Tekenbeet verwijderen: hoe snel en wat je moet weten over infectierisico

Je verwijdert een tekenbeet het beste direct met een pincet of speciale tekenpincet. Hoe sneller je handelt, hoe lager de kans op infectie wordt. Niet alle teken dragen bacteriën in zich — in Nederland is ongeveer 10-20% van de teken geïnfecteerd met de borrelia-bacterie¹.

Hoe snel moet je een tekenbeet verwijderen?

Dat je een teek snel moet verwijderen, klopt — maar het gaat niet om de beruchte “24 uursmythe”. Onderzoek toont aan dat transmissie van borrelia al kan plaatsvinden binnen enkele uren na het steekje¹. Daarom is het essentieel om een teek zo snel mogelijk te verwijderen, idealiter binnen 24 uur, maar liever nog vandaag dan morgen.

Hoe je het best een teek verwijdert:

• Gebruik een pincet of een speciale tekenpincet (te koop bij apotheek)
• Grijp de teek zo dicht mogelijk bij je huid
• Trek langzaam en rechtopwaarts — niet draaien
• Verwijder alle monddeeljes; laat geen kopje achter
• Desinfecteer de plek met alcohol of zeepsop

Niet effectief:

• De teek insmeren met olie of vaseline (dit brengt de teek niet sneller weg)
• De teek met blote vingers aanraken (risico van infectie op jouw handen)

Wat is het risico op borrelia en Lyme ziekte?

Niet elke tekenbeet leidt tot infectie. De kans hangt van drie factoren af: of de teek geïnfecteerd is, hoe lang die teek op je huid zat, en je eigen immuniteit.

In Nederland heeft ongeveer 10-20% van alle teken de borrelia-bacterie in zich¹. Dat betekent dat 80% van de teken totaal onschuldig is. Zelfs een geïnfecteerde teek veroorzaakt niet automatisch ziekte van Lyme — onderzoek wijst uit dat de transmissie van infectie toeneemt naarmate een teek langer vastzit, vooral na 36-48 uur¹.

Hoewel Lyme ziekte ernstig kan zijn, is het voorkomen ervan relatief goed doenbaar door snelle verwijdering en vroeg herkennen van symptomen. In ernstige, onbehandelde gevallen kunnen teken-overgedragen infecties tot chronische pijn en gewrichtsklachten leiden².

Wat moet je na een tekenbeet in het oog houden?

Kijk in de week erna op deze waarschuwingssignalen:

• Erythema migrans (uitstralende rode ring rond de beetstee): dit is het klassieke Lyme-symptoom
• Griepachtige symptomen (koorts, spierpijn, vermoeidheid)
• Zwelling of roodheid die groter wordt
• Lymfeklieraanschwelling in de buurt van de beet

Heb je één van deze symptomen? Neem direct contact op met je huisarts. Een antibioticakuur (meestal doxycycline) kan de infectie in het beginstadium stoppen¹.

Opmerking: Bij gezonde volwassenen die snel worden behandeld, is de prognose goed.

Preventieve doxycycline: werkt het?

Onderzoek toont aan dat een eenmalige dosis doxycycline (200 mg) kort na een tekenbeet de kans op infectie kan verlagen — maar dit wordt meestal alleen aanbevolen in regio’s met hoge borrelia-prevalentie of als de teek langer dan 24 uur vast zat¹. Dit is iets waar je met je huisarts over kunt spreken — niet iets wat je zomaar zelf doet.

Hoe voorkom je tekenbeten in de eerste plaats?

Teken leven in lang gras, bosrijke gebieden en struikgewas. Ze komen niet “van bomen af” (een veel voorkomende mythe):

• Dek je lichaam af: lange broeken, sokken over broekspipen, lange mouwen
• Gebruik tekenspray (permethrine of DEET-gebaseerd) op kleding en blootgestelde huid
• Controleer je lichaam en dat van je kinderen na bosbezoeken
• Zet je wasmachine op minstens 60°C voor je kleding — teken sterven af bij deze temperatuur
• Kijk op tekenradar.nl waar teken momenteel actief zijn in Nederland

Veelgestelde vragen

Kan ik zelf een teek verwijderen of moet ik naar een arts? Je kunt en moet een teek zelf verwijderen! Dit is de snelste manier. Alleen als je de teek niet kunt bereiken en niemand anders kan helpen, kun je naar je huisarts gaan.

Hoe weet ik of ik het goed doe? Je weet dat je het goed hebt gedaan als de hele teek weg is — inclusief de kop. Als er een zwart kopje achterblijven, pak je die er voorzichtig uit met een schone pincet.

Welke symptomen duiden op Lyme ziekte? Het klassiekste symptoom is een uitstralende rode ring rond de beetstee (erythema migrans). Dit kan dagen tot weken na de beet verschijnen. Andere symptomen zijn koorts, vermoeidheid, spierpijn en gezwollen lymfeklieren.

Wordt iedereen ziek na een tekenbeet met borrelia? Nee. Zelfs na infectie ontwikkelt niet iedereen symptomen. Veel hangt af van je immuniteit en hoe snel je de infectie opmerkt. Snelle behandeling stopt het vaak in het beginstadium.

Waar kan ik checken of er veel teken zijn in mijn regio? Tekenradar.nl is een onderzoeksproject van het RIVM waar je in realtime kunt zien waar veel teken actief zijn. Dit helpt je voorzichtig te zijn in hoogrisicogebieden.

Helpt doxycycline preventief na een tekenbeet? Onderzoek suggereert dat een eenmalige dosis doxycycline (200 mg) kort na de beet de infectiekans kan verlagen. Dit is iets om met je huisarts te bespreken.

Footnotes

1. Mead P. Epidemiology of Lyme Disease. Infectious Disease Clinics of North America. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36116831/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

2. Zychowski DL, Alvarez C, Abernathy H. Tick-Borne Disease Infections and Chronic Musculoskeletal Pain. JAMA Network Open. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38206624/ ↩

Bronnen

1. Mead P — Epidemiology of Lyme Disease · Infectious Disease Clinics of North America · 2022
2. Zychowski DL, Alvarez C, Abernathy H — Tick-Borne Disease Infections and Chronic Musculoskeletal Pain · JAMA Network Open · 2024