Ebola-virus: oorzaken, besmetting, symptomen en behandeling

Het ebola-virus veroorzaakt een ernstige infectieziekte met een historische dodelijkheidsgraad van 25 tot 90% zonder adequate behandeling.¹ De ziekte verspreidt zich uitsluitend via direct contact met lichaamsvloeistoffen van iemand die al symptomen heeft — niet via de lucht of insectenbeten. Dankzij goedgekeurde vaccins en antilichaambehandelingen is de prognose bij tijdige behandeling de afgelopen jaren sterk verbeterd.

Wat is het ebola-virus?

Ebola (voluit: Ebola Virus Disease, EVD) is een levensbedreigende infectieziekte veroorzaakt door het ebola-virus, een zogenaamd filovirus. Het virus werd voor het eerst beschreven in 1976 tijdens twee gelijktijdige uitbraken: één in de Democratische Republiek Congo (nabij de rivier de Ebola) en één in Sudan.¹

Er bestaan meerdere varianten (species). De gevaarlijkste is het Zaire ebolavirus, dat verantwoordelijk is voor de grootste uitbraken — waaronder de West-Afrikaanse epidemie van 2014–2016 en recentere uitbraken in de DRC.¹ Vleermuizen worden beschouwd als het waarschijnlijkste reservoirdier; van vleermuizen kan het virus overspringen op primaten en mensen.

Hoe verspreidt het ebola-virus zich?

Ebola wordt uitsluitend overgedragen via direct contact met lichaamsvloeistoffen van een zieke persoon: bloed, speeksel, sperma, zweet, braaksel, urine en ontlasting.² Het virus is niet overdraagbaar via de lucht en wordt niet verspreid via insectenbeten.²

Transmissieroute	Risico	Toelichting
Bloed en braaksel (direct contact)	Hoog	Via huid of slijmvliezen bij symptomatische patiënt
Seksueel contact	Hoog	Sperma kan weken na herstel besmettelijk blijven
Besmet vlees (bushmeat)	Aanwezig	Vleermuizen en primaten in Afrika
Druppelinfectie via lucht	Verwaarloosbaar	Niet aangetoond bij mensen
Insectenbeten	Geen	Niet overdraagbaar via muggen of andere insecten

Iemand die besmet is maar nog geen symptomen heeft, is hoogstwaarschijnlijk niet besmettelijk.² Het risico neemt sterk toe naarmate de ziekte vordert en meer lichaamsvloeistoffen vrijkomen.

Na genezing kan het virus nog aanwezig zijn in sperma. Seksuele overdracht is gedocumenteerd tot minstens 12 weken na herstel; gebruik van condooms wordt gedurende die periode sterk aanbevolen.²

Wie loopt het grootste risico op besmetting?

• Naaste familieleden en mantelzorgers van een ebola-patiënt
• Zorgverleners zonder adequate persoonlijke beschermingsmiddelen (PPE)
• Mensen die begrafenisrituelen uitvoeren met lichamelijk contact met overledenen
• Mensen in uitbraakgebieden die rauw of onvoldoende verhit vlees van wilde dieren eten
• Kinderen, die in uitbraken een vergelijkbaar besmettings- en sterfterisico lopen als volwassenen³

Het RIVM monitort internationale uitbraken en geeft actuele reisadviezen en richtlijnen voor zorgverleners.

Wat zijn de symptomen van ebola?

De incubatietijd — de periode van besmetting tot de eerste klachten — bedraagt 2 tot 21 dagen, gemiddeld 8 tot 10 dagen.¹⁴

Vroege fase (dag 1–3):

• Plotselinge hoge koorts
• Ernstige vermoeidheid en spierpijn
• Hoofdpijn en keelpijn
• Misselijkheid en gebrek aan eetlust

Latere fase (dag 4 en verder):

• Braken en diarree (soms met bloed)
• Huiduitslag
• Nierfalen (nierinsufficiëntie) en leveraantasting
• Inwendige en uitwendige bloedingen bij een deel van de patiënten
• Gelijktijdig falen van meerdere organen

Bloedingen zijn een bekende maar niet universele complicatie.¹ Overlijden treedt doorgaans op in de tweede ziekteweek als gevolg van ernstige uitdroging en orgaanfalen.

Heb je koorts of andere klachten na verblijf in een risicogebied? Bel dan eerst je huisarts — zodat de praktijk zich kan voorbereiden. Meer informatie vind je op Thuisarts.nl.

Hoe wordt ebola behandeld?

Lang bestond de behandeling uitsluitend uit ondersteunende zorg: vocht aanvullen, elektrolyten corrigeren en symptomen verlichten. Dat beeld is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd.⁵

Goedgekeurde vaccins:

• rVSV-ZEBOV (handelsnaam Ervebo): in 2019 goedgekeurd door de FDA en EMA voor preventie van ebola veroorzaakt door het Zaire ebolavirus.
• Tweefasig regime Zabdeno/Mvabea: eveneens goedgekeurd voor preventie.⁶

Goedgekeurde therapeutische middelen:

• Inmazeb (REGN-EB3): cocktail van drie monoklonale antilichamen — eiwitten die specifiek aan het virus binden — FDA-goedgekeurd in 2020.⁵
• Ebanga (ansuvimab): enkelvoudig monoklonaal antilichaam, eveneens FDA-goedgekeurd in 2020.⁵

Overlevingskansen zijn significant verbeterd bij tijdige toediening van antilichaamtherapie.⁵ Wetenschappelijk onderzoek loopt door: recent werk beschrijft hoe het virus cellulaire processen kaapt om zich te vermenigvuldigen — kennis die kan leiden tot nieuwe behandeldoelen.⁷⁸

Hoe groot is de kans op ebola in Nederland?

De kans is zeer klein. In theorie kan een reiziger vanuit een risicogebied met ebola in Nederland aankomen vóórdat symptomen optreden.⁴ Nederland beschikt over protocollen om dit scenario te beheersen:

• Koortscreening van reizigers op luchthavens vanuit actieve uitbraakgebieden
• Directe isolatie bij verdenking en bron- en contactonderzoek
• Zorgverleners werken met strikte persoonlijke beschermingsmiddelen²

Actuele richtlijnen zijn beschikbaar via het RIVM. Ben je recent terug uit een risicogebied en heb je koorts of andere klachten? Bel dan direct je huisarts — bij voorkeur telefonisch vooraf, zodat de praktijk je zonder contact met andere patiënten kan opvangen.

Veelgestelde vragen

Is ebola besmettelijk als iemand nog geen symptomen heeft?

Hoogstwaarschijnlijk niet of nauwelijks. Iemand die besmet is maar zich nog niet ziek voelt, verspreidt het virus hoogstwaarschijnlijk niet. Pas als ziekteverschijnselen optreden en lichaamsvloeistoffen zoals bloed of braaksel vrijkomen, neemt het besmettingsrisico sterk toe. Dit is een belangrijk verschil met virussen als influenza of SARS-CoV-2.

Kan je ebola krijgen van een muggenbeet?

Nee. Het ebola-virus wordt niet overgedragen via muggen of andere insecten. Besmetting vereist altijd direct contact met lichaamsvloeistoffen van een symptomatische patiënt. Dit onderscheidt ebola van infectieziekten als malaria en dengue, die wél via insecten worden overgedragen.

Hoe lang ben je na genezing nog besmettelijk?

Na klinisch herstel kan het ebola-virus nog weken aanwezig zijn in sperma. Seksuele overdracht is gedocumenteerd tot minstens 12 weken na herstel. Gebruik van condooms wordt gedurende die periode sterk aanbevolen. In andere lichaamsvloeistoffen verdwijnt het virus doorgaans sneller.

Is er een vaccin tegen het ebola-virus?

Ja. Het vaccin Ervebo (rVSV-ZEBOV) is in 2019 goedgekeurd door de FDA en de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA voor preventie van ebola veroorzaakt door het Zaire ebolavirus. Aanvullend is er een tweefasig vaccinregime (Zabdeno/Mvabea) beschikbaar. Wetenschappelijk onderzoek naar bredere bescherming, ook tegen verwante virussen zoals het Marburgvirus, loopt door.

Hoe dodelijk is ebola?

Zonder behandeling overlijdt historisch gezien 25 tot 90% van de patiënten, afhankelijk van de uitbraak en de beschikbare zorgcapaciteit. Met moderne antilichaambehandelingen zoals Inmazeb en Ebanga en tijdige ondersteunende zorg is de overlevingskans aanzienlijk verbeterd. Vroeg herkennen en snel behandelen zijn daarbij cruciaal.

Hoe lang duurt de incubatietijd van ebola?

De incubatietijd — de periode tussen besmetting en de eerste symptomen — is 2 tot 21 dagen, gemiddeld 8 tot 10 dagen. Gedurende de volledige incubatietijd wordt iemand die mogelijk is blootgesteld gemonitord. Zolang er geen symptomen zijn, is het besmettingsrisico hoogstwaarschijnlijk verwaarloosbaar.

Wat moet ik doen als ik denk dat ik in contact ben geweest met ebola?

Bel direct je huisarts — bij voorkeur telefonisch vooraf, zodat de praktijk je zonder contact met andere patiënten kan opvangen. Ga niet op eigen initiatief naar de spoedeisende hulp. Je huisarts kan je doorsturen voor observatie en tests. Actuele informatie vind je op Thuisarts.nl of via het RIVM.

Footnotes

1. Letafati A, Salahi Ardekani O, Karami H. Ebola virus disease: A narrative review. Microbial Pathogenesis. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37355146/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Moso MA, Lim CK, Williams E. Prevention and post-exposure management of occupational exposure to Ebola virus. The Lancet. Infectious Diseases. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37722397/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. Dobbs KR, Lobb A, Dent AE. Ebola virus disease in children: epidemiology, pathogenesis, management, and prevention. Pediatric Research. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37903937/ ↩

4. Nash RK, Bhatia S, Morgenstern C. Ebola virus disease mathematical models and epidemiological parameters: a systematic review. The Lancet. Infectious Diseases. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39127058/ ↩ ↩²

5. Liu CH, Hu YT, Wong SH. Therapeutic Strategies against Ebola Virus Infection. Viruses. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35336986/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. Zhou J, Zhang X, Yao Y. Recombinant live attenuated measles virus-based vaccines inducing comprehensive protection against Ebola and Marburg viruses. Molecular Therapy. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40836428/ ↩

7. Liang J, Djurkovic MA, Leavitt CG. Hippo signaling pathway regulates Ebola virus transcription and egress. Nature Communications. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39138205/ ↩

8. Uwase G, Luthra P, Vogel OA. Ebola virus VP35 NNLNS motif modulates viral RNA synthesis and MIB2-mediated signaling. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40982696/ ↩

Bronnen

1. Liu CH, Hu YT, Wong SH — Therapeutic Strategies against Ebola Virus Infection · Viruses · 2022
2. Liang J, Djurkovic MA, Leavitt CG — Hippo signaling pathway regulates Ebola virus transcription and egress · Nature Communications · 2024
3. Letafati A, Salahi Ardekani O, Karami H — Ebola virus disease: A narrative review · Microbial Pathogenesis · 2023
4. Uwase G, Luthra P, Vogel OA — Ebola virus VP35 NNLNS motif modulates viral RNA synthesis and MIB2-mediated signaling · Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America · 2025
5. Dobbs KR, Lobb A, Dent AE — Ebola virus disease in children: epidemiology, pathogenesis, management, and prevention · Pediatric Research · 2024
6. Moso MA, Lim CK, Williams E — Prevention and post-exposure management of occupational exposure to Ebola virus · The Lancet. Infectious Diseases · 2024
7. Zhou J, Zhang X, Yao Y — Recombinant live attenuated measles virus-based vaccines inducing comprehensive protection against Ebola and Marburg viruses · Molecular Therapy · 2025
8. Nash RK, Bhatia S, Morgenstern C — Ebola virus disease mathematical models and epidemiological parameters: a systematic review · The Lancet. Infectious Diseases · 2024