Verstopte darmen en constipatie: oorzaken, symptomen en wat echt helpt

Constipatie betekent dat je minder dan drie keer per week ontlasting hebt, dat je ontlasting hard en droog is of dat je flink moet persen.¹ De meeste mensen hebben er af en toe last van. Meestal helpen meer vezels, genoeg drinken en bewegen goed. Houden de klachten weken aan, of zie je bloed bij je ontlasting? Ga dan naar de huisarts.

Hoe weet je of je constipatie hebt?

Hoe vaak je naar het toilet gaat, is maar een deel van het verhaal. Artsen gebruiken de Rome IV-criteria. Je hebt functionele constipatie als je bij meer dan een kwart van je toiletbezoeken minstens twee van deze kenmerken hebt:²³

• Harde of keutelvormige ontlasting
• Het gevoel dat je darm niet helemaal leeg is
• Flink moeten persen
• Het gevoel dat er iets blokkeert bij de anus of in de endeldarm
• Minder dan drie keer per week ontlasting

Veel mensen hebben daarnaast een opgeblazen gevoel, buikkrampen of minder eetlust.

Hoe vaak moet je normaal gesproken naar het toilet?

Voor iedereen geldt een ander getal. Alles tussen drie keer per dag en drie keer per week valt binnen het normale bereik.⁴ Gaat je ontlasting makkelijk en heb je geen klachten, dan is de frequentie minder belangrijk dan hoe je je voelt.

Ken je eigen patroon. Verandert dat merkbaar, of krijg je pijn, bloed bij de ontlasting of val je af zonder dat je dat wilt? Neem dan contact op met je huisarts.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van verstopte darmen?

Verstopping ontstaat als de darminhoud te traag door de dikke darm gaat, of als het legen van de endeldarm niet goed lukt.⁵ De belangrijkste oorzaken op een rij:

Opioïden, zoals oxycodon en tramadol, zijn een bekende en vaak onderschatte oorzaak. Die verstopping gaat meestal niet vanzelf over zolang je het middel gebruikt.⁶ Ook andere medicijnen kunnen de darm vertragen.⁴ Begin je met een nieuw medicijn en raak je daarna verstopt, overleg dan met je huisarts of apotheker. Stop niet op eigen houtje.

Bij het prikkelbaredarmsyndroom met constipatie (PDS-C) speelt ook een overgevoelige darm mee, net als de communicatie tussen darmen en hersenen. Buikpijn staat daarbij meer op de voorgrond dan bij gewone constipatie, en alleen meer vezels eten is vaak niet genoeg.²

Wat kun je zelf doen tegen verstopte darmen?

Eet meer vezels en bouw het rustig op

Vezels zijn de basis van de aanpak. Ze houden water vast en maken de ontlasting zachter en volumineuzer.¹⁴ De Gezondheidsraad adviseert volwassenen ongeveer 30 tot 40 gram vezels per dag. Op Voedingscentrum.nl lees je waar ze in zitten. Goede bronnen zijn:

• Volkorenproducten zoals roggebrood en havermout
• Peulvruchten zoals linzen en kikkererwten
• Groente en fruit, vooral kiwi en pruimen

Voer je vezels in een paar weken op. Doe je het te snel, dan krijg je meer kans op winderigheid en een opgeblazen gevoel. Heb je PDS? Lees dan ook over psyllium en inuline bij PDS, want niet elke vezel werkt even goed.

Helpt kiwi echt?

Ja, daar is goed bewijs voor. In een internationale gerandomiseerde studie verbeterden twee groene kiwi’s per dag de stoelgang en het buikcomfort bij mensen met constipatie.⁷ Voor een goedkoop en lekker middel is dat een mooi resultaat.

Drink voldoende

Vezels werken beter als je genoeg drinkt. Extra drinken helpt vooral als je eerst te weinig binnenkreeg. Bij mensen die al genoeg drinken, geeft nog meer water weinig extra effect.⁴ Ongeveer 1,5 tot 2 liter per dag is voor de meeste volwassenen een redelijk uitgangspunt.

Beweeg elke dag

Regelmatig bewegen kan de darmen op gang helpen. Het bewijs voor specifieke trainingsvormen is wisselend, maar een dagelijkse wandeling is een veilige en zinvolle stap.⁴

Neem de tijd op het toilet

Negeer de aandrang niet, en geef jezelf elke dag een vast, rustig moment voor het toilet. Veel mensen merken dat dat na het ontbijt het beste werkt.⁴

Wanneer zijn laxeermiddelen zinvol?

Helpen leefstijlaanpassingen onvoldoende, dan zijn osmotische laxeermiddelen de eerste keus. Voorbeelden zijn macrogol, lactulose en magnesiumoxide. Ze trekken water naar de darm, waardoor de ontlasting zachter wordt. Ze worden in richtlijnen aanbevolen als veilig en effectief.¹

Let op met magnesiumpreparaten als je nierproblemen hebt of op leeftijd bent. Magnesium kan zich dan in je bloed ophopen.¹ Overleg in die gevallen eerst met je huisarts.

Stimulerende laxeermiddelen, zoals bisacodyl en sennapreparaten, werken sneller. Ze zijn bedoeld voor kortdurend gebruik of als het af en toe nodig is.¹ Gebruik je opioïden, dan heb je vaak vanaf het begin een laxeermiddel nodig. Je arts kan dat meteen voorschrijven.⁶

Overleg altijd met je huisarts of apotheker als je laxeermiddelen langer dan een paar weken nodig hebt, of als je ook andere medicijnen gebruikt. Meer over milde opties lees je in ons artikel over natuurlijke laxeermiddelen.

Wanneer moet je naar de huisarts of de spoedeisende hulp?

Maak een afspraak met je huisarts als:²

• de klachten langer dan twee tot drie weken aanhouden zonder duidelijke oorzaak
• je bloed bij of op je ontlasting ziet
• je ongewild afvalt
• je stoelgang na je vijftigste plotseling verandert
• laxeermiddelen niet (meer) helpen

Bel direct je huisarts of de huisartsenpost als je hevige buikpijn hebt én overgeeft, geen ontlasting en geen windjes meer kwijt kunt, of als je buik hard en opgezet is. Dat kan wijzen op een darmafsluiting of een vastzittende ontlastingsprop, en daar is snel medische zorg voor nodig.⁸

Meer informatie over verstopping en wanneer je de huisarts belt vind je op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Ik heb heftige koliekpijn en op een echo is een verstopping gezien op de overgang van dunne naar dikke darm. Wat moet ik doen?

Neem direct contact op met je huisarts. Bij hevige pijn, overgeven of als je geen ontlasting en geen windjes meer kwijt kunt, bel je de huisartsenpost of 112. Een verstopping op die plek kan meerdere oorzaken hebben, waaronder een darmafsluiting, en moet door een arts worden beoordeeld. Neem geen laxeermiddelen op eigen initiatief tot een arts weet wat er aan de hand is.

Hoe vaak moet je normaal gesproken naar het toilet?

Alles tussen drie keer per dag en drie keer per week geldt als normaal. Gaat je ontlasting makkelijk en heb je geen klachten, dan is de exacte frequentie niet zo belangrijk. Let vooral op veranderingen ten opzichte van je eigen patroon.

Helpt kiwi eten echt bij constipatie?

Ja. In een internationale gerandomiseerde studie verbeterden twee groene kiwi’s per dag de stoelgang en het buikcomfort bij mensen met constipatie. Het is een veilige en goedkope eerste stap die je makkelijk kunt proberen.

Is het schadelijk om langdurig laxeermiddelen te gebruiken?

Osmotische laxeermiddelen zoals macrogol zijn in richtlijnen ook bij langer gebruik veilig. Stimulerende laxeermiddelen zoals bisacodyl en senna zijn vooral bedoeld voor kortdurend gebruik. Heb je langer dan een paar weken laxeermiddelen nodig, of heb je nierproblemen, overleg dan met je huisarts of apotheker.

Wat is het verschil tussen gewone constipatie en PDS-C?

Bij gewone constipatie zijn voeding, drinken en leefstijl vaak de oorzaak, en helpen leefstijlaanpassingen meestal goed. Bij PDS-C staat buikpijn meer op de voorgrond en spelen een overgevoelige darm en de darm-hersen-as mee. Vermoed je PDS, laat dat dan door je huisarts beoordelen.

Wat kun je doen als je kind verstopt is?

Verstopping komt veel voor bij kinderen en heeft meestal geen ernstige oorzaak. Vaak speelt ophouden van de ontlasting mee, bijvoorbeeld uit angst voor pijn. Meer vezels, drinken en een vast toiletmoment helpen, en bij aanhoudende klachten schrijft de huisarts vaak macrogol voor. Ga naar de huisarts als de klachten langer dan twee weken duren of als je kind ook koorts heeft, overgeeft of niet groeit.

Wanneer is constipatie een reden om naar de huisarts te gaan?

Ga naar de huisarts als de klachten langer dan twee tot drie weken aanhouden, je bloed bij je ontlasting ziet, je ongewild afvalt of je stoelgang na je vijftigste plotseling verandert. Bij hevige buikpijn met overgeven, of als je geen windjes meer kwijt kunt, bel je direct de huisarts of huisartsenpost.