verlagen, beweging verbetert de vaatfunctie en stressreductie verlaagt de bloeddruk. Of het voldoende is hangt sterk af van je persoonlijk risicoprofiel — cholesterolwaarden, bloeddruk, erfelijkheid en eventuele bestaande vaatschade bepalen mee hoe groot het risico is. Laat je situatie beoordelen door je huisarts, zodat je weet of aanvullende medicatie zinvol is.
Kan aderverkalking ook de bloedvaten in mijn buik aantasten?
Ja. Aderverkalking van de buikvaten — mesenteriale ischemie — is minder bekend maar reëel. Bij een gedeeltelijke blokkade ontstaan krampen in het middelste deel van de buik, meestal kort na de maaltijd; bij een ernstigere blokkade kunnen ook braken en diarree optreden. Als je buikklachten hebt die steeds na het eten voorkomen, is het verstandig dit met je huisarts te bespreken voor nader onderzoek.
Ik krijg hartklopingen bij lichte inspanning — kan dat met aderverkalking te maken hebben?
Hartklopingen bij lichte inspanning kunnen een signaal zijn dat je hart harder moet werken door vernauwde kransslagaders, maar ook andere oorzaken — zoals hartritmestoornissen of bloedarmoede — zijn mogelijk. Dit is een klacht die je niet mag negeren, zeker als je meerdere risicofactoren hebt zoals roken, hoge bloeddruk of een hoog cholesterol. Maak een afspraak bij je huisarts voor een ECG en verdere evaluatie.
Footnotes
-
Valero C, González Macías J. Atherosclerosis, vascular calcification and osteoporosis. Medicina Clinica. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39547901/ ↩ ↩2 ↩3
-
Zhao Y, Huang Z, Gao L. Osteopontin/SPP1: a potential mediator between immune cells and vascular calcification. Frontiers in Immunology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38919629/ ↩
-
Siracusa C, Carabetta N, Morano MB. Understanding Vascular Calcification in Chronic Kidney Disease: Pathogenesis and Therapeutic Implications. International Journal of Molecular Sciences. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39684805/ ↩
-
Yang C, Xie Z, Liu H. Efficacy and mechanism of Shenqi Compound in inhibiting diabetic vascular calcification. Molecular Medicine. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38093172/ ↩
-
Guo W, Guo W, Chen B. NEXN protects against vascular calcification by promoting SERCA2 SUMOylation and stabilization. Nature Communications. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40883305/ ↩
-
Yu X, Xu L, Su C. Luteolin Protects against Vascular Calcification by Modulating SIRT1/CXCR4 Signaling Pathway and Promoting Autophagy. The AAPS Journal. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39438407/ ↩
Bronnen
- Chandu A, Arana C, Díaz-García JD — Calcimimetics and Vascular Calcification · Toxins · 2025
- Ma W, Jia K, Cheng H — Orphan Nuclear Receptor NR4A3 Promotes Vascular Calcification via Histone Lactylation · Circulation Research · 2024
- Yang C, Xie Z, Liu H — Efficacy and mechanism of Shenqi Compound in inhibiting diabetic vascular calcification · Molecular Medicine · 2023
- Siracusa C, Carabetta N, Morano MB — Understanding Vascular Calcification in Chronic Kidney Disease: Pathogenesis and Therapeutic Implications · International Journal of Molecular Sciences · 2024
- Zhao Y, Huang Z, Gao L — Osteopontin/SPP1: a potential mediator between immune cells and vascular calcification · Frontiers in Immunology · 2024
- Valero C, González Macías J — Atherosclerosis, vascular calcification and osteoporosis · Medicina Clinica · 2025
- Yu X, Xu L, Su C — Luteolin Protects against Vascular Calcification by Modulating SIRT1/CXCR4 Signaling Pathway and Promoting Autophagy · The AAPS Journal · 2024
- Guo W, Guo W, Chen B — NEXN protects against vascular calcification by promoting SERCA2 SUMOylation and stabilization · Nature Communications · 2025
Gratis + wekelijkse tips
Ontvang gratis 7x KETO Ovenschotels
Inclusief boodschappenlijstje — zo staat er vanavond al een gezonde ovenschotel op tafel. Plus elke week praktische gezondheidsinzichten — altijd uitschrijven mogelijk.
Download gratisLees ook
Meer over aandoeningen
Aandoeningen
Vitamine D en bloeddruk: wat zegt het meest recente onderzoek?
Verlaagt vitamine D je bloeddruk? Wat de D-Health-studie en andere recente onderzoeken zeggen over suppletie, tekort en cardiovasculaire gezondheid.
Blaasontsteking: welke natuurlijke remedies werken echt (en wanneer naar de dokter)?
D-mannose en veenbessenextract zijn het best onderbouwd bij blaasontsteking. Appelciderazijn heeft geen bewijs. Leer wanneer je direct naar de dokter moet.
Cholesterol verlagen op een natuurlijke manier: wat werkt echt?
Cholesterol verlagen zonder medicijnen: plantsterolen, havermout en beweging zijn het best onderbouwd. Ontdek wat werkt en wanneer je een huisarts nodig hebt.
Hoofdpijn verminderen: wat werkt echt per type?
Spanningshoofdpijn, migraine of cluster? Ontdek welke niet-medicamenteuze aanpak echt werkt per type en wanneer je naar de dokter gaat.
Hoofdpijn verminderen: 8 leefstijltips en eerlijk advies over kruidenmiddelen
Welke leefstijlveranderingen helpen bij hoofdpijn? 8 tips over slaap, houding en bewegen, plus eerlijk advies over kruidenmiddelen en hun veiligheidsrisico's.
15 reacties
Archief van lezersreacties sinds 2011.
Gerard Aderverkalking is de benaming van een aantal processen waarbij slagaders als het ware 'dichtslibben'. Het dichtslibben van de aderen gebeurd niet van het ene op het andere moment. Het is een proces dat vaak jaren in beslag neemt. Door bijvoorbeeld een hoge bloeddruk wordt de binnenbekleding van de bloedvaten, het endotheel, aangetast. Op de beschadigende plekken kunnen zich vetten afzetten waardoor het endotheel naar binnen wordt gedrukt. Hierdoor kunnen de bloedvaten vernauwen en zelfs verstopt raken. Deze combinatie van processen leidt tot een vermindering van doorstroom van het bloed, wat kan betekenen dat het weefsel en de organen die door deze bloedvaten worden voorzien minder, te weinig of soms zelfs geen bloed meer krijgen. Normale verouderingsprocessen, ongezonde voeding en andere levensgewoonten vooral roken! dragen in belangrijke mate bij aan het proces van atherosclerose.Robert Jan Hendriksauteur Bedankt voor deze aanvulling, Gerard!Bashy Is medicijnen tegen hoog cholesterol de veroorzaker van rode kleur van de gezicght veel keer per dag bij mannen of is te hoge bloeddruk is de veroorzaker voor deze onderwerp en is het opvliegers of niet?suzanne Hoi hoi ik ben gisteren bij de dokter geweest voor bloeddrukmeting en bloed nakijken.mijn chollesterol is heel hoog van weinig naar bijna 5.6moet stoppen met roken.wat ik heel weinig doe en op dieet 3 maal in de week vis geen varkensvlees en de rest ben 52 jaar 1meter 60 en weeg 55 kilo.ik heb d erfelijke variant.beide ouders en 9 broer en zusters hebben dit.ben nig niet aan de medicijnen.wat is het beste.dieet lukt heel goedRobert Jan Hendriksauteur Beste Suzanne, Er staan heel veel voedingstips om je cholesterol te verbeteren op het blog. https://www.optimalegezondheid.com/category/cholesterol-dieet/ Succes met de tips en adviezen die je daar zult vinden! Jackmassaro Hallo, mijn man heeft vernauwing in zijn benen door vaat vernauwing, maar weigert naar de dokter te luisteren, ze zei je moet na een vaat chirurg voor een echo te laten maken, maar mijn man is zo bang voor doktoren, maar de vernauwing zit al boven de knie en iedere nacht ligt hij bijna te huilen van de pijn, terwijl het in de familie voorkomt, zijn ouders hebben alle 2 een nieuwe { broek} aangemeten gekregen en zijn zus ook, maar is er aan overleden , met een hersen infarct en zijn broer heeft ook een infarct van de hersenen gehad, dus het is duidelijk dat dat in zijn fam,.voorkomt, in zijn genen dus, maar hij durft niet, wat moet ik doen om hem te laten inzien, dat hij naar de dokter moet luisteren! Het gaat eerdaags verkeerd en dan? Ik ben ten einde raad!!!!!! Kunt U mij een goede raad geven? Ten einde raad, yvonne massaro.Robert Jan Hendriksauteur Beste Yvonne, De huisarts zal meer haar best moeten doen om je man overtuigen van de noodzaak van het onderzoek. Of is het een optie dat een andere arts het vertrouwen van je man probeert te krijgen. Een echo is niet pijnlijk maar het is wel heel belangrijk dat het gebeurt. Ik weet niet wat de angst voor dokters heeft veroorzaakt, is het angst voor dokters of angst voor de diagnose van de dokter? Hoe dan ook zal je samen met je huisarts vrienden, familie of kinderen je man moeten overtuigen dat het echt in ieders belang is om die echo te laten doen. Wat daarna moet gebeuren is een zorg voor later, eerst de echo. Heel veel sterkte, JackHans Empirisch onderzoek in Amerika heeft aangetoond dat een hartaandoening omkeerbaar is. Dr Dean Ornish heeft dit onderzoek uitgevoerd. Zijn programma is eenvoudig: vegetarisch eten, lichte beweging, stress bestrijden en zonodig stoppen met roken. Hij heeft een boek geschreven met als titel program for reversing heart desease. Een hoopvol programma. In het prachtige en informatieve boek 21 dagen vegan refereert Dr. Neal D. Barnard naar dit onderzoek.Danny Goede avond ik heet Danny Bosscha. Ben een jonge man van 43 jaar. Leef heel gezond. Drink niet en rook niet. Ik ben dagelijks 6 uur op een dag constant in beweging voor mijn werk. Maar toch is er een vernauwing gevonden in één van mijn hoofdvaten in mijn buik maag. Ben afgelopen jaar jaar geopereerd aan mijn maag lever en slokdarm en midden rif. Voor heen heb ik ik nooit last gehad van buikkrampen en afvallen. Deze operatie vond dit jaar in januari plaats en ben van af die tijde van 78 kilo naar 65 kilo gegaan. Vele onderzoeken gehad en werd telkens niets gevonden maar de klachten werd alleen maar erger. Van afgelopen 2 week geleden hebben ze bloedvaten onderzoek gedaan bij mijn buik en vond toen al dat men bij mijn middenrif in de buurt langer bezig waren dan de rest van mijn buik. De laatste tijd ben ik veel moe continue duizelig mijn huid jekt veel en half vorige week last van pijn scheuten in mijn lies en af en toe het gevoel dat er troebeling voor mijn ogen komt. Ook in bed liggen krijg ik steeds meer last van mijn buik en aan de rechter zijkant/rug. Kan dit allemaal te maken hebben met het dicht slibben van één van mijn hoofd vaten in mijn buik. Af en toe heb ik het gevoel dat ik druk op mijn borstkast heb en dan komt spontaan kloppingen en een beetje benauwdheid er bij. Mijn huisarts gooide bij dit dan weer op hyperventilatie maar ik ben bang dat ook bij de verstopping van van één can mijn vaten zijn en ben nu dan ik best wel angstig en bezorgd dat het ernstig is. Bij de eerste onderzoek bleek dat één vd vaten nog maar 33% open is Verder moet ik wachten op verdere onderzoeken. Nogmaals mijn vraag alles wat ik hier vrmeld heb kan dat te maken hebben met het dicht slibben van de vaten. Hoop hier zo snel mogenlijk antwoord op te krijgen zodat ik weet wat mij te wachten staat voor de onderzoek.Team OptimaleGezondheid Ik ben geen arts, dus een bindende diagnose kan ik niet stellen. Maar het lijkt me inderdaad dat je klachten te maken kunnen hebben met de verstopping. Je lichaam is wel duidelijk in onbalans. Er is een reden voor de verstopping, een achterliggende oorzaak. Hou dat goed in je achterhoofd. Dus niet alleen de verstopping oplossen, maar ook deze achterliggende oorzaak.Danny Halo ik he een vraag. Via de MDL arts heb ik te horen gekregen dat één van mijn hoofd adres aan het dicht slibben is. Deze is nog maar dertig procent open. Wat mij nu de laatste paar dagen opvalt is als ik mij een beet teveel inspanning dat ik hardklopingen krijg. En aan mijn rechterkant van mijn hoofd komt dan een behoorlijke ader opzetten. Ook op mijn bijde armen komen mijn spieren/adrem behoorlijk omhoog met gevolg dat ik allemaal bultjes bij mijn spieren zie. Moet ik mij hier nu zorgen om maken. As 17 oktober krijg ik een 24 uurs onderzoek in het MST Enschede moet ik daar eerst op wachten of kunt u mij enigszins hier iets over vertellen zodat ik mee kan brengen tijdens de onderzoek Zelf ben ik er niet gerust onder en hoop uiteraard dat u mij info wilt en kunt geven. Met vriendelijke groet Hr Bosschages.Team OptimaleGezondheid Als je zeker van je zaak wilt zijn, en dus niet de 17de af wilt wachten, moet je even bij je huisarts langsgaan. Ook al was het alleen maar om jezelf gerust te stellen!Rob Aderverkalking een reactie op onstekingen, huidige onderzoeken laten zien dat onstekeningen in de bloedvaten oorzaak zijn van hogere cholesterol. Cholesterol repareert de vaatwand, helaas als het bloedvat hierdoor vernauwt en zelf totale afsluiting geeft hebben we een probleem. Afsterving van achterliggend weefsel.isabelle hoi! ik ben een student uit klas 2 en ik wilde graag weten of aderverkalking blijvend is...? groetjes IsabelleMarion Haas Gefegmenteerd eten zoals zuurkool kaas nanoschijnt te helpen tegen aderverkalking. Vitamine K2 schijnt na veel onderzoek ook een oplossing te geven. Naast ander eerder genoemde mogelijkheden.