We zijn er allemaal mee opgegroeid: De schijf van vijf: Een voedingsadvies van het Voedingscentrum om ons gezonder te laten eten. Een goede poging, maar naarmate de tijd verstreek, sloot de schijf van vijf niet meer aan op de voedingsmiddelen en voedingsgewoonten van deze tijd.

Hoog tijd voor een update, dacht het Voedingscentrum!

In 2016 werd de schijf van vijf gemoderniseerd, beter aangepast aan de huidige tijd.

Is het écht een aanpassing? Of is het een (laatste) poging om de mensen écht bewust te maken van het belang van gezond eten. En werkt het?

De Schijf van Vijf: Hoe zit het nou écht?

Eerst een stukje historie

De oorspronkelijke schijf van vijf zag voor het eerst het daglicht in 1953. De ontwikkeling en introductie werd toentertijd uitgevoerd door het Voorlichtingsbureau voor de Voeding.

Dit overheidsorgaan is ooit in het leven geroepen om mensen voor te lichten over hoe je gezond voedsel kunt bereiden uit onorthodoxe ingrediënten. Eén van de campagnes ging over de bereiding van bloembollen. Juist, we spreken nu over de periode tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de focus verlegd naar voorlichting over gezonde voeding in het algemeen.

Samen met andere voorlichtingsbureaus, werd in 1998 besloten tot een fusie. Dit werd uiteindelijk het Voedingscentrum, zoals we dat vandaag de dag nog steeds kennen.

Tegenwoordig is er regelmatig kritiek op het Voedingscentrum: De neutraliteit zou in gevaar zijn door de verregaande banden met het bedrijfsleven. Het bedrijfsleven, en zeker in de voedselindustrie, heeft een hele sterke lobby. Deze industrie heeft alle belang bij een samenwerking met het Voedingscentrum, om een hele stevige ‘vinger in de pap’ te houden.

Terug naar de Schijf van Vijf: Zoals gezegd werd de eerste Schijf van Vijf in 1953 geïntroduceerd. In het begin een redelijk succes, maar in de loop van de jaren werd het steeds minder gebruikt en raakte in vergetelheid.

In 1981 werd een nieuwe versie van de Schijf van Vijf in het leven geroepen. Nu met een andere naam: De Maaltijdschijf. Deze werd tien jaar later al weer vervangen door De Voedingswijzer.

Helaas hebben deze twee laatste pogingen weinig succes gehad. Het succes van de oude Schijf van Vijf is nooit geëvenaard door deze twee.

In 2004 werd de oude naam ‘Schijf van Vijf’ weer uit de kast gehaald. Naast de bekende 5 productgroepen, werden er ook 5 adviezen aan toegevoegd:

  1. Gevarieerd eten
  2. Niet te veel & Beweeg
  3. Minder verzadigd vet
  4. Veel groente, brood en fruit
  5. Bewaar en bereid je voedsel veilig

Deze Schijf van Vijf was populairder dan de twee voorgangers. Toch was er ook veel commentaar: De Schijf van Vijf zou niet genoeg aansluiten op het tegenwoordige voedingspatroon en (nieuwe) voedingsmiddelen.

De laatste update van de Schijf van Vijf was in 2016. Het grootste verschil met de vorige versies ligt in het feit dat de nadruk nu meer op specifieke producten, en minder op de voedingsstoffen. Ook nieuw is het advies om minder vlees te eten, en meer eieren, noten en andere vegetarische producten.

In Nederland noemen we het de Schijf van Vijf, maar in het buitenland zijn soortgelijke presentaties van gezond eten: In Vlaanderen kennen ze de Voedingsdriehoek, en in Amerika hebben ze de Nutrition Pyramid. Ook in Frankrijk hebben ze een piramide vorm: La Pyramide Alimentaire.

Hoe past de Schijf van Vijf in ons dagelijks leven?

De Schijf van Vijf vertelt je hoe je gezond kunt eten en leven, maar als je door de supermarkt loopt, merk je al snel dat 95% van de aangeboden producten niet aansluiten op het concept van gezonde voeding.

Natuurlijk vermelden alle fabrikanten (min of meer eerlijk) op de verpakking wat de gebruikte ingrediënten zijn, en de hoeveelheid hiervan. Het is dus uiteindelijk aan jou om de juiste keuzes te maken.

Ten eerste is het nagenoeg onmogelijk om ALLE ingrediëntenlijstjes te lezen, en vooral te begrijpen. En ten tweede worden er in diezelfde lijstjes heel veel ‘schuilnamen’ gebruikt. Om maar te voorkomen dat bijvoorbeeld het woord ’aspartaam’ of ‘mono glucose huppeldepup’ op het etiket staat. Door ‘vriendelijker’ benamingen te gebruiken, wordt je vreselijk genept. De voedselindustrie zoekt hierbij constant naar de grenzen van wat toegestaan is.

En ik moet zeggen: Dat lukt hen aardig!

Hoe kun je een gezond voedingspatroon handhaven, als je de gezonde producten met een vergrootglas (letterlijk!) moet zoeken?

Gezonde keuzes in een ongezonde (media) omgeving

Je omgeving bepaalt voor een heel groot deel welke keuzes je maakt. Hierin spelen een aantal factoren een belangrijke rol

Het is een bewezen feit dat gezinnen met een lager opleidingsniveau en een klein budget, over het algemeen ongezondere keuzes maken. Dit heeft natuurlijk allemaal weer met geld te maken. Een beperkt budget voor boodschappen laat niet toe om die heerlijke biologische groenten te kopen.

Ook hierin kan de voedselindustrie (en regulering van de overheid) weer een grote rol spelen door niet automatisch de prijzen voor gezonde producten te verhogen, alléén maar om het feit dat het ‘gezond’ is. Steeds vaker worden prijzen gebaseerd op 'wat men bereid is om ervoor te betalen'. De prijsstelling heeft vaak niets meer te maken met kosten en een winstopslag.

En hoe kun je je kind een chocoladereep ontzeggen als er constant reclame voor wordt gemaakt? Als je kind via YouTube, Facebook, Tv-reclames en andere slinkse reclame-uitingen, constant geconfronteerd worden met dit heerlijke product.

Het is waar dat er steeds meer regels komen voor kindermarketing, maar dat beperkt zich nu nog tot de Tv-reclames en de verpakkingen. Maar onderschat niet de reclame-uitingen op Facebook, en de ‘onafhankelijke’ productreviews op YouTube. Vaak op de meest populaire kanalen waar kinderen van dezelfde leeftijd het product aanbieden als zijnde ‘heerlijk’ en ‘gezond’. Een leven zonder die fantastische chocoladereep is nagenoeg niet mogelijk!

Het gevolg: Aandoeningen die we vroeger niet kenden

We weten allemaal heel erg goed dat aandoeningen zoals overgewicht en diabetes het gevolg zijn van onze moderne voedingsgewoonten. Vroeger waren deze aandoeningen heel zeldzaam, maar vandaag de dag zijn deze aandoeningen volksvijand nummer 1 en 2!

Onnodig om te zeggen dat deze aandoeningen de staat (onze portemonnee) gigantisch veel geld kosten. Met mijn boerenverstand zou ik zeggen: Steek meer geld in voorlichting en promotie van écht eten, en bespaar op langere termijn een gigantische bak geld aan gezondheidskosten.

Ok, gemakkelijker gezegd dan gedaan, en zo eenvoudig zal het inderdaad niet zijn, maar het is wel de basis waar de voedselindustrie en de overheid het voortouw in moeten (en kunnen) nemen.

Is er een oplossing?

Natuurlijk zijn er oplossingen, maar dat vraagt offers. En dan met name offers van de industrie, de belanghebbenden, de commerciële kant van de voedselindustrie.

In het verleden zijn er wel degelijk goede wetsvoorstellen geweest om de tsunami van ongezonde voeding een halt toe te roepen. Maar er zijn dan direct veel mensen die roepen dat het ‘betutteling’ is. Dat iedereen zelf verantwoordelijk is voor hun keuzes.

Ok, maar dan moet er wel wat te kiezen zijn, voor een redelijke prijs. En dan moeten we ook de vrijheid hebben om te kiezen, zonder alle storende reclames en marketinguitingen.

Maar de lobby van de voedingsindustrie is nog een paar graden erger. Deze hebben veel te veel invloed op het kabinetsbeleid, en zullen ieder voorstel structureel dwarsbomen. Door de grote multinationals worden hier miljoenen euro’s aan uitgeven.

Daarnaast hebben de onafhankelijke organisaties wel degelijk een bepaalde afhankelijkheid van de voedselindustrie. In projecten van het Voedingscentrum wordt vaak samengewerkt met giganten als Coca Cola en Unilever. Allemaal tegengestelde belangen!

Een goed begin zou zijn om in alle schoolkantines alleen maar écht eten aan te bieden, voor een redelijke prijs. Vergeet die cola-automaten en de aanlokkelijke presentaties met chocoladerepen.

Ik zie maar al te vaak dat kinderen van huis uit braaf een bakje met boterhammen meekrijgen. Op school aangekomen is de verleiding voor een chocoladereep wel heel erg groot, en tussen de middag staan dezelfde leerlingen bij de friettent om de hoek voor een vette hap. De meegenomen boterhammen met hagelslag verdwijnen vaak in de afvalbak.

Het is waar dat er al scholen zijn die deze weg ingeslagen zijn. Een project van de overheid heeft hieraan bijgedragen. Maar de controle laat veel te wensen over. Natuurlijk wordt er gecontroleerd, maar de controlerende instantie heeft alleen maar een adviserende functie,. Dat wil zeggen dat er geen sancties kunnen worden opgelegd. Niet erg effectief!

Ook op het werk moeten de bekende automaten het veld ruimen. Want vergis je niet: Wij kiezen onze eetmomenten, en wat we eten, met een heel primitief instinct. Spontaan. Zonder er écht bij na te denken.

Het vereist een lang proces om deze vorm van kiezen om te turnen naar bewuste keuzes. Hierin speelt de juiste voorlichting natuurlijk ook een grote rol.

De schijf van vijf: Hoe zit het nou écht?

Ik kan me heel goed voorstellen dat dit soort acties financieel ondersteund kunnen worden door de overheid, om de prijs zo laag mogelijk te houden. Op de lange termijn zal dit zeker zijn vruchten af gaan werpen in de vorm van minder kosten in de gezondheidssector.

Daarnaast moet de kern van het probleem aangepakt worden. Toelaten dat de voedselindustrie ongelimiteerd allerlei rommel in de schappen gooit, en achteraf de consument vertellen dat ze dit niet moeten eten, is natuurlijk de wereld op zijn kop.

De kern van het probleem ligt, volgens mij, voor een groot deel bij het aanbod, bij de voedselindustrie. Als deze eerlijker zou zijn over het gefabriceerde eten, en alle discutabele additieven zouden vermijden, dan is er al heel wat gewonnen.

De vijf pijlers voor Optimale Gezondheid

Voor mij persoonlijk geven de ‘5 pijlers voor Optimale Gezondheid’ een veel completer beeld. Ze sluiten beter aan bij de hedendaagse levensstijl.

Nee, ik heb ze zelf niet bedacht. Het zijn resultaten van gewoon ‘gezond verstand’. Zonder enige vorm van poespas of ingewikkelde zaken.

Pijler 1 voor Optimale Gezondheid: Eet écht voedsel!

Het is niet voor niets dat ik hier in nagenoeg ieder artikel op terugkom: Je lijf is gemaakt voor écht voedsel, voedsel met voedingswaarde. Voedsel met gezonde brandstof, zodat jouw lijf optimaal kan functioneren.

En dit is heel vaak niet (meer) het geval bij bewerkt voedsel. Dit voedsel, wat bij de meeste mensen 90% van de dagelijkse voeding is, is niet gemaakt op basis van verse ingrediënten, dus de hoeveelheden gezonde bouwstenen zijn vaak heel erg ver te zoeken.

Daarnaast worden er heel veel additieven in bewerkt voedsel gestopt. Additieven, ook wel de E-nummers genoemd, die allemaal goedgekeurd zijn door de EU, maar waarvan sommige een heel twijfelachtige reputatie hebben.

Echt eten is superbelangrijk. En dan niet alléén maar het eten zelf, maar ook de tijd nemen voor het eten. Dek de tafel en eet samen. Het is een rustmoment voor iedereen. Een moment om te kletsen, de belevenissen van de dag doornemen.

Geef je kinderen ook écht voedsel als tussendoortje mee naar school. Een gezonde snack, en dan heb ik het niet over een ‘gezonde’ mueslireep, maar écht eten!

Meer weten?: Gezond eten voor beginners

Pijler 2 voor Optimale Gezondheid: Move your body!

Bewegen is van groot belang voor de vitaliteit van je lichaam. En nee, wees niet bang: Je hoeft écht niet iedere dag naar de sportschool op de loopband. Er zijn genoeg andere manieren om te bewegen. Manieren die je prima kunt combineren met je dagelijkse werkzaamheden. In de tuin werken, lopend of op de fiets die paar boodschapjes doen, op de fiets naar je werk of naar school, of maak tussen de middag een lekkere wandeling in het park in plaats van in de kantine van het werk te blijven hangen.

En als je dan toch de trein of bus moet nemen, is het een prima idee om iedere dag een halte eerder uit te stappen. Op deze manier doe je lopend het laatste stukje naar je werk of naar huis.

En dan een andere tip: Vergeet die lift en neem de trap!

Het maakt niet uit HOE je beweegt, ALS je maar beweegt!

Daarnaast is het ook belangrijk om hier plezier in te hebben, om te genieten van het buiten zijn, om te voelen hoe je lijf beetje bij beetje vitaler en levendiger gaat voelen.

Meer weten?: 88 creatieve manieren om méér te bewegen

Pijler 3 voor Optimale Gezondheid: Verwijder alle rommel uit je provisiekast

Als je naar de supermarkt gaat voor je wekelijkse boodschappen wordt je overweldigd door alle marketing-uitingen. ‘Goed bezig’, ‘Boordevol Fruit’, ‘Een goed begin van de dag’….allemaal mooie kreten, maar ga er maar van uit dat hoe mooier de kreten en de verpakking, hoe slechter de inhoud is.

Ook al staat het product in het schap bij de ontbijtproducten, ga er maar van uit dat de meeste producten beter passen in het schap bij het snoep.

Natuurlijk zijn deze producten gemaakt van tarwemeel (ok, een klein deeltje…), maar ze vergeten er vaak bij te vermelden dat er héél véél suiker in verwerkt is. En geen gewone suiker, maar sorbitol, aspartaam en andere kunstmatige (goedkope) suikers.

Alle industrieel vervaardigde producten bevatten meer zout, suiker en vet dan goed voor je is. En dit alles is er op gericht dat je er méér van gaat eten.

Wist jij dat toevoeging E621 niet alleen een smaakversterker is, maar er ook voor zorgt dat je door gaat eten, totdat de verpakking leeg is? Een bijna verslavende stof die verder helemaal geen meerwaarde heeft.

Kijk dus vandaag nog kritisch in je provisiekast en verwijder al deze rommel. Grote kans dat je 90% van alles kunt verwijderen. Maak een nieuwe start, en begin écht te eten. Echt voedsel met échte voedingsstoffen.

Meer weten?: Alles over E-nummers

Pijler 4 voor Optimale Gezondheid: Stop met dieten

Wist jij dat iedere vorm van dieten, dat wil zeggen: een dieet waarbij de hoeveelheid energie beperkt wordt, een ramp is voor je hormonen? Je lichaam kent het verschil niet tussen een hongersnood en een dieet. Je lijf gaat in de crisisstand, in plaats van direct vet verbranden. Uiteindelijk gaat je metabolisme flink omlaag en krijg je steeds meer trek. Vandaag of morgen zal iedereen weer gaan toegeven aan dat hongergevoel.

Een dieet is zelden effectief, maar de schade die je aanbrengt aan je lichaam is des te hoger.

Wat je wel en niet kunt eten is erg persoonlijk. Het is dus belangrijk om voor jou de juiste balans te vinden in WAT je kunt eten, en HOEVEEL je kunt eten. Ga in ieder geval uit van écht eten, zoals beschreven in pijler 1.

Als je toegeeft aan het snacken, dus ongezond eten, zal je lichaam blijven hunkeren naar gezond eten, naar de juiste voedingsstoffen. Het hongergevoel zal dus blijven. Door het eten van ongezonde snacks los je dus niets op. Je voelt je alleen maar meer ontevreden over jezelf, wat weer gaat leiden tot meer stress.

Er zijn ook gezonde manieren om af te vallen: Natuurlijke tips om overtollig buikvet te verbranden

Wat stress doet met je lijf? Dat kun je lezen in de volgende pijler.

Pijler 5 voor Optimale Gezondheid: Geen stress!

Stress is een heel raar ding, een toestand van je lijf wat eigenlijk niet meer in de huidige tijd past. Stress is namelijk een aanpassing van je lichaam om te ‘vechten of te vluchten’. Tegenwoordig is dat niet meer van toepassing, tenminste niet in de letterlijke zin.

Stress zorgt er voor dat heel veel lichaamsfuncties in de ‘stand-by’ stand komen te staan. De reden hiervoor? Energie vrijmaken om te kunnen vechten, of om te kunnen vluchten. Sommige lichaamsfuncties, zoals de spijsvertering en het immuunsysteem, zijn hierbij niet noodzakelijk, dus worden deze op ‘stand-by’ gezet.

Een mooi systeem, en helemaal geen ramp als je zo nu en dan wat (gezonde) stress ervaart. Maar wat als je continue onder spanning staat. Als je continue stress ervaart? Dat je geen momenten hebt om weer tot rust te komen zodat je lichaamsfuncties hun werk weer kunnen hervatten?

Juist, door de stress zullen heel veel lichaamsfuncties haperend werken, wat beslist gevolgen zal hebben voor je algemene gezondheid.

Het is niet mogelijk om 100% stressvrij te leven, maar je kunt het aantal stressmomenten wel drastisch verminderen. Probeer bij ieder stressmoment te bedenken wat de uiteindelijke oorzaak is, of je hier invloed op uit kunt oefenen. Zo ja, doe er dan wat aan. Zo nee, laat het dan van je af glijden.

Ja, ik weet het: Dit is gemakkelijker gezegd dan gedaan, maar het is wel de basis van een stress-arm leven.

Meer weten?: Download hier het GRATIS eBook “21 effectieve, natuurlijke tips tegen teveel stress”

Tot slot…

Yep, een stevig artikel. Maar als je er allemaal goed bij nadenkt, zijn de huidige problemen binnen de volksgezondheid voor een groot deel te wijten aan de voedingsgewoonten. Voedingsgewoonten die worden gedicteerd door de voedingsindustrie. En dan moeten wij zelf maar uitzoeken wat we wel en niet moeten eten.

De wereld op zijn kop!

Heb jij hier iets aan toe te voegen? Ben je het hiermee eens? Of misschien juist niet?

Een reactie wordt zeer op prijs gesteld!

Bronnen

www.foodlog.nl

nederlandvoedselland.nl/artikel/gezonde-voeding-beter-weten-of-beter-krijgen

www.voedingscentrum.nl/nl

gezondeschoolkantine.voedingscentrum.nl/nl

getoutofyourfatsuit.nl/nieuwe-schijf-vijf-en-eigenlijk-er-nu-acht/