Allopurinol en benzbromarone bij jicht: werking, bijwerkingen en risico's

Bij jicht zijn er twee veelgebruikte medicijnen die het urinezuurgehalte in het bloed verlagen: allopurinol en benzbromarone. Allopurinol is de standaardbehandeling; benzbromarone wordt ingezet als alternatief wanneer allopurinol niet verdragen wordt of onvoldoende werkt. Beide middelen verminderen jichtaanvallen, maar kennen eigen bijwerkingen en risico’s die je altijd met je arts bespreekt. ¹

Wat is jicht en waarom helpen deze medicijnen?

Jicht ontstaat wanneer urinezuur zich ophoopt in het bloed en neerslaat als kristallen in gewrichten, wat hevige pijnaanvallen veroorzaakt. Het lichaam maakt urinezuur aan uit purines — stoffen die voorkomen in rood vlees, alcohol, fructose en schaal- en schelpdieren, maar die ook vrijkomen bij de afbraak van lichaamseigen cellen.

Allopurinol en benzbromarone pakken het probleem bij de bron aan: ze verlagen de urinezuurconcentratie structureel. Dit onderscheidt ze van pijnstillers, die uitsluitend de aanval verlichten zonder de onderliggende oorzaak te behandelen. ¹

Hoe werkt allopurinol?

Allopurinol is wereldwijd het meest voorgeschreven medicijn bij jicht. ¹ De werkzame stof remt het enzym xanthine-oxidase — het enzym dat purines omzet in urinezuur — waardoor het lichaam minder urinezuur aanmaakt.

De dosering verschilt per persoon en wordt langzaam opgebouwd, doorgaans startend bij 100 mg per dag, om bijwerkingen te beperken. Een arts stelt de dosering in op basis van bloedwaarden en nierfunctie. Eigen aanpassingen van de dosering — zoals het halveren van een tablet — zijn onverstandig zonder overleg: een te lage dosis verlaagt het urinezuurgehalte onvoldoende en kan aanvankelijk zelfs extra jichtaanvallen uitlokken.

Welke bijwerkingen heeft allopurinol?

De meest voorkomende bijwerking is huiduitslag, bij ongeveer 2% van de gebruikers. In zeldzame gevallen ontwikkelt zich een ernstiger reactie: het Stevens-Johnson-syndroom (SJS) of toxische epidermale necrolyse (TEN) — levensbedreigende huidaandoeningen die onmiddellijke medische zorg vereisen. ²

Onderzoek uit 2025 laat zien dat dragers van het HLA-B*58:01-gen — een erfelijke variant die vaker voorkomt bij mensen van Oost-Aziatische of Afrikaanse afkomst — een significant hoger risico lopen op deze ernstige huidreacties. ³ Bij patiënten uit risicogroepen kan genetische screening vóór de start van de behandeling worden overwogen. ⁴

Stop allopurinol direct bij het ontstaan van huiduitslag en neem contact op met je arts of bel de huisartsenlijn.

Wanneer is benzbromarone een alternatief?

Voor patiënten bij wie allopurinol onvoldoende werkt of te veel bijwerkingen geeft, is benzbromarone beschikbaar. Dit middel werkt anders: het stimuleert de uitscheiding van urinezuur via de nieren (uricosurisch werkingsmechanisme) in plaats van de aanmaak te remmen. ¹

Benzbromarone kan worden ingezet bij lichte tot matige nierfunctiestoornis, maar is gecontraïndiceerd bij ernstige nierproblemen en bij bestaande leveraandoeningen.

Is benzbromarone veilig na de markttrekking in 2003?

In 2003 trok de oorspronkelijke fabrikant benzbromarone terug vanwege meldingen van levertoxiciteit (hepatotoxiciteit). Latere analyse liet zien dat directe causaliteit in de meeste gevallen niet bewezen kon worden; de geschatte kans op ernstige leverbeschadiging lag rond de 1 op 17.000 behandelde patiënten.

Benzbromarone is inmiddels via andere fabrikanten weer verkrijgbaar in Nederland. Artsen adviseren bij gebruik de leverfunctie periodiek te controleren via bloedonderzoek, met name in de eerste maanden van de behandeling. Bij bestaande leveraandoeningen is benzbromarone gecontraïndiceerd.

Raadpleeg altijd je arts of apotheker over de veiligheid van benzbromarone in jouw specifieke situatie. Thuisarts.nl biedt betrouwbare patiënteninformatie over jicht en medicatiekeuzes.

Wat betekent jichtmedicatie voor je eetpatroon en leefstijl?

Jichtmedicatie verlaagt het urinezuurgehalte structureel, maar dat betekent niet dat voeding en leefstijl er niet meer toe doen. Purine-rijk voedsel — zoals rood vlees, alcohol en fructose-rijke dranken — verhoogt de urinezuurproductie en kan de instelling van de medicatie bemoeilijken. Regelmatig bewegen helpt bij het beheersen van hyperurikemie, ook bij gebruik van medicatie. ⁵

Overleg met je behandelend arts welke leefstijlaanpassingen zinvol zijn naast de medicatie. Een diëtist kan je begeleiden bij een purinearm voedingspatroon.

Zijn er nog andere behandelopties bij jicht?

Voor patiënten bij wie zowel allopurinol als benzbromarone niet werken of niet verdragen worden, bestaat uricase-therapie (zoals pegloticase) als derde optie. Dit biologisch geneesmiddel breekt urinezuur direct af en wordt uitsluitend door een specialist toegediend. ⁶ Het is gereserveerd voor ernstige, therapieresistente jicht en valt buiten de standaard huisartsenzorg.

Veelgestelde vragen

Ik gebruik benzbromarone en heb last van leverstoornissen. Kan het medicijn hiervan de oorzaak zijn?

Benzbromarone is in zeldzame gevallen geassocieerd met levertoxiciteit, maar directe causaliteit is lang niet altijd aantoonbaar. Bij klachten die kunnen wijzen op leverstoornissen — zoals aanhoudende vermoeidheid, geelzucht of donkere urine — moet je onmiddellijk contact opnemen met je arts. Laat je leverfunctie regelmatig controleren via bloedonderzoek, zeker in de eerste maanden van de behandeling.

Kan allopurinol ook leverstoornissen veroorzaken?

Ja, allopurinol kan in zeldzame gevallen de leverwaarden beïnvloeden. Ernstige leverbeschadiging door allopurinol is zeer zeldzaam, maar de combinatie van leverklachten en allopurinolgebruik moet je altijd met je arts of apotheker bespreken. Periodieke bloedcontroles helpen om eventuele afwijkingen vroeg te signaleren.

Mag ik de helft van een allopurinol-tablet nemen in plaats van een heel tablet?

Pas de dosering nooit zelf aan zonder overleg met je arts. Een te lage dosis verlaagt het urinezuurgehalte onvoldoende en kan bij dosiswijzigingen tijdelijk juist meer jichtaanvallen uitlokken. Je arts stelt de dosering zorgvuldig in op basis van bloedwaarden en nierfunctie — bespreek bezwaren over de dosering bij je volgende consult.

Wat is het verschil tussen allopurinol en benzbromarone?

Allopurinol remt de aanmaak van urinezuur door het enzym xanthine-oxidase te blokkeren. Benzbromarone werkt anders: het bevordert de uitscheiding van urinezuur via de nieren. Allopurinol is de standaardbehandeling; benzbromarone wordt ingezet als alternatief bij onverdraagzaamheid of onvoldoende effect van allopurinol.

Mag je gewoon blijven eten en drinken als je jichtmedicatie slikt?

Jichtmedicatie verlaagt het urinezuurgehalte structureel, maar voeding blijft relevant. Overmatig gebruik van alcohol, rood vlees en fructose-rijke dranken verhoogt de urinezuurproductie en kan de werking van medicatie bemoeilijken. Bespreek met je arts welke aanpassingen in eetpatroon zinvol zijn voor jouw situatie.

Welk gen verhoogt het risico op ernstige bijwerkingen van allopurinol?

Dragers van het HLA-B*58:01-gen hebben een significant hoger risico op ernstige huidreacties bij allopurinolgebruik, zoals het Stevens-Johnson-syndroom of toxische epidermale necrolyse. Dit gen komt vaker voor bij mensen van Oost-Aziatische of Afrikaanse afkomst. Bij patiënten uit deze risicogroepen kan genetische screening vóór de start van allopurinol worden overwogen.