Nierbekkenontsteking: symptomen, oorzaken en behandeling

Een nierbekkenontsteking (pyelonefritis) is een ernstige bacteriële infectie van één of beide nieren die vrijwel altijd antibiotica vereist. Herken je koorts én pijn in je rug of zij samen met plasklachten, neem dan dezelfde dag contact op met je huisarts. Zonder behandeling kan de infectie permanente nierschade of bloedvergiftiging veroorzaken.¹

Wat is een nierbekkenontsteking?

Een nierbekkenontsteking ontstaat wanneer bacteriën vanuit de blaas of urineleiders opstijgen naar de nieren. In verreweg de meeste gevallen is Escherichia coli (E. coli) de veroorzaker.² De nieren filteren dagelijks grote hoeveelheden bloed, reguleren de vochtbalans en maken urine aan. Zodra een infectie de nieren bereikt, kan dat — zonder behandeling — leiden tot permanente nierschade of levensbedreigende bloedvergiftiging (sepsis).

Er bestaan twee vormen:

Type	Kenmerken	Behandeling
Ongecompliceerde acute pyelonefritis	Klinisch stabiel, geen aanwijzingen voor sepsis	Orale antibiotica, poliklinisch
Gecompliceerde acute pyelonefritis	Ernstig ziek of bijkomende aandoening	Ziekenhuisopname, intraveneuze antibiotica

Welke symptomen horen bij een nierbekkenontsteking?

De meest kenmerkende symptomen zijn:¹²

• Koorts (vaak boven 38,5 °C), met of zonder rillingen
• Pijn in de rug, zij of lies — typisch aan één kant, soms plotseling en hevig
• Frequent of pijnlijk urineren
• Donkere, troebele of slecht ruikende urine
• Misselijkheid en/of braken
• Vermoeidheid

Wanneer direct contact opnemen? Heb je koorts gecombineerd met pijn in je zij of rug én plasklachten, bel dan dezelfde dag je huisarts. Meer informatie over wanneer te bellen vind je op Thuisarts.nl.

Wie loopt het meeste risico op een nierbekkenontsteking?

Vrouwen lopen meer risico dan mannen, omdat de vrouwelijke urethra korter is en bacteriën zo gemakkelijker de blaas bereiken.² Naar schatting krijgen 15–17 op de 10.000 vrouwen en 3–4 op de 10.000 mannen per jaar een nierbekkenontsteking.¹

Extra kwetsbare groepen:

• Zwangere vrouwen: de groeiende baarmoeder verhoogt de druk op de urineleiders, wat de urinestroom kan vertragen en het infectierisico vergroot.³⁴
• Kinderen jonger dan 2 jaar en ouderen boven 60 jaar
• Mensen met diabetes mellitus: hogere bloedsuikers verlagen de afweer en maken de urinewegen vatbaarder voor infecties.⁵
• Mensen met een verzwakt immuunsysteem (HIV, immunosuppressiva, chemotherapie)
• Mannen met een vergrote prostaat
• Mensen met een urethrakatheter
• Vesicoureterale reflux: een aandoening waarbij urine terugstroomt naar de nieren in plaats van naar de blaas

Hoe wordt een nierbekkenontsteking behandeld?

De diagnose wordt gesteld via urineonderzoek en soms een bloedtest. Antibiotica zijn de standaardbehandeling.⁶ De keuze voor het antibioticum hangt af van de ernst, lokale resistentiepatronen en bijkomende aandoeningen.

Recent onderzoek laat zien dat kortere kuren (5–7 dagen) bij ongecompliceerde gevallen even effectief zijn als langere kuren, met minder bijwerkingen.⁷ Bij ambulante behandeling worden cefalosporines (een klasse antibiotica) steeds vaker ingezet.⁸ Bij ernstige infecties worden intraveneuze antibiotica gegeven totdat de koorts zakt, waarna overgeschakeld wordt op orale middelen.¹

Wat je zelf kunt doen als aanvulling op antibiotica:

• Drink minimaal 1,5–2 liter water per dag om de urinewegen door te spoelen
• Neem voldoende rust bij koorts
• Paracetamol kan koorts en pijn tijdelijk verlichten
• Een warm kompres op de pijnlijke zij biedt soms verlichting

Let op: Zelfzorgmaatregelen zijn alleen aanvullend — nooit een vervanging voor antibiotica. Een onbehandelde nierbekkenontsteking kan overgaan in sepsis (bloedvergiftiging), een levensbedreigende aandoening. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts.

Hoe voorkom je een nierbekkenontsteking?

De meeste nierbekkenontstekingen beginnen als blaasontsteking die opstijgt naar de nieren. Voorkómen van blaasontstekingen verkleint daarmee ook het risico:

• Drink voldoende, zodat je regelmatig plast
• Plassen na seks helpt bacteriën weg te spoelen
• Veeg altijd van voor naar achter na toiletgebruik (vrouwen)
• Houd urine nooit langdurig op
• Behandel een blaasontsteking tijdig — stel de huisarts niet uit

Bij terugkerende infecties bespreek met je arts of preventieve antibiotica zinvol is.

Nierbekkenontsteking, blaasontsteking of niersteen — wat is het verschil?

Aandoening	Oorzaak	Typische klachten	Behandeling
Nierbekkenontsteking	Bacteriële infectie in nieren	Koorts + rugpijn + plasklachten	Antibiotica
Blaasontsteking	Bacteriële infectie in blaas	Branderig plassen, geen koorts	Antibiotica
Niersteen	Chemische afzetting in nier	Hevige kolieken, bloed in urine	Pijnstilling, soms verwijdering

Bij twijfel over je klachten is altijd een arts nodig voor de juiste diagnose.

Veelgestelde vragen

Mag ik paracetamol nemen bij een nierbekkenontsteking?

Ja, paracetamol is de aanbevolen pijnstiller bij een nierbekkenontsteking. Het verlicht koorts en pijn zonder de nieren extra te belasten. NSAID’s zoals ibuprofen worden bij nierinfecties vaak afgeraden; bespreek dit altijd met je arts of apotheker.

Mag ik alcohol drinken als ik een nierbekkenontsteking heb?

Alcohol raden we af zolang je ziek bent met een nierbekkenontsteking. Alcohol bevordert uitdroging, wat het herstel vertraagt, en kan wisselwerken met bepaalde antibiotica — met name metronidazol en sommige cefalosporines. Wacht tot je klachtenvrij bent en de volledige kuur is afgerond.

Hoe lang duurt een nierbekkenontsteking?

Met de juiste antibiotica nemen de klachten bij ongecompliceerde gevallen doorgaans af binnen 2–3 dagen. De volledige kuur duurt 5–14 dagen, afhankelijk van het antibioticum en de ernst van de infectie. Vermoeidheid kan ook na de kuur nog enige tijd aanhouden.

Kan een nierbekkenontsteking vanzelf overgaan?

Nee. Een nierbekkenontsteking vereist altijd antibiotica — de infectie gaat niet vanzelf over. Zonder behandeling kan de infectie overgaan in sepsis (bloedvergiftiging), een levensbedreigende aandoening. Neem bij verdenking altijd dezelfde dag contact op met je huisarts.

Wat is het verschil tussen een blaasontsteking en een nierbekkenontsteking?

Een blaasontsteking blijft beperkt tot de blaas en veroorzaakt typisch een branderig gevoel bij het plassen, zonder koorts. Een nierbekkenontsteking is ernstiger: de infectie heeft de nieren bereikt en gaat gepaard met koorts, rillingen en pijn in de zij of rug.

Is een nierbekkenontsteking gevaarlijk tijdens de zwangerschap?

Ja. Een onbehandelde nierbekkenontsteking tijdens de zwangerschap verhoogt het risico op vroeggeboorte en een laag geboortegewicht. Zwangere vrouwen moeten bij symptomen direct contact opnemen met de verloskundige of gynaecoloog, omdat niet alle antibiotica veilig zijn in de zwangerschap.

Hoe snel werken antibiotica bij een nierbekkenontsteking?

De meeste mensen merken verbetering binnen 24–48 uur na de start van antibiotica; de koorts daalt doorgaans als eerste. Maak de volledige kuur altijd af, ook als je je al beter voelt — dit voorkomt terugval en draagt bij aan het beperken van antibioticaresistentie.

Footnotes

1. Castaigne J, Georges B, Jouret F. Acute pyelonephritis (Review). Revue Medicale de Liege. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36082603/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. Belyayeva M, Leslie SW, Rout P. Acute Pyelonephritis. StatPearls. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30137822/ ↩ ↩² ↩³

3. Ansaldi Y, Martinez de Tejada Weber B. Urinary tract infections in pregnancy. Clinical Microbiology and Infection. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36031053/ ↩

4. Urinary Tract Infections in Pregnant Individuals. Obstetrics and Gynecology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37473414/ ↩

5. Confederat LG, Condurache MI, Alexa RE. Particularities of Urinary Tract Infections in Diabetic Patients: A Concise Review. Medicina (Kaunas). 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37893465/ ↩

6. Kaye KS, Belley A, Barth P. Effect of Cefepime/Enmetazobactam vs Piperacillin/Tazobactam on Clinical Cure and Microbiological Eradication in Patients With Complicated Urinary Tract Infection or Acute Pyelonephritis. JAMA. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36194218/ ↩

7. Zahavi I, Kunwar D, Olchowski J. Short vs. long antibiotic treatment for pyelonephritis and complicated urinary tract infections: a living systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Microbiology and Infection. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40228579/ ↩

8. Koehl J, Spolsdoff D, Negaard B. Cephalosporins for Outpatient Pyelonephritis in the Emergency Department: COPY-ED Study. Annals of Emergency Medicine. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39570254/ ↩

Bronnen

1. Ansaldi Y, Martinez de Tejada Weber B — Urinary tract infections in pregnancy · Clinical Microbiology and Infection · 2023
2. Urinary Tract Infections in Pregnant Individuals · Obstetrics and Gynecology · 2023
3. Castaigne J, Georges B, Jouret F — Acute pyelonephritis (Review) · Revue Medicale de Liege · 2022
4. Kaye KS, Belley A, Barth P — Effect of Cefepime/Enmetazobactam vs Piperacillin/Tazobactam on Clinical Cure and Microbiological Eradication in Patients With Complicated Urinary Tract Infection or Acute Pyelonephritis · JAMA · 2022
5. Belyayeva M, Leslie SW, Rout P — Acute Pyelonephritis · StatPearls · 2026
6. Koehl J, Spolsdoff D, Negaard B — Cephalosporins for Outpatient Pyelonephritis in the Emergency Department: COPY-ED Study · Annals of Emergency Medicine · 2025
7. Zahavi I, Kunwar D, Olchowski J — Short vs. long antibiotic treatment for pyelonephritis and complicated urinary tract infections: a living systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials · Clinical Microbiology and Infection · 2025
8. Confederat LG, Condurache MI, Alexa RE — Particularities of Urinary Tract Infections in Diabetic Patients: A Concise Review · Medicina (Kaunas) · 2023