Keelontsteking: symptomen, oorzaken en 9 tips om sneller te herstellen

Een keelontsteking gaat in de meeste gevallen vanzelf over binnen één tot twee weken. De oorzaak is bijna altijd een virus — antibiotica helpen dan niet.¹ Voldoende drinken, pijnstillers en rust vormen de basis van herstel. Hieronder lees je wanneer je wél naar de huisarts moet en welke tips écht werken.

Wat is een keelontsteking en wat veroorzaakt het?

Een keelontsteking (faryngitis) is een ontsteking van het slijmvlies achterin de keel, tussen mond en strottenhoofd. Je herkent het aan keelpijn, pijn bij het slikken, heesheid en soms koorts.¹

Verreweg de meeste keelontstekingen worden veroorzaakt door virussen, zoals rhinovirussen, adenovirussen of het Epstein-Barr-virus.¹ In 15–30 % van de gevallen bij kinderen en 5–15 % bij volwassenen is een bacterie verantwoordelijk — meestal de groep-A-streptokok (Streptococcus pyogenes).²³

Het patroon is herkenbaar: een virale verkoudheid irriteert het keelslijmvlies. Als dat slijmvlies niet goed herstelt, kunnen bacteriën zich er bovenop nestelen.³

Hoe lang duurt een keelontsteking?

De meeste keelontstekingen duren zeven tot veertien dagen.¹ Bij een bacteriële infectie met antibioticabehandeling kunnen de klachten iets sneller afnemen, maar ook zonder antibiotica herstelt de meerderheid volledig.²

Duurt de keelpijn langer dan twee weken, of wordt het juist erger? Neem dan contact op met je huisarts. Op Thuisarts.nl vind je meer informatie over wanneer een bezoek nodig is.

Is een keelontsteking besmettelijk?

Ja. Keelontstekingen verspreiden zich via druppeltjes: door hoesten, niezen of direct contact met slijm van mond of neus.³ Was je handen regelmatig en hoes in je elleboog om verspreiding te beperken.

Bij een bacteriële keelontsteking die wordt behandeld met antibiotica ben je doorgaans na 24 uur niet meer besmettelijk.² Bij een virale keelontsteking blijf je besmettelijk zolang je klachten hebt — meestal vijf tot zeven dagen.

Keelontsteking bij kinderen: waar moet je op letten?

Keelontstekingen horen bij de normale immuunsysteemontwikkeling van kinderen. Op school en in de crèche komen ze voortdurend in contact met nieuwe ziekteverwekkers.

Waar je op let:

• Voldoende drinken — kinderen raken sneller uitgedroogd. Geef regelmatig kleine slokjes water, thee of bouillon. Een waterijsje kan helpen als slikken lastig is.
• Koorts bewaken — koorts boven 38 °C is normaal bij een infectie. Boven 39,5 °C of koorts die langer dan drie dagen aanhoudt: neem contact op met de huisarts.³
• Indirecte signalen — baby’s en peuters zeggen niet dat hun keel pijn doet. Let op verminderde eetlust, moeite met drinken en meer huilen dan normaal.
• Herhaalde keelontstekingen — bij frequent terugkerende, ernstige keelontstekingen kan een KNO-arts beoordelen of een amandeloperatie zinvol is.⁴

Een streptokokkeninfectie bij kinderen moet worden behandeld met antibiotica. Zonder behandeling bestaat er een klein maar serieus risico op complicaties zoals acuut reuma of poststreptokokken-glomerulonefritis.²³

Heeft antibiotica zin bij keelontsteking?

In 80–85 % van de gevallen is een virus de oorzaak — antibiotica hebben dan geen effect.⁵ Bij een bewezen of sterk vermoede streptokokkeninfectie zijn antibiotica wél zinvol: ze verkorten de klachtenduur en verlagen het risico op complicaties.²

De huisarts kan de Centor-criteria gebruiken om in te schatten hoe waarschijnlijk een bacteriële infectie is:²⁶

Bij drie of vier punten is een sneltest of kweek zinvol. Gebruik antibiotica nooit op eigen initiatief — onnodig gebruik draagt bij aan antibioticaresistentie, een groeiend maatschappelijk probleem.⁵

Keelontsteking tips: wat helpt echt bij herstel?

1. Drink voldoende — vocht houdt het slijmvlies vochtig, helpt bij koorts en maakt slikken makkelijker. Streef naar 1,5–2 liter per dag.
2. Neem pijnstillers — paracetamol of ibuprofen verlagen pijn en koorts. Ibuprofen werkt ook ontstekingsremmend. Vraag je apotheker om advies over de juiste keuze en dosering.
3. Neem voldoende rust — je lichaam heeft energie nodig om te herstellen. Forceer het niet.
4. Drink warme dranken — kruidenthee, warme bouillon of warm water met honing kunnen keelpijn tijdelijk verzachten.⁷ Let op: geef geen honing aan kinderen jonger dan één jaar vanwege het risico op botulisme.
5. Gorgel met zoutwater — los een halve theelepel keukenzout op in een glas lauw water en gorgel 30 seconden. Dit kan irritatie en zwelling verminderen.⁷
6. Verhoog de luchtvochtigheid — droge binnenlucht irriteert het slijmvlies extra, vooral ‘s nachts. Een luchtbevochtiger of een natte handdoek op de verwarming helpt.
7. Stop met roken — tabaksrook vertraagt het herstel van het keelslijmvlies aanzienlijk en verhoogt het risico op complicaties.
8. Vermijd alcohol — alcohol droogt het slijmvlies uit en belast het immuunsysteem.
9. Gebruik keelpastilles — pastilles met menthol of lidocaïne geven tijdelijke verlichting, maar genezen de infectie zelf niet.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Neem contact op met je huisarts als:

• Keelpijn langer dan twee weken aanhoudt
• Je moeite hebt met ademhalen of niet meer kunt slikken
• Je koorts boven 39,5 °C hebt, of koorts die langer dan drie dagen duurt
• Je kind steeds zieker wordt in plaats van beter
• Je pusplaatjes op de amandelen ziet, koorts hebt en niet hoest (mogelijke streptokokkeninfectie)
• Je een stijve nek hebt of je mond niet goed kunt openen

Meer informatie vind je op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Is het eten van ijs een goed idee bij keelontsteking?

Ja, ijs of waterijsjes kunnen tijdelijk verlichting geven bij keelpijn. De koude verdooft het slijmvlies licht en kan het slikken iets comfortabeler maken. Het is geen behandeling, maar het kan ook geen kwaad. Kies bij voorkeur water-ijs of sorbet — die hydrateren licht en bevatten minder vet en suiker dan roomijs.

Welk soort ijs is het beste bij een zere keel?

Water-ijs of sorbet zijn het meest geschikt: ze koelen, hydrateren licht en bevatten minder vet. Roomijs werkt ook, maar kan bij sommige mensen tijdelijk de slijmvorming verhogen. Vermijd ijs met veel suiker of kunstmatige toevoegingen als je keel extra gevoelig is.

Hoe kom ik af van het branderige gevoel in mijn keel na het slapen?

Droge lucht tijdens het slapen is vaak de boosdoener. Zet een luchtbevochtiger aan of leg een natte handdoek op de verwarming in de slaapkamer. Drink direct na het wakker worden een glas lauw water. Probeer zo veel mogelijk door je neus te ademen — een neusspray met zoutoplossing kan helpen de neus vrij te houden.

Hoe lang ben je besmettelijk met een keelontsteking?

Bij een virale keelontsteking blijf je besmettelijk zolang je klachten hebt, meestal vijf tot zeven dagen. Bij een bacteriële (streptokokken) keelontsteking ben je na 24 uur antibioticagebruik doorgaans niet meer besmettelijk.² Was regelmatig je handen en hoes in je elleboog om anderen te beschermen.

Hoe weet ik of mijn keelontsteking bacterieel of viraal is?

Bacteriële keelontstekingen gaan vaker gepaard met hoge koorts, pusplaatjes op de amandelen, opgezette halsklieren en géén hoest — dit zijn de zogenoemde Centor-criteria.² Een virale keelontsteking gaat juist vaak samen met verkoudheidsklachten zoals hoesten en een loopneus. Alleen een huisarts kan het met zekerheid vaststellen, bijvoorbeeld met een sneltest.

Hoe lang duurt het voordat ik verbetering merk bij keelontsteking?

Bij een virale keelontsteking beginnen de klachten doorgaans na drie tot vijf dagen te verminderen. Bij een bacteriële infectie met antibioticabehandeling merk je vaak al na één tot twee dagen verbetering.² Als je na een week nog geen verbetering merkt, neem dan contact op met je huisarts.

Wat zijn de beste tips bij keelontsteking?

De belangrijkste tips: drink voldoende (1,5–2 liter per dag), neem pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen, en neem rust. Gorgelen met zoutwater en warme dranken kunnen aanvullend verlichting geven.⁷ Vermijd roken en alcohol, en verhoog de luchtvochtigheid in huis. Antibiotica zijn alleen zinvol bij een bewezen bacteriële infectie.