Verstopte darmen en constipatie: oorzaken, symptomen en bewezen oplossingen

Constipatie betekent dat je minder dan drie keer per week ontlasting hebt, de ontlasting hard en droog is, of dat je moeite hebt met doorpersen.¹ Bijna iedereen krijgt er wel eens mee te maken. In de meeste gevallen helpen meer vezels, voldoende vocht en beweging al goed — bij aanhoudende klachten is een bezoek aan de huisarts verstandig.

Hoe weet je of je constipatie hebt?

Constipatie is meer dan alleen een kwestie van frequentie. Klinische richtlijnen hanteren de Rome IV-criteria: je voldoet aan de definitie als je bij meer dan een kwart van je toiletbezoeken ten minste twee van de volgende kenmerken ervaart:¹

• Hard of keutelvormige ontlasting
• Gevoel van onvolledige lediging
• Fors moeten persen
• Gevoel van een blokkade in de endeldarm
• Minder dan drie stoelgangen per week

Andere veelgehoorde klachten zijn een opgeblazen gevoel, buikkrampen en weinig eetlust.

Hoe vaak moet je eigenlijk naar het toilet?

Er bestaat geen universeel antwoord. Onderzoek laat zien dat drie keer per dag tot drie keer per week als normaal geldt.² Zolang de ontlasting gemakkelijk passeert en je geen ongemak ervaart, is de frequentie minder bepalend dan hoe je je voelt.

Ken je eigen patroon. Wijk je merkbaar af van wat voor jou normaal is — of heb je klachten als pijn, bloed bij de ontlasting of ongewild gewichtsverlies — neem dan contact op met je huisarts.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van constipatie?

Een verstopping ontstaat doordat de darminhoud te traag door de dikke darm beweegt, of doordat er problemen zijn met de lediging van het rectum.³ De meest voorkomende oorzaken:

Bij het prikkelbaar darmsyndroom met constipatie (PDS-C) spelen visceraal overgevoeligheid en een verstoorde darm-brein-as een rol, waardoor meer vezels eten alleen niet altijd voldoende helpt. Er moet bovendien onderscheid gemaakt worden tussen PDS-C (met constipatie) en PDS-D (met diarree), want de behandeling verschilt wezenlijk.

Wat kun je zelf doen tegen verstopte darmen?

Meer vezels en voldoende vocht

Een vezelrijke voeding is de hoeksteen van de aanpak.² De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid voor volwassenen is 30 gram. Goede bronnen zijn volkoren producten (roggebrood, havermout), peulvruchten (linzen, kikkererwten) en groenten en fruit — met name kiwi.

Over kiwi is recent sterk bewijs beschikbaar: twee groene kiwi’s per dag verbeterden constipatieklachten en buikcomfort significant in een internationale gerandomiseerde gecontroleerde studie.⁶ Drink daarnaast minimaal 1,5 à 2 liter vocht per dag — vezels werken beter als je voldoende drinkt.

Regelmatige beweging

Regelmatige lichaamsbeweging stimuleert de darmmotiliteit. Een dagelijkse wandeling van 20 tot 30 minuten kan al verschil maken, ook al is het bewijs voor specifieke trainingsvormen wisselend.²

Toilethouding en vaste routine

Een voetenbankje onder je voeten (squatpositie) vermindert de spanning op het anorectale kanaal en kan doorpersen vergemakkelijken. Een vaste toilettijd — bij voorkeur na de ochtendmaaltijd, wanneer de gastrokolische reflex actief is — helpt een ritme te ontwikkelen.

Wanneer zijn laxeermiddelen zinvol?

Bij kortdurend gebruik zijn osmotische laxeermiddelen — zoals macrogol of lactulose — doorgaans veilig en effectief.¹ Ze trekken water naar de darmen waardoor de ontlasting zachter wordt.

Stimulerende laxeermiddelen (zoals bisacodyl of sennapreparaten) werken sneller maar zijn bedoeld voor kortdurend gebruik. Langdurig gebruik zonder medisch toezicht wordt afgeraden.¹ Overleg altijd met je huisarts of apotheker, zeker als je ook andere medicijnen gebruikt.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Maak een afspraak als:

• De klachten langer dan twee à drie weken aanhouden zonder duidelijke oorzaak
• Je bloed bij de ontlasting ziet
• Je ongewild afvalt
• Je hevige buik- of koliekpijn hebt
• Laxeermiddelen geen effect meer hebben

Chronische constipatie kan soms wijzen op een onderliggende aandoening.³ Meer informatie over wanneer je naar de huisarts moet vind je op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Ik heb heftige koliekpijn en op een echo is een verstopping gevonden in de overgang van dunne naar dikke darm. Wat moet ik doen?

Neem direct contact op met je huisarts of ga bij hevige pijn naar de spoedeisende hulp. Een verstopping op dit gebied kan meerdere oorzaken hebben die medisch onderzoek vereisen om ernstige aandoeningen uit te sluiten. Gebruik bij dit soort klachten geen laxeermiddelen op eigen initiatief — een arts moet eerst vaststellen wat er aan de hand is.

Hoe vaak moet je normaal gesproken naar het toilet voor de ontlasting?

Drie keer per dag tot drie keer per week wordt door onderzoekers als normaal beschouwd. Er is geen magische frequentie die voor iedereen geldt. Zolang de ontlasting gemakkelijk passeert en je geen ongemak ervaart, is de frequentie minder bepalend dan hoe je je voelt.

Helpt kiwi eten echt bij constipatie?

Ja, er is solide bewijs voor. Een internationale gerandomiseerde studie liet zien dat twee groene kiwi’s per dag de stoelgangfrequentie verhoogden en buikcomfort verbeterden bij mensen met constipatie. Kiwi’s bevatten zowel oplosbare vezels als het enzym actinidine, dat de spijsvertering ondersteunt.

Is het schadelijk om laxeermiddelen langdurig te gebruiken?

Kortdurend gebruik van osmotische laxeermiddelen zoals macrogol is doorgaans veilig en wordt aanbevolen in klinische richtlijnen. Stimulerende laxeermiddelen zijn effectief voor kortdurend gebruik, maar langdurig gebruik zonder medisch toezicht wordt afgeraden. Raadpleeg je huisarts of apotheker, zeker als je ook andere medicijnen gebruikt.

Wat is het verschil tussen gewone constipatie en PDS-C?

Bij gewone constipatie is de primaire oorzaak vaak voeding, vocht of leefstijl en zijn leefstijlveranderingen doorgaans voldoende. Bij PDS-C (prikkelbaar darmsyndroom met constipatie) spelen ook visceraal overgevoeligheid en een verstoorde darm-brein-as een rol, waardoor de behandeling complexer is. Raadpleeg een arts als je vermoedt dat je PDS hebt.

Wanneer is constipatie een reden om naar de huisarts te gaan?

Ga naar de huisarts als de klachten langer dan twee à drie weken aanhouden zonder duidelijke oorzaak, je bloed bij de ontlasting ziet, je ongewild afvalt of hevige buikpijn hebt. Deze signalen kunnen wijzen op een onderliggende aandoening die medisch onderzoek vereist.