Briakinumab bij psoriasis: veelbelovend in onderzoek, maar nooit goedgekeurd

Briakinumab toonde in klinisch onderzoek bijna twee keer zoveel huidverbetering als methotrexaat bij ernstige psoriasis — maar haalde de markt nooit. ¹ Meer dan tien jaar later is het IL-12/23-signaalpad dat dit middel blokkeerde wél uitgegroeid tot een bewezen behandeldoelwit in de aanpak van psoriasis.

Wat is psoriasis en waarom werken niet alle behandelingen?

Psoriasis is een chronische auto-immuunaandoening waarbij overactiviteit van het immuunsysteem leidt tot versnelde aanmaak van huidcellen. ² Dit veroorzaakt de kenmerkende rode, schilferige plekken. De ziekte is niet te genezen; behandelingen richten zich op het onderdrukken van de ontsteking.

Bij milde klachten volstaat vaak een corticosteroïdenzalf of UV-lichttherapie. Bij ernstigere vormen wordt methotrexaat ingezet, maar dat middel brengt een fors bijwerkingenprofiel mee: leverproblematiek, misselijkheid en verhoogd infectierisico zijn veelvoorkomend. De behoefte aan effectievere en veiligere alternatieven is dan ook groot.

Hoe werkt briakinumab op het immuunsysteem?

Briakinumab is een monoklonaal antilichaam — een laboratorisch gemaakt eiwit dat zich richt op een specifiek onderdeel van het immuunsysteem. Het blokkeert de p40-subeenheid, gedeeld door interleukine-12 (IL-12) en interleukine-23 (IL-23), twee signaalmoleculen met een centrale rol bij ontsteking. ³

IL-23 stuurt de activiteit aan van Th17-immuuncellen die bij psoriasispatiënten in verhoogde mate aanwezig zijn en de huidontsteking versterken. ² Door dit signaalpad te blokkeren wordt de ontsteking aan de bron aangepakt, in plaats van alleen de uiterlijke verschijnselen te behandelen.

Wat lieten klinische onderzoeken zien?

In een gerandomiseerde studie gepubliceerd in The New England Journal of Medicine werden 317 patiënten met matige tot ernstige psoriasis een jaar lang behandeld met briakinumab of methotrexaat. ¹ De resultaten:

Uitkomst	Briakinumab	Methotrexaat
≥75% huidverbetering (PASI 75)	82%	40%

Een PASI 75-score — de standaard meetlat in psoriasisonderzoek — betekent dat minstens driekwart van de zichtbare huidklachten verdwenen is. Het verschil tussen beide groepen was statistisch significant en klinisch relevant.

Waarom is briakinumab nooit op de markt gekomen?

In januari 2011 trok fabrikant Abbott Laboratories de vergunningsaanvraag voor briakinumab — merknaam Ozespa — in bij de Amerikaanse FDA en de Europese EMA. Een volledige toelichting werd nooit gegeven.

Klinische data toonden een niet-significante maar opvallende toename van ernstige infecties en cardiovasculaire events in de briakinumabgroep. ⁴ Remming van het immuunsysteem verhoogt in principe altijd het infectierisico; bij briakinumab leek dit effect groter te zijn geweest dan bij vergelijkbare middelen — wat vermoedelijk de doorslag gaf voor het intrekken van de vergunningsaanvraag.

Wat is er daarna met dit mechanisme gebeurd?

Hoewel briakinumab zelf van het toneel verdween, werd het biologische principe achter het middel breed bevestigd. Ustekinumab, dat hetzelfde p40-subunit blokkeert, werd wél goedgekeurd en is inmiddels een standaardbehandeling bij matige tot ernstige psoriasis en bij de ziekte van Crohn. ³

Nieuwere generaties biologicals richten zich selectief op alleen IL-23 — via de p19-subeenheid — waardoor IL-12, dat ook beschermende immuunfuncties vervult, gespaard blijft. Onderzoek suggereert dat dit selectievere profiel een gunstiger veiligheidsprofiel biedt. ⁴ Recent reviewonderzoek wijst op een verschuiving naar gepersonaliseerde behandeling, waarbij de keuze van biologicals steeds vaker afgestemd wordt op het specifieke ontstekingsprofiel van de patiënt. ⁵

Wat betekent dit nu voor psoriasispatiënten?

Briakinumab is niet beschikbaar en staat momenteel niet actief in klinische ontwikkeling voor psoriasis. Voor mensen met matige tot ernstige psoriasis zijn er inmiddels meerdere goedgekeurde biologicals beschikbaar — waaronder IL-12/23-remmers, IL-17-remmers en IL-23-remmers.

Bespreek de opties altijd met een dermatoloog of huisarts. Betrouwbare basisinformatie voor patiënten vind je op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Is briakinumab nu beschikbaar als behandeling voor psoriasis?

Nee, briakinumab is niet goedgekeurd en niet beschikbaar in Nederland of elders. Fabrikant Abbott trok in 2011 de vergunningsaanvraag in en heeft de ontwikkeling voor psoriasis niet voortgezet. Er zijn inmiddels andere goedgekeurde biologicals beschikbaar via de dermatoloog.

Wat is het verschil tussen briakinumab en ustekinumab?

Beide middelen blokkeren de gedeelde p40-subeenheid van IL-12 en IL-23. Ustekinumab (Stelara) werd wél goedgekeurd en is een standaardbehandeling bij matige tot ernstige psoriasis en de ziekte van Crohn. Briakinumab haalde de markt niet, waarschijnlijk vanwege zorgen over het veiligheidsprofiel.

Welke biologicals worden nu gebruikt bij ernstige psoriasis?

Bij matige tot ernstige psoriasis zijn meerdere klassen biologicals goedgekeurd: IL-12/23-remmers zoals ustekinumab, IL-17-remmers zoals secukinumab en ixekizumab, en IL-23-remmers zoals guselkumab en risankizumab. Welk middel het meest geschikt is, hangt af van het individu en wordt door een dermatoloog bepaald.

Verhogen biologicals het risico op infecties?

Ja, remming van het immuunsysteem kan het risico op infecties verhogen — dit geldt voor de hele klasse van biologicals. Het risico verschilt per middel en per patiënt. Nieuwere, selectievere IL-23-remmers lijken een gunstiger veiligheidsprofiel te hebben dan bredere IL-12/23-remmers. Bespreek dit altijd met je behandelend arts.

Kan psoriasis ooit volledig genezen worden?

Tot nu toe is psoriasis niet te genezen: de ziekte is chronisch en kan terugkeren. Moderne biologicals kunnen bij veel patiënten langdurige en vrijwel volledige huidverbetering geven, maar stoppen met de behandeling leidt doorgaans tot terugval. Onderzoek naar definitieve genezing loopt, maar is nog niet klinisch beschikbaar.

Wat is een PASI-score en wat betekent PASI 75?

PASI staat voor Psoriasis Area and Severity Index — een gestandaardiseerde maat voor de ernst van psoriasis op basis van oppervlak, roodheid, dikte en schilfering. PASI 75 betekent dat de totale score met minstens 75% is gedaald ten opzichte van de uitgangswaarde: een veelgebruikt succescriterium in klinisch onderzoek.

Footnotes

1. Reich K, Langley RG, Papp KA, et al.. Briakinumab versus methotrexate in patients with moderate to severe chronic plaque psoriasis: a randomised, active comparator-controlled, phase III trial. New England Journal of Medicine. 2011. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1010858 ↩ ↩²

2. Zhu Q, Zhao L, Ding H. Interleukins and Psoriasis. Journal of Cutaneous Medicine and Surgery. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38314729/ ↩ ↩²

3. Verstockt B, Salas A, Sands BE. IL-12 and IL-23 pathway inhibition in inflammatory bowel disease. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37069321/ ↩ ↩²

4. Naik PP. Adverse Effects of Anti-Interleukin-23 Agents Employed in Patients with Psoriasis: A Systematic Review. Dermatology (Basel). 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35697004/ ↩ ↩²

5. Lwin SM, Azrielant S, He J. Curing Psoriasis. Journal of Investigative Dermatology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39436345/ ↩

Bronnen

1. Verstockt B, Salas A, Sands BE — IL-12 and IL-23 pathway inhibition in inflammatory bowel disease · Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology · 2023
2. Naik PP — Adverse Effects of Anti-Interleukin-23 Agents Employed in Patients with Psoriasis: A Systematic Review · Dermatology (Basel) · 2022
3. Zhu Q, Zhao L, Ding H — Interleukins and Psoriasis · Journal of Cutaneous Medicine and Surgery · 2024
4. Lwin SM, Azrielant S, He J — Curing Psoriasis · Journal of Investigative Dermatology · 2024
5. Reich K, Langley RG, Papp KA, et al. — Briakinumab versus methotrexate in patients with moderate to severe chronic plaque psoriasis: a randomised, active comparator-controlled, phase III trial · New England Journal of Medicine · 2011