De 13 meest voorkomende maagklachten: oorzaken en wat helpt

De meest voorkomende maagklachten zijn misselijkheid, pijn of een branderig gevoel in de bovenbuik, snel vol zitten, een opgeblazen gevoel en oprispingen. Vaak gaat het om functionele dyspepsie: klachten zonder zichtbare afwijking in de maag, die ongeveer één op de tien mensen treft.¹ Kleinere maaltijden, je eigen triggers leren kennen en stress aanpakken helpen vaak. Alarmsignalen horen bij de huisarts.

Hieronder lees je per klacht wat erachter kan zitten, wat je zelf kunt doen en wanneer je beter een arts inschakelt. Voor brandend maagzuur hebben we een apart artikel.

1. Misselijkheid: wanneer is het onschuldig?

Misselijkheid is een symptoom en geen diagnose. Na een zware maaltijd, bij reisziekte of als bijwerking van medicijnen is het meestal onschuldig en van korte duur. Houdt het aan, dan kan het passen bij functionele dyspepsie of bij een maag die te langzaam leegloopt.²

Ga naar de huisarts als de misselijkheid langer dan twee weken duurt, als je onbedoeld afvalt of als er bloed in het braaksel zit. Ook bij herhaald braken met tekenen van uitdroging is overleg nodig. Op Thuisarts.nl vind je wanneer je moet bellen.

2. Kunnen maagklachten door stress komen?

Ja. Je hersenen en je maag-darmkanaal staan in nauw contact via de zogeheten hersen-darm-as (gut-brain axis). Stress en spanning kunnen via die verbinding de beweging van de maag en de gevoeligheid van de maagwand veranderen.³ Daardoor kun je bij dezelfde hoeveelheid eten meer pijn of eerder een vol gevoel ervaren. Ook stresshormonen spelen hierbij een rol.

Wat kan helpen bij maagklachten door stress:

• Psychologische behandeling gericht op de hersen-darm-as, zoals cognitieve gedragstherapie of hypnotherapie. Britse richtlijnen noemen dit een optie als klachten blijven ondanks eerste behandeling.⁴
• Ontspanning en regelmaat: vaste eet- en slaaptijden en rustig eten geven je maag minder prikkels.
• Uitleg over het mechanisme: weten dat de klachten echt zijn maar niet gevaarlijk, verlaagt bij veel mensen de spanning. Richtlijnen zien goede uitleg als onderdeel van de behandeling.⁴

3. Waarom heb ik maagpijn na het eten? Functionele dyspepsie

Functionele dyspepsie is de medische naam voor aanhoudende klachten in de bovenbuik zonder aanwijsbare afwijking bij onderzoek. Artsen onderscheiden twee vormen: klachten die vooral na de maaltijd optreden (snel vol, opgeblazen gevoel) en pijn of branderigheid in de bovenbuik los van het eten.⁵ De oorzaak is meestal een combinatie van een gevoeliger maagwand, een minder goed ontspannende maag, lichte ontsteking in de twaalfvingerige darm en invloed van stress.³⁶

Kleinere, frequentere maaltijden en minder vet eten worden vaak geadviseerd, al is het bewijs voor specifieke diëten beperkt.⁷

Bij aanhoudende klachten kan de huisarts een maagzuurremmer voorschrijven. Dat is in richtlijnen de eerste stap met medicatie, naast testen op de Helicobacter pylori-bacterie.⁴

4. Maagklachten door bacteriën en voedselvergiftiging

Bedorven of onhygiënisch bereid eten kan acute maag-darmklachten geven door bacteriën als Salmonella en Campylobacter. Bij de meeste mensen gaat dat binnen een paar dagen over. Een deel houdt daarna langer klachten: een doorgemaakte maag-darminfectie is een bekende risicofactor voor functionele dyspepsie en prikkelbare darm.⁸¹

Praktische basisregels vind je bij het Voedingscentrum. De belangrijkste:

• Was je handen voor het koken en voor het eten.
• Gebruik voor rauwe kip een aparte snijplank en een apart mes.
• Bewaar eten koel en verhit het goed door.

5. Wat is vertraagde maagontlediging (gastroparese)?

Bij gastroparese gaat het eten te langzaam van de maag naar de dunne darm, zonder dat er iets in de weg zit.² Bekende oorzaken zijn diabetes, een eerdere virusinfectie en buikoperaties, maar vaak wordt er geen oorzaak gevonden (idiopathisch). Typische klachten zijn misselijkheid, braken van onverteerd eten uren na de maaltijd, snel vol zitten en soms gewichtsverlies.²

De klachten lijken sterk op die van functionele dyspepsie. De twee overlappen zo veel dat experts ze steeds vaker als verwante aandoeningen zien.⁵ Om gastroparese vast te stellen meet een specialist hoe snel je maag leegloopt, meestal met een maagontledigingsonderzoek (scintigrafie).²

6. Brandend maagzuur en zure oprispingen

Brandend maagzuur ontstaat als maaginhoud terugstroomt naar de slokdarm. Bekende uitlokkers zijn overgewicht, liggen kort na het eten, alcohol en roken. Bij klachten meer dan twee keer per week, of klachten die niet weggaan met zelfzorg, is het verstandig de huisarts te raadplegen. Zie ook Thuisarts.nl over maagklachten.

Brandend maagzuur en functionele dyspepsie komen vaak samen voor, wat de behandeling soms lastiger maakt.¹

7. Opgeblazen gevoel en gasvorming

Een opgeblazen gevoel in de bovenbuik is een van de kernklachten van functionele dyspepsie.⁵ Daarnaast kan het komen door het inslikken van lucht bij snel eten of praten tijdens het eten (aerofagie), of door gasvorming in de darm na bepaalde voeding zoals ui, knoflook en peulvruchten.

Een tijdelijk FODMAP-arm dieet wordt soms ingezet om triggers te vinden, maar het bewijs bij maagklachten is nog beperkt.⁷ Doe dit bij voorkeur onder begeleiding van een diëtist, zodat je niet onnodig lang veel producten weglaat.

8. Veel boeren en oprispingen

Veel boeren heeft meestal een onschuldige oorzaak: te snel eten, koolzuurhoudende dranken of lucht inslikken. Het hoort ook bij de klachten van functionele dyspepsie en reflux.⁵ Blijf je vaak boeren zonder duidelijke reden, of komt er zure maaginhoud mee omhoog, bespreek het dan met je huisarts.

9. Maagklachten bij voedselovergevoeligheid

Sommige mensen reageren op bepaalde voedingsmiddelen. Bekende voorbeelden zijn lactose (melksuiker), fructose en bij coeliakie gluten. Coeliakie is een auto-immuunziekte die de dunne darm beschadigt en kan worden aangetoond met bloedonderzoek. Richtlijnen adviseren bij aanhoudende bovenbuikklachten met bijvoorbeeld bloedarmoede of gewichtsverlies om coeliakie uit te sluiten.⁴

Een voedingsdagboek helpt om patronen te zien. Laat gluten niet op eigen houtje weg voordat er getest is, want dat kan de uitslag van de test onbetrouwbaar maken.

10. Maagzweer (ulcus pepticum)

Een maagzweer is een wondje in de wand van de maag of de twaalfvingerige darm. De belangrijkste oorzaken zijn infectie met de bacterie Helicobacter pylori en langdurig gebruik van ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s, zoals ibuprofen en diclofenac). Richtlijnen adviseren bij aanhoudende maagklachten om op H. pylori te testen en een infectie te behandelen.⁴

Typische klachten zijn een brandende of knagende pijn in de bovenbuik en misselijkheid. Zwarte, teerachtige ontlasting kan wijzen op een bloedende zweer en is reden om direct contact op te nemen met een arts. Behandeling gaat altijd via de huisarts, zie Thuisarts.nl over maagzweren.

11. Gastritis: ontsteking van het maagslijmvlies

Gastritis is een ontsteking van het maagslijmvlies. Veelvoorkomende oorzaken zijn H. pylori, veel alcohol en NSAID-gebruik. Klachten zijn pijn in de bovenbuik, misselijkheid en een vol gevoel. Een acute gastritis gaat vaak vanzelf over als de oorzaak wegvalt. Bij langdurige klachten is onderzoek door de huisarts nodig, onder meer om H. pylori op te sporen.⁴

12. Maagklachten met onbedoeld gewichtsverlies: wanneer naar de dokter?

Onbedoeld afvallen samen met maagklachten past niet bij een onschuldige maag en vraagt om onderzoek.⁴ Mogelijke oorzaken zijn onder meer gastroparese, coeliakie, ontregelde diabetes, een ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis, met hevige bovenbuikpijn die vaak uitstraalt naar de rug) of in zeldzamere gevallen een kwaadaardige aandoening.

Wanneer direct naar de huisarts of huisartsenpost? Bij bloed in het braaksel of zwarte ontlasting, plotselinge hevige buikpijn, aanhoudend braken met uitdroging, moeite met slikken of onbedoeld gewichtsverlies. Op Thuisarts.nl staat een overzicht van alarmsignalen.

13. Prikkelbare darm (PDS)

Bij het prikkelbaredarmsyndroom heb je buikpijn samen met veranderingen in je ontlasting: diarree, verstopping of afwisselend beide. PDS en functionele dyspepsie komen vaak samen voor en hebben vergelijkbare mechanismen, zoals een gevoelig maag-darmkanaal en een verstoorde hersen-darm-as.⁸³ Ook hier verhoogt een eerdere maag-darminfectie het risico.⁸ Meer over diagnose en behandeling lees je op Thuisarts.nl.

Wat kun je zelf doen bij milde maagklachten?

Helpen deze stappen na een paar weken niet, of twijfel je, ga dan naar de huisarts. Die kan testen op H. pylori, een maagzuurremmer proberen of je doorverwijzen.⁴

Veelgestelde vragen

Wat zijn natuurlijke middelen voor de maag?

Het best onderzochte natuurlijke middel bij functionele maagklachten is een combinatie van pepermunt- en karwijolie, al is het bewijs nog beperkt. Daarnaast helpen kleinere maaltijden, minder vet en alcohol, en rustig eten bij veel mensen. Heb je last van brandend maagzuur, wees dan voorzichtig met pepermunt, omdat het die klachten kan verergeren. Gebruik je medicijnen of ben je zwanger, overleg dan eerst met je huisarts of apotheek.

Hoe weet ik of mijn maagklachten door stress komen?

Een aanwijzing is dat je klachten erger worden in drukke of spannende periodes en afnemen als je ontspannen bent. Stress beïnvloedt via de hersen-darm-as de beweging en gevoeligheid van je maag. Zeker weten doe je het pas als andere oorzaken, zoals een H. pylori-infectie, zijn uitgesloten. Bespreek aanhoudende klachten daarom met je huisarts.

Wat is het verschil tussen functionele dyspepsie en een maagzweer?

Bij een maagzweer is er een echt wondje in de maag- of darmwand, meestal door H. pylori of pijnstillers zoals ibuprofen. Bij functionele dyspepsie heb je vergelijkbare klachten, maar is er bij onderzoek geen afwijking te zien. Een maagzweer kan bloeden en moet behandeld worden. Alleen een arts kan het onderscheid maken.

Wanneer moet ik met maagklachten naar de huisarts?

Ga naar de huisarts als klachten langer dan twee weken aanhouden of steeds terugkomen. Neem direct contact op bij bloed in het braaksel, zwarte ontlasting, moeite met slikken, aanhoudend braken of onbedoeld gewichtsverlies. Op Thuisarts.nl staat een overzicht van deze alarmsignalen.

Helpt een maagzuurremmer bij alle maagklachten?

Nee. Maagzuurremmers werken goed bij brandend maagzuur en worden ook als eerste medicijn geprobeerd bij functionele dyspepsie, maar niet iedereen heeft er baat bij. Bij een opgeblazen gevoel of misselijkheid door een trage maag helpen ze vaak minder. Gebruik ze bij voorkeur niet langdurig zonder overleg met je huisarts.

Kan een voedselvergiftiging blijvende maagklachten geven?

Ja, bij een deel van de mensen. Na een bacteriële maag-darminfectie is de kans op functionele dyspepsie en prikkelbare darm verhoogd. Meestal nemen die klachten in de loop van maanden weer af. Blijf je last houden, laat dit dan onderzoeken.