Tekenbeet: wat moet je direct doen en wanneer ga je naar de dokter?

Ben je gebeten door een teek? Verwijder hem zo snel mogelijk met een tekentang of pincet — hoe sneller, hoe kleiner de kans op overdracht van ziekteverwekkers. De meeste tekenbeten zijn onschuldig, maar de ziekte van Lyme en andere door teken overgedragen aandoeningen vragen om kennis van de symptomen. In de meeste gevallen heb je niets aan de hand.

Hoe verwijder je een teek veilig?

Verwijder een teek altijd zo snel mogelijk. Gebruik een tekentang of een fijne pincet — geen olie, vaseline of alcohol op de teek smeren, want dat vergroot juist de kans dat de teek zijn maaginhoud in je huid spuit.

Zo doe je het stap voor stap:

• Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid.
• Trek langzaam en recht omhoog zonder te draaien.
• Reinig de plek daarna met water en zeep of desinfectiemiddel.
• Noteer de datum van de beet en houd de huid de komende weken in de gaten.

Gooi de teek weg of bewaar hem in een afgesloten zakje als je hem wilt laten onderzoeken.

Wat is de ziekte van Lyme?

De ziekte van Lyme is een bacteriële infectie veroorzaakt door de spirocheet Borrelia burgdorferi, overgedragen via de beet van een geïnfecteerde teek. In Nederland zijn hertenteken (Ixodes ricinus) de belangrijkste drager. Niet alle teken zijn geïnfecteerd; de kans dat een beet tot Lyme leidt is relatief klein, maar neemt toe naarmate de teek langer vastzit.¹

Symptomen van Lyme

Het meest kenmerkende vroege symptoom is de erythema migrans (EM) — een rode, uitdijende huiduitslag die er soms uitziet als een schietschijf. Deze uitslag verschijnt bij ongeveer 70–80% van de gevallen binnen 3 tot 30 dagen na de beet.¹

Andere vroege symptomen kunnen zijn:

• Koorts, rillingen en vermoeidheid
• Hoofd- en spierpijn
• Gezwollen lymfeklieren

Als de infectie onbehandeld blijft, kunnen complicaties ontstaan zoals gewrichtsontsteking, neurologische klachten of hartritmestoornissen. In een vroeg stadium is Lyme goed te behandelen met antibiotica.¹ Twijfel je? Raadpleeg je huisarts of kijk op Thuisarts.nl.

Welke andere ziekten kan een teek overbrengen?

Lyme krijgt de meeste aandacht, maar teken kunnen meerdere aandoeningen overdragen, afhankelijk van de tekensoort en de ziekteverwekkers die ze bij zich dragen.² Drie zijn in Nederland en Europa relevant:

Aandoening	Verwekker	Risico Nederland	Opmerkingen
Ziekte van Lyme	Bacterie (Borrelia)	Aanwezig	Vroeg goed behandelbaar
Tekenencefalitis (TBE)	Virus	Laag maar aanwezig	Vaccinatie beschikbaar
Alpha-gal syndroom	Immuunreactie	Opkomend	Vlees- en gelatine-allergie

Tekenencefalitis (TBE) is een virusinfectie die het centrale zenuwstelsel kan aantasten. Het risico in Nederland is beperkt maar neemt toe; in bepaalde risicogebieden kan vaccinatie zinvol zijn.²

Alpha-gal syndroom is een relatief nieuw erkend fenomeen. Na een tekenbeet kan het immuunsysteem antistoffen aanmaken tegen alpha-gal — een koolhydraat dat voorkomt in rood vlees (rund, varken, lam). Het gevolg kan zijn: allergische reacties of zelfs anafylaxie na het eten van vlees of producten op basis van zoogdiervlees.³ Onderzoek suggereert dat herhaalde tekenbeten de kans hierop vergroten.⁴

Krijg je na een tekenbeet last van huiduitslag of allergische reacties bij het eten van rood vlees? Bespreek dit dan met je huisarts.

Hoe herken je een teek en waar zoek je na een wandeling?

Teken zijn spinachtigen (acht poten, geen vleugels) en veel kleiner dan de meeste mensen verwachten:

Levensstadium	Grootte	Bijzonderheid
Larf	~1 mm	Zelden drager van Lyme
Nimf	~1,5 mm	Meest actief in mei–juli; moeilijkste te zien
Volwassen teek	~3 mm	Makkelijker te herkennen

Nimfen zijn de gevaarlijkste dragers omdat ze zo klein zijn dat je ze snel mist.⁵ Controleer na een bezoek aan de natuur de volgende plekken goed:

• Enkels en kuiten
• Knieholten en liezen
• Oksels en navel
• Nek, hoofdhuid en achter de oren

Hoe voorkom je een tekenbeet?

Preventie is effectiever dan behandeling. Onderzoek laat zien dat gedragsmaatregelen het bijtrisico aanzienlijk verlagen.⁵

• Draag lichte, gesloten kleding in de natuur — teken zijn beter zichtbaar op licht.
• Gebruik een DEET-houdend insectenwerende middel op blote huid.
• Controleer jezelf, je kinderen en je huisdieren direct na een buitenactiviteit.
• Douche snel na een bezoek aan de natuur — dit verwijdert loslopende teken.
• Zit niet direct op de grond of op stenen muurtjes in natuurgebieden.
• Bind lange haren op tijdens wandelen of tuinieren.

Wanneer ga je naar de dokter na een tekenbeet?

Een tekenbeet vraagt niet altijd om een doktersbezoek, maar ga wel naar de huisarts als:

• Je een rode huiduitslag ontwikkelt die uitzet (ook zonder schietschijfpatroon).
• Je koorts, rillingen, spier- of gewrichtspijn ervaart binnen weken na de beet.
• De teek meer dan 24 uur heeft vastgezeten.
• Je na de beet allergische reacties ervaart bij het eten van rood vlees.⁶

Houd de plek van de beet minimaal vier weken in de gaten. Twijfel je? Je huisarts en Thuisarts.nl zijn je beste startpunt.

Veelgestelde vragen

Hoe lang moet een teek vastzitten om de ziekte van Lyme over te dragen?

Over het algemeen duurt het 24 tot 48 uur voordat de bacterie Borrelia burgdorferi wordt overgedragen, maar er is geen volledig veilige minimumtijd. Hoe sneller je de teek verwijdert, hoe kleiner het risico. Verwijder hem dus altijd direct na ontdekking.¹

Moet ik naar de dokter na elke tekenbeet?

Nee, niet na elke beet. Houd de plek minimaal vier weken in de gaten op uitslag, koorts of pijn. Ga wel direct naar de huisarts als je een rode uitslag ziet die uitzet, of als je griepachtige klachten ontwikkelt. Twijfel je? Kijk op Thuisarts.nl of bel je huisartspraktijk.

Wanneer verschijnt de rode kring (erythema migrans) bij Lyme?

De erythema migrans verschijnt doorgaans 3 tot 30 dagen na de beet en zet geleidelijk uit. Niet iedereen krijgt hem: bij zo’n 20–30% van de gevallen blijft hij afwezig. Andere symptomen zoals koorts en vermoeidheid kunnen ook zonder uitslag optreden — een tekenbeet uitsluitend op basis van het ontbreken van een uitslag als onschuldig beschouwen is dus niet verstandig.¹

Kan ik preventief antibiotica krijgen na een tekenbeet?

In Nederland wordt profylactische antibiotica na een tekenbeet niet standaard aanbevolen. Alleen bij een verhoogd risico — zoals een teek die langer dan 24 uur vastzat in een Lyme-risicogebied — kan een arts een enkele dosis doxycycline overwegen. Bespreek dit altijd individueel met je huisarts; zelf antibiotica nemen is af te raden.

Zijn teken het hele jaar actief?

Teken zijn het meest actief van maart tot november, met pieken in het voorjaar (mei–juni) en de vroege herfst. Bij temperaturen boven 7 graden Celsius kunnen ze al actief zijn. In milde winters zijn teken ook buiten het klassieke seizoen aanwezig, dus controleer jezelf het hele jaar bij buitenactiviteiten.

Wat is het alpha-gal syndroom en wat heeft het met teken te maken?

Het alpha-gal syndroom is een vleesallergie die kan ontstaan na een tekenbeet. De teek brengt een koolhydraat (alpha-gal) in je bloed, waarna je immuunsysteem antistoffen aanmaakt die vervolgens reageren op datzelfde koolhydraat in rood vlees — met klachten als huiduitslag, maagpijn of zelfs anafylaxie.³ De diagnose vereist bloedonderzoek; raadpleeg een allergoloog of huisarts als je dit vermoedt.

Footnotes

1. Mead P. Epidemiology of Lyme Disease. Infectious Disease Clinics of North America. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36116831/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Kwasnik M, Rola J, Rozek W. Tick-Borne Encephalitis — Review of the Current Status. Journal of Clinical Medicine. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37892741/ ↩ ↩²

3. Naseem Z, Muhammad A, Chatterjee A. Alpha-gal syndrome: Recognizing and managing a tick-bite-related meat allergy. Cleveland Clinic Journal of Medicine. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40312115/ ↩ ↩²

4. Sharma SR, Choudhary SK, Vorobiov J. Tick bite-induced alpha-gal syndrome and immunologic responses in an alpha-gal deficient murine model. Frontiers in Immunology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38390396/ ↩

5. Wilson N, Vahey GM, McDonald E. Tick bite risk factors and prevention measures in an area with emerging Powassan virus disease. Public Health Challenges. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38800642/ ↩ ↩²

6. Wilson JM, Erickson L, Levin M. Tick bites, IgE to galactose-alpha-1,3-galactose and urticarial or anaphylactic reactions to mammalian meat: The alpha-gal syndrome. Allergy. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38193233/ ↩

Bronnen

1. Mead P — Epidemiology of Lyme Disease · Infectious Disease Clinics of North America · 2022
2. Kwasnik M, Rola J, Rozek W — Tick-Borne Encephalitis — Review of the Current Status · Journal of Clinical Medicine · 2023
3. Naseem Z, Muhammad A, Chatterjee A — Alpha-gal syndrome: Recognizing and managing a tick-bite-related meat allergy · Cleveland Clinic Journal of Medicine · 2025
4. Wilson JM, Erickson L, Levin M — Tick bites, IgE to galactose-alpha-1,3-galactose and urticarial or anaphylactic reactions to mammalian meat: The alpha-gal syndrome · Allergy · 2024
5. Wilson N, Vahey GM, McDonald E — Tick bite risk factors and prevention measures in an area with emerging Powassan virus disease · Public Health Challenges · 2023
6. Sharma SR, Choudhary SK, Vorobiov J — Tick bite-induced alpha-gal syndrome and immunologic responses in an alpha-gal deficient murine model · Frontiers in Immunology · 2023