Wat is een blaasontsteking? Oorzaken, symptomen en wanneer naar de dokter

Een blaasontsteking — ook wel cystitis of urineweginfectie van de blaas — is een infectie waarbij het blaasslijmvlies ontstoken raakt, meestal door bacteriën. Vrouwen krijgen er significant vaker last van dan mannen door anatomische verschillen in de urinewegen. De meeste gevallen zijn goed te behandelen, maar bij koorts, terugkerende klachten of bloed in de urine is een huisartsbezoek noodzakelijk.

Hoe werkt je urine-systeem?

Je urine-systeem bestaat uit vier onderdelen: de nieren, de ureters (urineleiders), de blaas en de urethra (plasbuis). Je nieren filteren continu afvalstoffen uit je bloed en scheiden die af als urine. Via de ureters stroomt urine naar de blaas, waar het wordt opgeslagen totdat je naar de wc gaat. Bij het urineren verlaat de urine je lichaam via de urethra.

Dit systeem is normaal goed beschermd tegen bacteriën — maar bij een blaasontsteking weten ongewenste bacteriën toch de blaas te bereiken en een ontstekingsreactie op te wekken.¹

Waarom krijgen vrouwen vaker een blaasontsteking dan mannen?

De anatomie speelt hierin een centrale rol. De urethra van een vrouw is gemiddeld slechts 3 tot 4 centimeter lang, tegenover ongeveer 20 centimeter bij mannen. Die kortere afstand maakt het voor bacteriën — vrijwel altijd E. coli uit de darmen — veel gemakkelijker om de blaas te bereiken.

Daar komt bij dat de urethraopening van een vrouw dicht bij de vagina en de anus ligt, wat de kans op bacteriële besmetting verder vergroot. Bij mannen is een blaasontsteking zeldzamer, maar het risico neemt toe met de leeftijd — mede door een vergrotende prostaat die de urineafvoer belemmert.

Wat zijn de oorzaken van een blaasontsteking?

De meeste blaasontstekingen worden veroorzaakt door E. coli-bacteriën die normaal in de darmen leven. Andere bacteriën — waaronder Chlamydia en Mycoplasma — kunnen via seksueel contact de urinewegen bereiken.

Factoren die het risico verhogen:

• Seksueel contact: geslachtsgemeenschap vergroot de kans dat bacteriën de urethra bereiken — soms ook honeymoon cystitis genoemd.
• Zwangerschap: hormonale veranderingen en verhoogde nierdoorstroming maken de urinewegen gevoeliger voor infecties.²
• Kathetergebruik: een ingebrachte katheter in de blaas vergroot de kans op besmetting.
• Diafragma of spermiciden: kunnen de vaginale flora verstoren op een manier die infecties bevordert.

Soms zijn er klachten die lijken op een blaasontsteking terwijl er geen bacteriële infectie aanwezig is. Dit heet interstitiële cystitis of blaaspijnsyndroom — een chronische aandoening met een andere oorzaak en behandeling.³

Welke symptomen horen bij een blaasontsteking?

De meest voorkomende symptomen zijn:

• Branderig gevoel bij het urineren — het klassieke kenmerk
• Frequente, plotselinge aandrang om te plassen
• Slechts kleine hoeveelheden urine lozen ondanks sterke aandrang
• Troebele of bloederige urine met een sterke geur⁴
• Pijn of druk in de onderbuik
• Blaasspasmes
• Bij ouderen: plotselinge verwardheid of lusteloosheid, ook zonder typische plasklachten

Koorts en rillingen zijn alarmsignalen: de infectie is mogelijk doorgegroeid naar de nieren. Zoek dan snel medische hulp.

Blaasontsteking bij ouderen: minder duidelijke signalen

Bij ouderen zijn de klassieke symptomen van een blaasontsteking vaak minder uitgesproken. Plotselinge incontinentie, verwardheid of algehele lusteloosheid kunnen het enige teken zijn van een infectie van de urinewegen. Bij zulke veranderingen is het verstandig altijd een urineweginfectie door een arts te laten uitsluiten — deze klachten worden soms ten onrechte toegeschreven aan ouderdom.

Wanneer moet je de huisarts bellen?

Neem contact op met je huisarts bij:

• Herkenbare symptomen van een blaasontsteking
• Klachten die terugkeren na een eerder behandeld geval
• Koorts, rillingen, braken of pijn in rug of zij — dit kan op een nierinfectie wijzen
• Bloed in de urine
• Gelijktijdige afscheiding uit de vagina of penis — dit kan wijzen op een soa of bekkenontstekingsziekte (PID)
• Aanhoudende plasmoeilijkheden of pijn zonder duidelijke oorzaak

Lees meer over klachten en wanneer je naar de dokter gaat op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een blaasontsteking en een urineweginfectie?

Een urineweginfectie (UWI) is een brede term voor een infectie ergens in de urinewegen — nieren, ureters, blaas of urethra. Een blaasontsteking is een specifieke urineweginfectie die alleen de blaas treft. De meeste urineweginfecties bij vrouwen zijn in de praktijk blaasontstekingen.

Kan een blaasontsteking vanzelf overgaan?

Lichte gevallen kunnen soms spontaan herstellen, maar dat is niet iets om op te rekenen. Zonder behandeling kan de infectie zich uitbreiden naar de nieren, wat ernstiger is en harder te behandelen. Raadpleeg je huisarts voor de juiste aanpak, ook als de klachten mild aanvoelen.

Hoe lang duurt een blaasontsteking?

Met een antibioticakuur verdwijnen de meeste klachten binnen 2 tot 3 dagen, al schrijft de arts doorgaans een kuur van 3 tot 7 dagen voor. Als na de volledige kuur de klachten terugkeren, is het belangrijk de huisarts opnieuw te raadplegen — mogelijk is aanvullend onderzoek nodig.

Kan een man een blaasontsteking krijgen?

Ja, maar dat is zeldzamer dan bij vrouwen. Bij mannen jonger dan 50 jaar is een blaasontsteking ongewoon en wordt het als reden gezien voor verder onderzoek, omdat het kan wijzen op een onderliggende oorzaak zoals een obstructie of prostaatvergoting. Boven de 50 jaar neemt het risico toe.

Wat is interstitiële cystitis en verschilt dat van een gewone blaasontsteking?

Interstitiële cystitis, ook wel blaaspijnsyndroom genoemd, is een chronische aandoening waarbij je de typische symptomen van een blaasontsteking ervaart — zoals pijn en sterke aandrang — zonder dat er een bacteriële infectie aanwezig is. De oorzaak is nog niet volledig begrepen en de behandeling verschilt wezenlijk van die bij een gewone infectie. Een uroloog of gespecialiseerde arts kan hierbij helpen.

Is een blaasontsteking besmettelijk?

Een blaasontsteking zelf is niet besmettelijk van persoon op persoon. De bacteriën die een blaasontsteking veroorzaken — doorgaans E. coli — komen uit je eigen darmen. Wel kan seksueel contact de kans verhogen, doordat bacteriën dan makkelijker de urethra kunnen bereiken.

Wat kun je doen om een blaasontsteking te voorkomen?

Veelgenoemde adviezen zijn: voldoende drinken, kort na seks naar de wc gaan, van voor naar achter afvegen na toiletgebruik, en het gebruik van spermiciden of een diafragma heroverwegen als je regelmatig blaasontstekingen krijgt. Raadpleeg je huisarts bij terugkerende klachten voor persoonlijk advies — er bestaan ook preventieve behandelopties.

Footnotes

1. Yang Z, Liu Y, Xiang Y. ILC2-derived CGRP triggers acute inflammation and nociceptive responses in bacterial cystitis. Cell Reports. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39412984/ ↩

2. niet vermeld. Urinary Tract Infections in Pregnant Individuals. Obstetrics and Gynecology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37473414/ ↩

3. Clemens JQ, Erickson DR, Varela NP. Diagnosis and Treatment of Interstitial Cystitis/Bladder Pain Syndrome. The Journal of Urology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35536143/ ↩

4. D’Amico MJ, Foss H, Uhr A. Hemorrhagic cystitis: a review of the literature and treatment options. The Canadian Journal of Urology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36245196/ ↩

Bronnen

1. Yang Z, Liu Y, Xiang Y — ILC2-derived CGRP triggers acute inflammation and nociceptive responses in bacterial cystitis · Cell Reports · 2024
2. niet vermeld — Urinary Tract Infections in Pregnant Individuals · Obstetrics and Gynecology · 2023
3. Clemens JQ, Erickson DR, Varela NP — Diagnosis and Treatment of Interstitial Cystitis/Bladder Pain Syndrome · The Journal of Urology · 2022
4. D'Amico MJ, Foss H, Uhr A — Hemorrhagic cystitis: a review of the literature and treatment options · The Canadian Journal of Urology · 2022