Acute jichtaanval: wat doe je direct om de pijn te stoppen?

Bij een acute jichtaanval is snel handelen de sleutel: neem bij de eerste tekenen van pijn en zwelling direct een ontstekingsremmer zoals ibuprofen of naproxen, rust het gewricht en drink voldoende water. Hoe eerder je ingrijpt, hoe korter de aanval — van dagen naar soms enkele uren.¹

Waarom is vroeg ingrijpen zo belangrijk?

Een jichtaanval begint wanneer naaldvormige urinezuurkristallen (monosodium-uraatkristallen) in een gewricht het NLRP3-inflammasoom activeren — een onderdeel van je aangeboren afweersysteem dat een krachtige ontstekingsreactie in gang zet.² Die ontsteking, niet de kristallen zelf, veroorzaakt de kloppende pijn, zwelling, roodheid en warmte.

In de eerste fase stromen witte bloedcellen (neutrofielen) massaal naar het gewricht. Zodra die ontstekingscascade op volle kracht is, wordt ze steeds moeilijker te stoppen.³ Daarom is het herkennen van de vroege signalen — een warm, tintelend of licht kloppend gevoel in een gewricht (vaak de grote teen, enkel of knie) — zo waardevol. Grijp je op dat moment in, dan beperk je de intensiteit en duur aanzienlijk.

Je lichaam heeft overigens ook een natuurlijk remmechanisme: macrofagen in het gewricht schakelen na verloop van tijd over van een ontstekingsbevorderend (M1) naar een ontstekingsremmend (M2) profiel, waardoor de aanval uiteindelijk vanzelf uitdooft.³ Medicatie versnelt dit proces.

Welk medicijn helpt het snelst bij een jichtaanval?

De eerste keuze zijn NSAID’s (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs, oftewel niet-steroïde ontstekingsremmers). Bekende voorbeelden zijn ibuprofen en naproxen. NSAID’s remmen de enzymen cyclo-oxygenase (COX-1 en COX-2), die de aanmaak van prostaglandinen aansturen — signaalstoffen die ontsteking en pijn aandrijven. Door deze vroeg te blokkeren beperk je de duur en hevigheid van de aanval.⁴

Let op: NSAID’s zijn niet voor iedereen geschikt. Bij nierproblemen, een maagzweer, hart- en vaatziekten of gebruik van bloedverdunners overleg je altijd eerst met je huisarts of apotheker. Meer informatie vind je op Thuisarts.nl over jicht.¹

Wat als je allergisch bent voor NSAID’s of ze niet mag gebruiken?

Een NSAID-allergie of -intolerantie betekent niet dat je machteloos bent. Er zijn twee bewezen alternatieven, beide uitsluitend op recept:

• Colchicine — werkt via een ander mechanisme: het remt de instroom van neutrofielen naar het gewricht en onderdrukt de activatie van het NLRP3-inflammasoom.²⁴ Het is het meest effectief wanneer je het vroeg in de aanval inneemt. Bijwerkingen als misselijkheid en diarree komen voor, vooral bij hogere doseringen.
• Corticosteroïden (zoals prednison) — kunnen oraal of als injectie in het gewricht worden gegeven wanneer zowel NSAID’s als colchicine niet geschikt zijn. Altijd onder medische begeleiding vanwege mogelijke bijwerkingen bij langdurig gebruik.⁴

Paracetamol verlicht pijn enigszins, maar remt de ontsteking die de jichtaanval aandrijft niet. Het is daarmee geen vervanging voor een ontstekingsremmende behandeling — hooguit een tijdelijke aanvulling.

Hoe help je jezelf naast medicatie?

Naast medicatie ondersteunen drie eenvoudige maatregelen het herstel:

• Rust het aangedane gewricht volledig. Zit de aanval in voet, enkel of knie, leg het been dan omhoog om zwelling te verminderen.
• Drink voldoende water — minimaal 1,5 tot 2 liter per dag. Goede hydratatie helpt je nieren urinezuur sneller af te voeren.¹
• Koude kompressen kunnen tijdelijk verlichting geven. Gebruik ze maximaal 15–20 minuten per keer en leg altijd een doek tussen het ijs en je huid. Een koud kompres vervangt medicatie niet, maar kan de zwelling en pijn iets dempen.

Wanneer neem je contact op met je huisarts?

Neem contact op met je huisarts als:

• de aanval ondanks een ontstekingsremmer langer dan 3 dagen aanhoudt
• je koorts ontwikkelt — dit kan wijzen op een gewrichtsinfectie (septische artritis), die snel behandeling nodig heeft
• je voor het eerst een aanval hebt — een bevestigde diagnose is belangrijk om de juiste behandeling te starten
• je meer dan twee aanvallen per jaar krijgt — preventieve behandeling met urinezuurverlagende medicatie (zoals allopurinol) is dan te overwegen¹⁴

Jicht treft wereldwijd steeds meer mensen: het aantal patiënten steeg van 36 miljoen in 1990 naar 55 miljoen in 2020, met een verwachte stijging naar 72 miljoen in 2050.⁵ Vroegtijdige diagnose en een goed behandelplan verkleinen de kans op blijvende gewrichtsschade.

Veelgestelde vragen

Wat kun je doen bij een jichtaanval als je allergisch bent voor NSAID’s?

Bij een NSAID-allergie of -intolerantie zijn colchicine en corticosteroïden (zoals prednison) de voornaamste alternatieven. Beide zijn uitsluitend op recept beschikbaar en vereisen overleg met je huisarts. Behandel een jichtaanval nooit uitsluitend met paracetamol — dat verlicht pijn licht, maar remt de onderliggende ontsteking niet.

Hoe kom je zo snel mogelijk van een jichtaanval af?

De snelste aanpak combineert drie dingen: neem direct bij de eerste pijnsignalen een NSAID (of colchicine/prednison bij allergie), rust het gewricht volledig en drink voldoende water. Hoe eerder je begint, hoe korter de aanval. Wacht je tot de pijn ondraaglijk is, dan duurt de aanval al snel meerdere dagen in plaats van uren.

Hoe lang duurt een acute jichtaanval?

Zonder behandeling duurt een jichtaanval gemiddeld 5 tot 10 dagen. Met vroeg ingrijpen — een ontstekingsremmer bij de allereerste tekenen — kan die duur worden teruggebracht tot een paar uur tot één dag. Je lichaam lost de ontsteking uiteindelijk ook zelf op, maar medicatie versnelt dat proces aanzienlijk.

Mag je ibuprofen gebruiken bij jicht?

Ja, ibuprofen is een van de meest gebruikte NSAID’s bij een jichtaanval en vrij verkrijgbaar bij apotheek of drogist. Neem het altijd met voedsel om maagklachten te voorkomen. Bij nierproblemen, een maagzweer of hart- en vaatziekten overleg je eerst met je huisarts of apotheker voordat je begint.

Helpt paracetamol bij jichtpijn?

Paracetamol verlicht pijn, maar remt de ontsteking die een jichtaanval aandrijft niet. Het is daarmee geen effectieve primaire behandeling. Gebruik het hooguit als tijdelijke aanvulling op een NSAID, colchicine of corticosteroïd — nooit als vervanging.

Wat zijn de vroege tekenen van een jichtaanval?

Vroege tekenen zijn een warm, tintelend of licht kloppend gevoel in een gewricht — vaak de grote teen, enkel of knie. Dit stadium is het beste moment om in te grijpen: neem dan direct een NSAID en neem rust. Wacht je tot de pijn intens wordt en het gewricht rood en gezwollen is, dan is de ontsteking al veel moeilijker te onderdrukken.