Zijn statines gevaarlijk? Bijwerkingen, risico's en alternatieven
Zijn statines gevaarlijk? Lees wat het bewijs zegt over spierpijn, diabetes en geheugenproblemen — en wanneer je een arts moet raadplegen.
Statines zijn de meest voorgeschreven cholesterolverlagers ter wereld. Bij een deel van de gebruikers — schattingen lopen van 5 tot 29% — treden bijwerkingen op die de levenskwaliteit beïnvloeden.1 Spierpijn is verreweg de meest gemelde klacht. Een verhoogd diabetesrisico is ook aangetoond. Gevaarlijk voor iedereen? Nee. Maar bijwerkingen verdienen serieuze aandacht.
Hoe werken statines en wanneer worden ze voorgeschreven?
Statines blokkeren het enzym HMG-CoA-reductase in de lever, waardoor de lever minder LDL-cholesterol aanmaakt. Bij mensen met een bewezen hart- of vaatziekte verminderen statines aantoonbaar de kans op een hartinfarct of beroerte.2
Bij primaire preventie — dus vóórdat er een hart- of vaatziekte is opgetreden — is het nut beperkter en sterk afhankelijk van je persoonlijke risicoprofiel.2 Thuisarts.nl legt uit wanneer je arts statines overweegt voor te schrijven.
Statines gevaarlijk: welke bijwerkingen zijn aangetoond?
Bijwerkingen zijn reëel, maar de ernst varieert sterk. Een review uit 2023 beschrijft ‘statin intolerance’ als een breed spectrum: van milde klachten die bij dosisverlaging verdwijnen tot zeldzame ernstige reacties.1
| Bijwerking | Geschatte frequentie | Bewijs |
|---|---|---|
| Spierpijn (myalgie) | 5–29% van gebruikers | Goed gedocumenteerd; verdwijnt vaak bij staken of dosisaanpassing 1 |
| Rabdomyolyse | < 0,1% | Zeldzaam maar ernstig; CK-bloedtest nodig 3 |
| Verhoogde bloedsuiker | ~10–12% | Aangetoond in meta-analyse 4 |
| Polyneuropathie | Zeldzaam | Casuïstiek; oorzakelijk verband niet bewezen 5 |
Spierpijn door statines: hoe herken en behandel je het?
Spierklachten zijn de vaakst gerapporteerde reden om te stoppen met statines.3 Een review in Current Drug Safety (2024) bevestigt dat alle statinetypen spierklachten kunnen veroorzaken, maar dat de kans per type en dosering verschilt.3
Factoren die het risico op spierproblemen verhogen:
- Hoge leeftijd
- Nierinsufficiëntie
- Schildklieraandoeningen
- Gelijktijdig gebruik van fibraten of ciclosporine
- Genetische aanleg (SLCO1B1-variant)
Meld spierpijn altijd aan je arts. Een bloedtest (CK-waarde) bepaalt de ernst. Stop nooit eigenmachtig met statines als je ze om cardiovasculaire redenen inneemt — overleg altijd eerst met je arts of apotheker.
Statines en diabetes: verhoogt langdurig gebruik je bloedsuiker?
Een meta-analyse uit 2023 bevestigt dat statines de nuchtere bloedglucose en insulineresistentie statistisch significant verhogen.4 Het effect is echter relatief klein en klinisch het meest relevant bij mensen die al een verhoogd risico op diabetes hebben.
Of het verhoogde diabetesrisico opweegt tegen het verlaagde cardiovasculaire risico hangt af van jouw situatie. Bij een hoog cardiovasculair risico weegt het voordeel doorgaans zwaarder.2 Vermoed je dat je bloedsuiker is gestegen door je medicatie, bespreek dit dan met je arts — stop niet eigenhandig.
Statines en geheugen: verhogen of verlagen ze het risico op dementie?
Gedachte-mist en geheugenproblemen worden soms gemeld als bijwerking, maar een causaal verband is niet aangetoond. Een systematische review en meta-analyse uit 2022 in het European Journal of Preventive Cardiology vond zelfs dat statinegebruik het risico op dementie en alzheimer mogelijk verlaagt.6 De onderzoekers benadrukken dat de resultaten niet definitief zijn en gevoelig voor confounders.
CoQ10 en statines: moet je een supplement nemen?
Statines verlagen naast LDL ook de productie van co-enzym Q10 (CoQ10), een stof die een rol speelt bij de energieaanmaak in spiercellen.5 Dit wordt gezien als een mogelijke verklaring voor spierklachten bij statinegebruik. CoQ10-suppletie wordt door sommige artsen overwogen bij gebruikers met aanhoudende spierklachten, maar het bewijs voor symptoomvermindering is gemengd. Bespreek dit met je arts voordat je begint.
Alternatieven voor statines: wat zijn je opties?
Als je statines niet verdraagt, zijn er alternatieven. PCSK9-remmers — injecties die LDL sterk verlagen — zijn effectief gebleken als alternatief voor mensen met statine-intolerantie of een zeer hoog cardiovasculair risico, met minder risico op spierklachten.7
Andere mogelijkheden die je arts kan overwegen:
- Ezetimib: remt cholesterolabsorptie in de darm
- Bempedoïnezuur: alternatief werkingsmechanisme, minder spierproblemen gemeld
- Galzuurbindende harsen: verlagen LDL via een ander pad
- Leefstijlaanpassingen: bij een laag risicoprofiel soms voldoende
Een review uit 2024 suggereert bovendien dat de samenstelling van je darmmicrobioom invloed heeft op de effectiviteit van statines.8 Dit is een opkomend onderzoeksgebied zonder directe praktische aanbevelingen voor patiënten.
Veelgestelde vragen
Is een statine altijd de beste oplossing om mijn LDL te verlagen?
Of statines de beste keuze zijn hangt sterk af van je persoonlijke risicoprofiel. Bij een bewezen hart- of vaatziekte of een hoog cardiovasculair risico is hun voordeel goed onderbouwd. Bij een laag risico zijn leefstijlveranderingen of alternatieven zoals ezetimib soms even effectief. Bespreek de afweging altijd met je arts.
Kan ik zomaar stoppen met statines?
Stop nooit eigenmachtig met statines, zeker niet als je ze inneemt vanwege een bewezen hart- of vaatziekte. Abrupt stoppen kan tijdelijk het risico op een cardiovasculaire gebeurtenis verhogen. Heb je last van bijwerkingen, meld dit dan aan je arts — dosisverlaging of overstappen op een alternatief is vaak mogelijk.
Ben ik in gevaar als ik al jaren statines slik?
Langdurig gebruik is bij de meeste mensen veilig en verlaagt aantoonbaar het cardiovasculaire risico. Periodieke controle van bloedsuiker, spierfunctie en nierfunctie blijft wel zinvol. Thuisarts.nl biedt een overzicht van aandachtspunten bij langdurig gebruik van hart- en vaatmedicatie.
Ik verdraag geen statines — moet ik dan suiker vermijden om mijn cholesterol te verlagen?
Als je statines niet verdraagt, zijn er medische alternatieven zoals ezetimib of PCSK9-remmers — bespreek die met je arts. Minder toegevoegde suiker en geraffineerde koolhydraten kunnen bijdragen aan betere cholesterolwaarden, maar zijn bij een hoog cardiovasculair risico zelden voldoende als vervanging. Laat je begeleiden door je arts of een diëtist.
Breken statines ook het ‘goede’ HDL-cholesterol af?
Nee. Statines verlagen primair LDL-cholesterol. Het effect op HDL is neutraal tot licht positief bij de meeste statinetypen — ze verlagen HDL niet. Als je HDL-waarde laag is, zijn regelmatige beweging en stoppen met roken de meest effectieve interventies om het te verhogen.
Footnotes
-
Tsushima Y, Hatipoglu B. Statin Intolerance: A Review and Update. Endocrine Practice. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36958647/ ↩ ↩2 ↩3
-
Chou R, Cantor A, Dana T. Statin Use for the Primary Prevention of Cardiovascular Disease in Adults: Updated Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force. JAMA. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35997724/ ↩ ↩2 ↩3
-
Kammoun R, Charfi O, Lakhoua G. Statin Associated Muscular Adverse Effects. Current Drug Safety. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36847228/ ↩ ↩2 ↩3
-
Alvarez-Jimenez L, Morales-Palomo F, Moreno-Cabañas A. Effects of statin therapy on glycemic control and insulin resistance: A systematic review and meta-analysis. European Journal of Pharmacology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36965747/ ↩ ↩2
-
Attardo S, Musumeci O, Velardo D. Statins Neuromuscular Adverse Effects. International Journal of Molecular Sciences. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35955495/ ↩ ↩2
-
Olmastroni E, Molari G, De Beni N. Statin use and risk of dementia or Alzheimer’s disease: a systematic review and meta-analysis of observational studies. European Journal of Preventive Cardiology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34871380/ ↩
-
Coppinger C, Movahed MR, Azemawah V. A Comprehensive Review of PCSK9 Inhibitors. Journal of Cardiovascular Pharmacology and Therapeutics. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35593194/ ↩
-
She J, Sun L, Yu Y. A gut feeling of statin. Gut Microbes. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39470680/ ↩
Bronnen
- Attardo S, Musumeci O, Velardo D — Statins Neuromuscular Adverse Effects · International Journal of Molecular Sciences · 2022
- Tsushima Y, Hatipoglu B — Statin Intolerance: A Review and Update · Endocrine Practice · 2023
- Olmastroni E, Molari G, De Beni N — Statin use and risk of dementia or Alzheimer's disease: a systematic review and meta-analysis of observational studies · European Journal of Preventive Cardiology · 2022
- Kammoun R, Charfi O, Lakhoua G — Statin Associated Muscular Adverse Effects · Current Drug Safety · 2024
- She J, Sun L, Yu Y — A gut feeling of statin · Gut Microbes · 2024
- Coppinger C, Movahed MR, Azemawah V — A Comprehensive Review of PCSK9 Inhibitors · Journal of Cardiovascular Pharmacology and Therapeutics · 2022
- Alvarez-Jimenez L, Morales-Palomo F, Moreno-Cabañas A — Effects of statin therapy on glycemic control and insulin resistance: A systematic review and meta-analysis · European Journal of Pharmacology · 2023
- Chou R, Cantor A, Dana T — Statin Use for the Primary Prevention of Cardiovascular Disease in Adults: Updated Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force · JAMA · 2022
Gratis + wekelijkse tips
Ontvang gratis 7x KETO Ovenschotels
Inclusief boodschappenlijstje — zo staat er vanavond al een gezonde ovenschotel op tafel. Plus elke week praktische gezondheidsinzichten — altijd uitschrijven mogelijk.
Download gratisLees ook
Meer over aandoeningen
Aandoeningen
Bloeddruk 140/90, 150/100 of 160/100: Wat Betekent Het en Wat Doe Je Nu?
Je bloeddruk meet 140/90, 150/100 of 160/100 — wat betekenen die waarden en hoe erg is het? Ontdek per meting wat het zegt en wat je nu het beste doet.
Vitamine D en bloeddruk: wat zegt het meest recente onderzoek?
Verlaagt vitamine D je bloeddruk? Wat de D-Health-studie en andere recente onderzoeken zeggen over suppletie, tekort en cardiovasculaire gezondheid.
Blaasontsteking: welke natuurlijke remedies werken echt (en wanneer naar de dokter)?
D-mannose en veenbessenextract zijn het best onderbouwd bij blaasontsteking. Appelciderazijn heeft geen bewijs. Leer wanneer je direct naar de dokter moet.
Cholesterol verlagen op een natuurlijke manier: wat werkt echt?
Cholesterol verlagen zonder medicijnen: plantsterolen, havermout en beweging zijn het best onderbouwd. Ontdek wat werkt en wanneer je een huisarts nodig hebt.
Hoofdpijn verminderen: wat werkt echt per type?
Spanningshoofdpijn, migraine of cluster? Ontdek welke niet-medicamenteuze aanpak echt werkt per type en wanneer je naar de dokter gaat.
15 reacties
Archief van lezersreacties sinds 2011.
J kalfsbeek Geachte mijnheer Mevr Gebruik van af Zaterdag statines Heb gelezen dat ze gevaarlijk zijn Kan ik nu zo stoppenTeam OptimaleGezondheid Nee, zomaar stoppen met medicijnen is sterk af te raden, en kan zelfs heel gevaarlijk zijn. Stoppen kan natuurlijk, maar altijd in overleg met je behandelend arts.Team OptimaleGezondheid Tuurlijk kun je altijd stoppen met staties, en natuurlijk heb je zelfbeschikkingsrecht, en natuurlijk bepaal je zelf wat je slikt. Maar dat wil nog niet zeggen dat dat de beste oplossing is, toch? Stoppen met staties is soms mogelijk, maar altijd in overleg met je behandelend arts!G.Terpstra Beste. ik gebruik Atorvastatine 40 mg samen met Ticagrelor 90 mg /Acetylsalylzuur 80mg/ en Metoprolol 25mg/ Ticagrelol 90 mg 2x per dag //de andere 1x p/dag. Dit allemaal na een lichte infarct op 29 jan. 2018 . Kan ik stoppen met staties ? best regard , geert TerpstraTeam OptimaleGezondheid Alleen in overleg met je behandelend arts.Tazza Ik gebruik atorvastatine voor 2 jaar en niemand controleerd bloed of zo mijn laaste Cholesterol/ HDL 3.0, LDL 1.4, HDL 0.8, Cholesterol 2.6 en Triglyceriden 0.6. Maar ik moet nog steeds gebruiken omdat zij zeggen Ik had een hart infarct. Neem ik ook Bisolprolol en acetylsalicylzuur en niemand kijkt wat gebeurd met mij en de bijwerkingen van alle deze medicaties. Zijn zij gevaarlijk? en ben ik in gevaar voor te lang gebruik?Anita Goedenavond, ik had afgelopen woensdagavond een acute hypertensie 206-116, mijn man heeft me direct naar het ziekenhuis gereden. Daar hebben ze mij tot vrijdagmiddag gehouden, mijn bloed en zuurstof zijn onderzocht, ik 24 uur met een kasje rondgelopen om bloeddruk en hart te controleren, daar is niets uitgekomen, bij ontslag uit het ziekenhuis kreeg ik een gesloten brief mee voorr de huisarts, die was er smiddags niet meer de assistente heeft gelukkig de brief geopend, er stond geen enkele informatie in alleen het advies voor medicijnen 2.5 mg ramipril en 10 mg simvastatin, ik neem de ramipril wel in omdat mijn bloeddruk nog steeds te hoog is, maar de statines wijger ik in te nemen, ik de reden hier niet, ik heb geen enkel bewijs dat ik een te hoog cholesterolgehalte zou hebben, ik ben 57 , heb nooit gerookt, altijd gesport, ik drink 1a2 glaasjes wijn per dag, ik eet gezond, veel fruit en groente, ik ben eigenlijk een gezondheidsfreek, het is voor mij ook een raadsel waar ik die acute hypertensie vandaan haal.Jan Catrysse De kans is groot dat je insulineresistentie hebt. Teveel focus op groenten en fruit (hoog in koolhydraten) en te weinig op dierlijk vet en vlees (vals beschuldigd als ongezond). Ga keto of gelijkaardig eten om die insuline onder controle te krijgen.Jan Catrysse Een perfecte samenvatting! Heel informatief voor mensen die niet op de hoogte zijn van deze problematiek en te vaak "slikken" wat de dokter zegt.Van DER Heyden FRANCINE Ikben blij dat ik dit artikel ontdekt heb heel intersant voor mij daar ik een te hoge cholesterol had en heb en ik wou geen Stones nemen omdat voor mijn gewrichten slecht is ,ik ben er mee gestopt , ik be er allergisch is aan aan ,wat moet ik doen suikers vermijden ?Robert Jan Hendriksauteur Hoi Francine, Fijn dat je wat aan ons artikel hebt gehad! Als je gewend bent om suikers te eten dan is het natuurlijk even wennen om opeens bijna niets tot geen suikers meer te eten. We kunnen je dan ook zeker aanraden om het gebruik van suikers rustig af te bouwen. Je kan bijvoorbeeld denken aan een koolhydraatarm dieet met zo veel mogelijk verse groenten. Probeer daarnaast zo veel mogelijk bewerkte producten te laten staan. Drink in plaats van frisdrank bijvoorbeeld water of neem in plaats van yoghurt met een smaakje bijvoorbeeld de naturel variant. Probeer zo veel mogelijk pure producten te vinden. We hopen dat je hiermee verder kunt! Groeten, Robert JanMarileen Bloemhard De inhoud van je stuk vind ik interessant maar door je spelfouten vind ik je minder geloofwaardig. Neem de moeite om het te laten lezen door een echte redacteur. Ben je een medicus? En weet jij of statines ook het ‘goede’ vet - het HDL - afbreken? IRobert Jan Hendriksauteur Dag Marileen, Dank voor je feedback! Ik laat het zeker nakijken! Ik hoop dat je desondanks wel wat aan het artikel hebt gehad. Ik ben zelf geen medicus maar groot voorstander om zelf het nodige research te doen voor het optimaliseren van de gezondheid. Gelukkig werken wij binnen ons platform OptimaleGezondheid met verschillende professionals in de gezondheidsmarkt waaronder Erna Beers (arts). Statines breken HDL niet af, in tegenstelling uit verschillende studies is gebleken dat statines het HDL niveau enigszins doen stijgen. Dit dit zal helaas de neveneffecten van statines niet doen tegenhouden. Meer informatie van deze studies vind je hier: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3035518/ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2493531/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23257975/Hoogstra Ik heb ook chlorestorol verlagende medicijnen,na controle was de bloedsuiker te hoog,en ik voelde me niet lekker,nergens zin in,geen zin om op te staan,heb ik de pillen een half jaar niet meer gebruikt,voelde me beter,bij controle,was de bloedsuiker goed,chlorestorol weer te hoog,dan weet je het niet meer,maar ik wil me goed voelen,niet depressief,de dokter zei er niet veel op,toen ik dat vertelde.ik kon wel in gesprek gaan met een praktijkondersteuner,een tijd gedaan,maar ik twijfel aan die tabletten,Robert Jan Hendriksauteur Dag Joke, bedankt voor het delen van je ervaring met cholesterolverlagende medicijnen. Het is begrijpelijk dat je je zorgen maakt over de bijwerkingen van de medicijnen. Je zou wellicht met wat lifestyle aanpassingen kunnen proberen de cholesterol en de bloedsuiker spiegel omlaag te brengen. Hopelijk bevordert dit het herstel van je gezondheid en mogelijk verlaagt dit de behoefte naar medicatie! Stuur gerust een mail naar klantenservice@optimalegezondheid.com voor de aanvraag van Gratis cholesterol verlagende recepten. Wij helpen jou graag verder. Het allerbeste toegewenst!