Nierbekkenontsteking: symptomen herkennen, oorzaken en behandeling

Een nierbekkenontsteking (pyelonefritis) is een bacteriële infectie van de nieren die altijd antibiotica vereist — zonder behandeling dreigt permanente nierschade of bloedvergiftiging.¹ Herken je koorts boven 38 °C samen met pijn in je zij of rug én plasklachten, neem dan dezelfde dag contact op met je huisarts.

Wat is een nierbekkenontsteking precies?

Een nierbekkenontsteking ontstaat wanneer bacteriën vanuit de blaas via de urineleiders opstijgen naar de nieren. In meer dan 80% van de gevallen is Escherichia coli (E. coli) de veroorzaker.¹ De nieren filteren dagelijks grote hoeveelheden bloed, reguleren de vochtbalans en maken urine aan. Zodra een infectie het nierweefsel bereikt, kan dat zonder behandeling leiden tot littekenvorming in de nier of levensbedreigende bloedvergiftiging (sepsis).

Er bestaan twee hoofdvormen:

Type	Kenmerken	Behandeling
Ongecompliceerde pyelonefritis	Klinisch stabiel, geen tekenen van sepsis	Orale antibiotica, thuis
Gecompliceerde pyelonefritis	Ernstig ziek of bijkomende risicofactor	Ziekenhuisopname, intraveneuze antibiotica

Welke symptomen wijzen op een nierbekkenontsteking?

De meest kenmerkende symptomen zijn:¹

• Koorts (vaak boven 38,5 °C), met of zonder rillingen
• Pijn in de rug, zij of lies — typisch aan één kant, soms plotseling en hevig
• Frequent of pijnlijk urineren
• Donkere, troebele of slecht ruikende urine
• Misselijkheid en/of braken
• Algehele malaise en vermoeidheid

Wanneer direct bellen? Heb je koorts gecombineerd met pijn in je zij of rug én plasklachten, bel dan dezelfde dag je huisarts. Meer informatie vind je op Thuisarts.nl.

Wie heeft een verhoogd risico op een nierbekkenontsteking?

Vrouwen lopen meer risico dan mannen, omdat de vrouwelijke urethra korter is en bacteriën zo gemakkelijker de blaas bereiken.¹ Naar schatting krijgen 15–17 op de 10.000 vrouwen per jaar een nierbekkenontsteking, tegenover 3–4 op de 10.000 mannen.

Extra kwetsbare groepen:

• Zwangere vrouwen: de groeiende baarmoeder kan druk uitoefenen op de urineleiders, waardoor de urinestroom vertraagt en het infectierisico stijgt.²³
• Kinderen jonger dan 2 jaar en ouderen boven 60 jaar
• Mensen met diabetes mellitus: hogere bloedsuikers verlagen de afweer en maken de urinewegen vatbaarder voor infecties
• Mensen met een verzwakt immuunsysteem (door HIV, immunosuppressiva of chemotherapie)
• Mannen met een vergrote prostaat
• Mensen met een verblijfskatheter
• Vesicoureterale reflux: een aangeboren aandoening waarbij urine terugstroomt naar de nieren in plaats van naar de blaas

Hoe wordt een nierbekkenontsteking behandeld?

De diagnose wordt gesteld via urineonderzoek (kweek en sediment) en soms een bloedtest. Antibiotica vormen altijd de basis van de behandeling.¹ De keuze voor het antibioticum hangt af van de ernst, lokale resistentiepatronen en eventuele bijkomende aandoeningen.

Wat je zelf kunt doen als aanvulling op antibiotica:

• Drink minimaal 1,5–2 liter water per dag om de urinewegen door te spoelen
• Neem voldoende rust bij koorts
• Paracetamol kan koorts en pijn tijdelijk verlichten
• Een warm kompres op de pijnlijke zij biedt soms verlichting

Let op: Zelfzorgmaatregelen zijn uitsluitend aanvullend — nooit een vervanging voor antibiotica. Een onbehandelde nierbekkenontsteking kan overgaan in sepsis, een levensbedreigende aandoening. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts.

Zijn kortere antibioticakuren even effectief?

Recent systematisch onderzoek bevestigt dat kortere kuren (5–7 dagen) bij ongecompliceerde nierbekkenontstekingen minstens even effectief zijn als langere kuren van 10–14 dagen, met bovendien minder bijwerkingen.⁴ Dit geldt specifiek voor patiënten die klinisch stabiel zijn en geen complicerende factoren hebben.

Bij ernstige of gecompliceerde infecties blijft een langere kuur of intraveneuze behandeling noodzakelijk. Na klinische verbetering — doorgaans binnen 48–72 uur — wordt overgeschakeld op orale antibiotica.¹

Hoe voorkom je een nierbekkenontsteking?

De meeste nierbekkenontstekingen beginnen als een blaasontsteking die opstijgt naar de nieren. Voorkómen van blaasontstekingen verkleint daarmee ook het risico op pyelonefritis:

• Drink voldoende water, zodat je regelmatig plast
• Plassen na seks helpt bacteriën weg te spoelen
• Veeg altijd van voor naar achter na toiletgebruik (vrouwen)
• Houd urine niet langdurig op
• Behandel een blaasontsteking tijdig — stel een bezoek aan de huisarts niet uit

Bij terugkerende urineweginfecties bespreek met je arts of preventieve maatregelen zinvol zijn.

Wat is het verschil met een blaasontsteking of niersteen?

Aandoening	Oorzaak	Typische klachten	Behandeling
Nierbekkenontsteking	Bacteriële infectie in nieren	Koorts + rugpijn + plasklachten	Antibiotica
Blaasontsteking	Bacteriële infectie in blaas	Branderig plassen, geen koorts	Antibiotica
Niersteen	Chemische afzetting in nier	Hevige kolieken, bloed in urine	Pijnstilling, soms verwijdering

Bij twijfel over je klachten is altijd een arts nodig voor de juiste diagnose.

Veelgestelde vragen

Mag ik paracetamol nemen bij een nierbekkenontsteking?

Ja, paracetamol is de aanbevolen pijnstiller bij een nierbekkenontsteking. Het verlicht koorts en pijn zonder de nieren extra te belasten. NSAID’s zoals ibuprofen worden bij nierinfecties vaak afgeraden vanwege de extra belasting op de nierfunctie; bespreek dit altijd met je arts of apotheker.

Mag ik alcohol drinken als ik een nierbekkenontsteking heb?

Vermijd alcohol zolang je een nierbekkenontsteking hebt. Alcohol bevordert uitdroging, wat het herstel vertraagt, en kan de werking van bepaalde antibiotica beïnvloeden. Wacht tot je klachtenvrij bent en de volledige antibioticakuur hebt afgerond.

Hoe lang duurt een nierbekkenontsteking?

Met de juiste antibiotica nemen de klachten bij ongecompliceerde gevallen doorgaans af binnen 2–3 dagen. De volledige kuur duurt 5–14 dagen, afhankelijk van het antibioticum en de ernst.⁴ Vermoeidheid kan ook na afronding van de kuur nog enige tijd aanhouden.

Kan een nierbekkenontsteking vanzelf overgaan?

Nee. Een nierbekkenontsteking vereist altijd antibiotica — de infectie gaat niet vanzelf over.¹ Zonder behandeling kan de infectie overgaan in sepsis (bloedvergiftiging), een levensbedreigende aandoening. Neem bij verdenking altijd dezelfde dag contact op met je huisarts.

Wat is het verschil tussen een blaasontsteking en een nierbekkenontsteking?

Een blaasontsteking blijft beperkt tot de blaas en veroorzaakt typisch een branderig gevoel bij het plassen, zonder koorts. Een nierbekkenontsteking is ernstiger: de infectie heeft de nieren bereikt en gaat gepaard met koorts, rillingen en pijn in de zij of rug.¹

Is een nierbekkenontsteking gevaarlijk tijdens de zwangerschap?

Ja. Een onbehandelde nierbekkenontsteking tijdens de zwangerschap verhoogt het risico op vroeggeboorte en een laag geboortegewicht.²³ Neem bij symptomen direct contact op met je verloskundige of gynaecoloog, omdat niet alle antibiotica veilig zijn tijdens de zwangerschap.

Hoe snel werken antibiotica bij een nierbekkenontsteking?

De meeste mensen merken verbetering binnen 24–48 uur na de start van antibiotica; de koorts daalt doorgaans als eerste. Maak de volledige kuur altijd af, ook als je je al beter voelt — dit voorkomt terugval en draagt bij aan het beperken van antibioticaresistentie.⁴

Footnotes

1. Castaigne J, Georges B, Jouret F. Acute pyelonephritis (Review). Revue Médicale de Liège. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36082603/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

2. Ansaldi Y, Martinez de Tejada Weber B. Urinary tract infections in pregnancy. Clinical Microbiology and Infection. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36031053/ ↩ ↩²

3. ACOG Committee Opinion. Urinary Tract Infections in Pregnant Individuals. Obstetrics and Gynecology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37473414/ ↩ ↩²

4. Zahavi I, Kunwar D, Olchowski J. Short vs. long antibiotic treatment for pyelonephritis and complicated urinary tract infections: a living systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical Microbiology and Infection. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40228579/ ↩ ↩² ↩³

Bronnen

1. Castaigne J, Georges B, Jouret F — Acute pyelonephritis (Review) · Revue Médicale de Liège · 2022
2. Zahavi I, Kunwar D, Olchowski J — Short vs. long antibiotic treatment for pyelonephritis and complicated urinary tract infections: a living systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials · Clinical Microbiology and Infection · 2025
3. Ansaldi Y, Martinez de Tejada Weber B — Urinary tract infections in pregnancy · Clinical Microbiology and Infection · 2023
4. ACOG Committee Opinion — Urinary Tract Infections in Pregnant Individuals · Obstetrics and Gynecology · 2023