Ziekte van Tangier: erfelijke oorzaak van extreem laag HDL-cholesterol

De ziekte van Tangier is een uiterst zeldzame erfelijke stofwisselingsziekte waarbij HDL-cholesterol (‘goed cholesterol’) bijna volledig ontbreekt. Door een defect in het ABCA1-gen hoopt cholesterol op in organen zoals de lever, milt en keelamandelen. Wereldwijd zijn minder dan 100 gevallen beschreven.¹²

Wat is de ziekte van Tangier precies?

De naam verwijst niet naar Tanger in Marokko, maar naar Tangier Island — een klein eiland voor de kust van de Amerikaanse staat Virginia. Daar werd eind jaren vijftig bij een kind voor het eerst de aandoening herkend.¹ Het is een autosomaal recessieve erfelijke ziekte: je erft van beide ouders een gemuteerde kopie van het ABCA1-gen om de aandoening te ontwikkelen.

Waardoor ontstaat de ziekte van Tangier?

Het ABCA1-gen codeert voor een transporteiwit dat normaal cholesterol en fosfolipiden naar pre-HDL-deeltjes verplaatst — de eerste stap in het omgekeerde cholesteroltransport (reverse cholesterol transport). Dit proces brengt cholesterol vanuit de weefsels terug naar de lever, waarna het uitgescheiden kan worden.¹³

Bij de ziekte van Tangier werkt dit transporteiwit niet of nauwelijks. Het gevolg:

• HDL-cholesterol daalt naar bijna nul²
• Cholesterolesters hopen op in macrofagen (immuuncellen) in de weefsels
• Organen zoals lever, milt, lymfeklieren en keelamandelen raken doordrenkt met vetophopingen

De typisch geelachtig-oranje verkleurde, vergrote keelamandelen zijn vaak het eerste zichtbare teken van de ziekte.¹

Welke klachten en complicaties horen erbij?

De klachten variëren sterk per persoon en per leeftijd.³ Veelvoorkomende bevindingen zijn:

• Vergroot milt en lever (splenomegalie, hepatomegalie) door vetophopingen
• Troebel hoornvlies (cornea-opaciteiten) — soms subtiel, soms gepaard met visusklachten
• Perifere neuropathie — tintelingen, gevoelsstoornissen of spierzwakte door aantasting van zenuwvezels⁴
• Sterk verlaagd HDL-cholesterol in combinatie met licht verhoogde triglyceriden²
• In zeldzame gevallen: nierbetrokkenheid⁵ of onverwachte hematologische afwijkingen⁶

Niet iedereen met de aandoening ontwikkelt ernstig hart- en vaatlijden, maar het cardiovasculaire risico is verhoogd vanwege het vrijwel afwezige HDL.²

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Diagnose is moeilijk omdat weinig artsen de ziekte uit eigen ervaring kennen. Kenmerkend laboratoriumonderzoek toont doorgaans:

Waarde	Bij ziekte van Tangier	Referentiewaarde
HDL-cholesterol	< 0,1 mmol/l	> 1,0 mmol/l
Apolipoproteïne A-I	Bijna afwezig	1,0–1,8 g/l
Triglyceriden	Vaak licht verhoogd	< 1,7 mmol/l
LDL-cholesterol	Verlaagd of normaal	< 3,0 mmol/l

Genetisch onderzoek bevestigt de diagnose door twee pathogene varianten in het ABCA1-gen aan te tonen.³ Bij kinderen met onverklaarde oranje keelamandelen gecombineerd met sterk verlaagd HDL moet de ziekte van Tangier actief overwogen worden.³

Wat zijn de behandelmogelijkheden?

Er bestaat geen curatieve behandeling — de genetische oorzaak kan niet worden gecorrigeerd met medicijnen. Behandeling richt zich op het beheersen van complicaties:¹

• Cardiovasculaire bewaking en aanpak van risicofactoren (bloeddruk, roken, leefstijl)
• Chirurgische ingrepen bij vasculaire complicaties, zoals angioplastie of bypass-operaties bij significante kransslagaderziekte
• Neurologische follow-up bij perifere neuropathie⁴
• Voedingsadvies: beperking van verzadigd vet kan triglyceriden helpen normaliseren, maar verhoogt het HDL niet wezenlijk²

Standaard cholesterolverlagers (statines) hebben bij deze aandoening een beperkt nut: ze kunnen LDL iets reduceren, maar het onderliggende HDL-defect lossen ze niet op.² Overleg met een internist of lipidoloog is noodzakelijk, want de optimale aanpak verschilt sterk per persoon. Kijk voor algemene informatie over cholesterol ook bij Thuisarts.nl of de Hartstichting.

Veelgestelde vragen

Is de ziekte van Tangier erfelijk?

Ja, de ziekte van Tangier is autosomaal recessief erfelijk. Je moet van beide ouders een gemuteerde kopie van het ABCA1-gen erven om de volledige aandoening te ontwikkelen. Mensen met slechts één gemuteerde kopie (dragers) hebben vaak een matig verlaagd HDL, maar ontwikkelen de ziekte zelf doorgaans niet.

Hoe zeldzaam is de ziekte van Tangier?

De ziekte van Tangier is extreem zeldzaam: wereldwijd zijn minder dan 100 gevallen beschreven in de wetenschappelijke literatuur. Door die zeldzaamheid hebben de meeste artsen er geen directe ervaring mee, wat de diagnose aanzienlijk kan vertragen.

Heeft de ziekte van Tangier iets te maken met de stad Tanger in Marokko?

Nee, de naam verwijst naar Tangier Island, een klein eiland voor de kust van Virginia in de Verenigde Staten. Eind jaren vijftig werd daar bij een kind voor het eerst de aandoening herkend, waarna ze naar die locatie werd vernoemd.

Vergroot de ziekte van Tangier het risico op een hartaanval?

Het cardiovasculaire risico is verhoogd omdat HDL-cholesterol, dat normaal de vaatwanden beschermt, vrijwel afwezig is. Het individuele risico verschilt echter sterk: niet iedereen met de aandoening ontwikkelt vroeg hartziekte. Regelmatige controle door een cardioloog of internist is aan te raden.

Welke bloedtest toont de ziekte van Tangier aan?

Een standaard cholesterolpanel toont een extreem laag HDL-cholesterol (vaak onder 0,1 mmol/l) en bijna afwezige apolipoproteïne A-I. Definitieve bevestiging vereist genetisch onderzoek naar twee pathogene varianten in het ABCA1-gen.

Kan de ziekte van Tangier ook zenuwen aantasten?

Ja, perifere neuropathie is een bekende complicatie waarbij zenuwvezels worden aangetast. Klachten variëren van tintelingen en gevoelsstoornissen tot spierzwakte. In sommige gevallen is neuropathie het eerste symptoom dat tot nader onderzoek leidt.

Footnotes

1. Alshaikhli A, Vaqar S. Tangier Disease. StatPearls. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32965921/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Semmler G, Baumgartner C, Metz M. Lipid Dysregulation in Tangier Disease: A Case Series and Metabolic Characterization. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40037526/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

3. Öztürk S, Doğan ME, Kadıoğlu Yılmaz B. The clinical presentation and genetic diagnosis of Tangier disease in the pediatric age group. Journal of Pediatric Endocrinology & Metabolism. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39817629/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. Karabudak S, Güzel V, Güler B. A case report of Tangier disease presents with acute sensorimotor polyneuropathy and its treatment approach. Journal of Clinical Lipidology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38172008/ ↩ ↩²

5. Gama R, Murphy E, Salisbury J. A rare case of nephrotic syndrome and Tangier disease. CEN Case Reports. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36496495/ ↩

6. Chiriac R. Expect the unexpected: Tangier disease and monoclonal gammopathy of undetermined significance. British Journal of Haematology. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40302156/ ↩

Bronnen

1. Alshaikhli A, Vaqar S — Tangier Disease · StatPearls · 2026
2. Semmler G, Baumgartner C, Metz M — Lipid Dysregulation in Tangier Disease: A Case Series and Metabolic Characterization · The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism · 2025
3. Öztürk S, Doğan ME, Kadıoğlu Yılmaz B — The clinical presentation and genetic diagnosis of Tangier disease in the pediatric age group · Journal of Pediatric Endocrinology & Metabolism · 2025
4. Karabudak S, Güzel V, Güler B — A case report of Tangier disease presents with acute sensorimotor polyneuropathy and its treatment approach · Journal of Clinical Lipidology · 2024
5. Gama R, Murphy E, Salisbury J — A rare case of nephrotic syndrome and Tangier disease · CEN Case Reports · 2023
6. Chiriac R — Expect the unexpected: Tangier disease and monoclonal gammopathy of undetermined significance · British Journal of Haematology · 2025