Heupklachten: oorzaken, symptomen en wat echt helpt

Heupklachten komen voort uit uiteenlopende oorzaken: van artrose en slijmbeursontsteking tot een gescheurd labrum of een stressfractuur. Gerichte oefeningen, rust, ijs of warmte verlichten de meeste klachten. Bij aanhoudende of plotselinge ernstige pijn is een bezoek aan de huisarts noodzakelijk om ernstiger aandoeningen uit te sluiten.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van heupklachten?

Het heupgewricht is een kogelgewricht dat dagelijks zware belasting verwerkt. Kraakbeen, slijmbeurzen en omliggende spieren kunnen allemaal een bron van pijn zijn.

Aandoening	Wat er gebeurt	Typisch kenmerk
Artrose	Kraakbeen slijt geleidelijk af	Stijfheid ‘s ochtends, pijn bij bewegen
Reumatoïde artritis	Immuunontsteking van het gewricht	Zwelling, warmte, vermoeidheid
Bursitis (slijmbeursontsteking)	Slijmbeurs raakt ontstoken 1	Pijn aan de buitenkant van de heup
Tendinitis	Pees raakt geïrriteerd door overbelasting	Pijn bij specifieke bewegingen
Labrale traan	Kraakbeenring (labrum) scheurt	Knakkend gevoel, diepe liesklachten
Heupfractuur	Bot breekt, meestal na een val	Plotselinge ernstige pijn, onmogelijk te staan
Avasculaire necrose	Bloedtoevoer naar het bot valt weg	Diepe progressieve pijn over weken

Kanker die uitzaait naar het bot kan ook heuppijn veroorzaken — dit is een zeldzamere oorzaak die een arts overweegt bij aanhoudende pijn zonder duidelijke verklaring.

Waar voel je heuppijn precies, en wat zegt dat?

De pijnlocatie geeft aanwijzingen over de oorzaak:

• Lies en voorkant van de heup: vaak artrose of een labrale traan
• Buitenkant van de heup: kenmerkend voor bursitis of greater trochanteric pain syndrome (pijn ter hoogte van de grote rolknobbel) ¹
• Bil en achterkant van het been: kan van de heup komen, maar ook van de rug of de heupzenuw (nervus ischiadicus)
• Diepe pijn diep in het gewricht: artrose of avasculaire necrose

Soms straalt pijn vanuit de lage rug of de lies naar de heup uit — referred pain — waardoor de bron moeilijk te achterhalen is. Thuisarts.nl biedt een overzicht van wanneer rug- en heupklachten elkaar overlappen.

Wanneer moet je direct naar de dokter?

Zoek meteen medische hulp bij:

• Plotselinge hevige heuppijn na een val of verwonding
• Een zichtbaar vervormd gewricht of een bloeduitstorting
• Een hoorbaar ploffend of knakkend geluid op het moment van letsel
• Onmogelijkheid om gewicht op de heup te zetten of het been te bewegen
• Koorts in combinatie met gewrichtspijn (mogelijke septische artritis)

Neem ook contact op met je huisarts als de pijn langer dan twee weken aanhoudt, ‘s nachts optreedt of gepaard gaat met zwelling, roodheid of warmte rondom het gewricht.

Hoe verlicht je heupklachten thuis?

Kou of warmte: wat werkt wanneer?

Bij een acute blessure of ontsteking (eerste 24-72 uur) helpt kou: leg een ijspak gewikkeld in een dunne doek 10 tot 15 minuten op het pijnlijke gebied, tot vijf keer per dag. Na de acute fase kan warmte — een warme douche of een warmtekussen — de spieren ontspannen en de bewegelijkheid verbeteren. Gebruik geen warmte bij actieve ontsteking met zichtbare zwelling.

Pijnstillers: wat mag je zelf gebruiken?

Paracetamol (maximaal 4 gram per dag, gespreid over de dag) is de eerste keuze bij milde tot matige heuppijn. NSAID’s zoals ibuprofen of naproxen kunnen de pijn en ontsteking verder verminderen, maar zijn niet voor iedereen geschikt. Overleg met je apotheker of huisarts als je maag-, nier- of hart- en vaatklachten hebt, of als je bloedverdunners of andere cardiovasculaire medicatie gebruikt. Gebruik NSAID’s nooit langer dan een week zonder medisch advies.

Rust, maar niet te veel

Volledig bedrust is zelden zinvol. Beperk activiteiten die pijn uitlokken, maar blijf bewegen. Juist bij artrose helpt regelmatige beweging het kraakbeen te voeden en de omringende spieren te versterken. ²

Welke oefeningen helpen bij heupklachten?

Gerichte krachtoefeningen voor de heup- en bilspieren verminderen pijn aantoonbaar bij artrose en slijmbeursontsteking. ³ Een eenvoudige beginoefening:

Glute bridge (bruggetje):

1. Lig op je rug met gebogen knieën en voeten plat op de vloer, heupbreedte uit elkaar.
2. Druk je voeten in de vloer en til je billen omhoog totdat je lichaam een rechte lijn vormt van knieën tot schouders.
3. Span de buikspieren aan en houd vijf seconden vast.
4. Laat langzaam zakken. Herhaal tien keer, drie series.

Andere gewrichtsvriendelijke sporten zijn wandelen, fietsen en zwemmen. Fysiotherapie — een combinatie van manuele therapie en gerichte oefentherapie — levert bij heupklachten aantoonbaar betere resultaten dan oefening alleen. ³

Wanneer is fysiotherapie of een operatie nodig?

Fysiotherapie is een effectieve eerste stap bij artrose, bursitis en herstel na een heupfractuur. Onderzoek toont aan dat patiënteneducatie — begeleiding bij bewegen, pijnbegrip en zelfmanagement — een meetbaar positief effect heeft op zowel pijn als dagelijks functioneren bij heupklachten. ²

Bij ernstige artrose waarbij pijn en bewegingsbeperking het dagelijks leven ernstig belemmeren, kan een totale heupprothese (artroplastiek) worden overwogen. Heupfracturen vereisen vrijwel altijd chirurgisch herstel.

Voor hardnekkige chronische heuppijn bij mensen die niet in aanmerking komen voor een operatie, bestaat ook radiofrequente ablatie: een minimaal-invasieve ingreep waarbij zenuwuiteinden rondom het heupgewricht worden uitgeschakeld. ⁴ Dit is een gespecialiseerde behandeling die uitsluitend na verwijzing door een specialist plaatsvindt.

Veelgestelde vragen

Kan ik blijven bewegen en sporten met heupklachten?

Bij de meeste oorzaken — zoals artrose of bursitis — is bewegen juist aan te raden, zolang je activiteiten vermijdt die de pijn verergeren. Gewrichtsvriendelijke sporten zoals zwemmen, fietsen en wandelen zijn goed te combineren met heupklachten. Intensieve sporten met veel stoten of draaibewegingen zijn beter tijdelijk te vermijden. Een fysiotherapeut kan een persoonlijk beweegadvies geven.

Hoe weet ik of mijn pijn van de heup of van de rug komt?

Heuppijn zit vaak in de lies, de buitenkant van de heup of de bil en neemt toe bij heupdraaiingen. Rugpijn straalt vaker uit naar het been, de kuit of de voet en verergert bij bukken of lang zitten. Bij twijfel is een onderzoek door de huisarts of fysiotherapeut de betrouwbaarste manier om het onderscheid te maken.

Hoe lang duren heupklachten gemiddeld?

Dit hangt sterk af van de oorzaak. Een spierverrekking of milde tendinitis herstelt vaak binnen enkele weken met rust en gerichte oefening. Artrose is een chronische aandoening waarbij klachten kunnen wisselen maar niet volledig verdwijnen. Bursitis verbetert doorgaans binnen weken tot enkele maanden bij gerichte behandeling.

Is een heupprothese altijd nodig bij artrose?

Nee. Veel mensen met heupslitjtage leven jarenlang goed met fysiotherapie, oefentherapie en pijnstilling. Een prothese wordt pas overwogen als pijn en bewegingsbeperking het dagelijks leven ernstig belemmeren en andere behandelingen onvoldoende helpen. De beslissing wordt altijd gezamenlijk genomen met de orthopedisch chirurg.

Wat is het verschil tussen artrose en reumatoïde artritis in de heup?

Artrose (coxartrose) is slijtage van het kraakbeen door ouderdom en belasting; de pijn treedt vooral op bij bewegen en vermindert in rust. Reumatoïde artritis is een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem het gewrichtskapsel aanvalt, gepaard gaand met zwelling, warmte en ochtendstijfheid langer dan 30 minuten. Reumatoïde artritis kan ook andere gewrichten en organen aantasten en vereist behandeling door een reumatoloog.

Wanneer is beeldvorming (röntgen of MRI) nodig bij heuppijn?

Een röntgenfoto volstaat meestal bij vermoeden van artrose of een fractuur. Een MRI is nauwkeuriger voor zachte weefsels zoals het labrum, slijmbeurzen of pezen. De huisarts of specialist beslist op basis van klachten en lichamelijk onderzoek welk type beeldvorming — als dat al nodig is — het meest zinvol is.

Footnotes

1. Lespasio MJ. Lateral Hip Pain: Relation to Greater Trochanteric Pain Syndrome. The Permanente journal. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35933677/ ↩ ↩²

2. Sinatti P, Sánchez Romero EA, Martínez-Pozas O. Effects of Patient Education on Pain and Function and Its Impact on Conservative Treatment in Elderly Patients with Pain Related to Hip and Knee Osteoarthritis: A Systematic Review. International journal of environmental research and public health. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35627729/ ↩ ↩²

3. Runge N, Aina A, May S. The Benefits of Adding Manual Therapy to Exercise Therapy for Improving Pain and Function in Patients With Knee or Hip Osteoarthritis: A Systematic Review With Meta-analysis. The Journal of orthopaedic and sports physical therapy. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35881705/ ↩ ↩²

4. Pressler MP, Renwick C, Lawson A. Radiofrequency ablation of the hip: review. Annals of palliative medicine. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38859594/ ↩

Bronnen

1. Runge N, Aina A, May S — The Benefits of Adding Manual Therapy to Exercise Therapy for Improving Pain and Function in Patients With Knee or Hip Osteoarthritis: A Systematic Review With Meta-analysis · The Journal of orthopaedic and sports physical therapy · 2022
2. Lespasio MJ — Lateral Hip Pain: Relation to Greater Trochanteric Pain Syndrome · The Permanente journal · 2022
3. Sinatti P, Sánchez Romero EA, Martínez-Pozas O — Effects of Patient Education on Pain and Function and Its Impact on Conservative Treatment in Elderly Patients with Pain Related to Hip and Knee Osteoarthritis: A Systematic Review · International journal of environmental research and public health · 2022
4. Pressler MP, Renwick C, Lawson A — Radiofrequency ablation of the hip: review · Annals of palliative medicine · 2024