Constitutioneel eczeem: oorzaken, symptomen en behandeling

Constitutioneel eczeem — ook wel atopisch eczeem of atopische dermatitis — is de meest voorkomende chronische huidaandoening in Nederland. De huid droogt snel uit, jeukt hevig en raakt periodiek ontstoken, vooral in huidplooien. De aandoening is erfelijk bepaald en niet te genezen, maar met goede huidverzorging, triggervermijding en gerichte medicatie goed beheersbaar.¹

Wat is constitutioneel eczeem precies?

De naam ‘constitutioneel’ verwijst naar de aangeboren aanleg: de aandoening zit verankerd in je erfelijke opbouw en de manier waarop je huid en immuunsysteem functioneren. ‘Eczeem’ en ‘dermatitis’ betekenen beide letterlijk ontsteking van de huid.

Constitutioneel eczeem is geen zuiver allergische aandoening, al kunnen allergenen de klachten wél verergeren. Mensen met deze vorm van eczeem hebben vaker ook hooikoorts of astma — samen vormen deze drie de atopische triade.¹

Een kernprobleem is de verstoorde huidbarrière: normaal houden vetten in de bovenste huidlaag vocht vast en keren zij irriterende stoffen. Bij constitutioneel eczeem werkt dit minder goed, waardoor de huid sneller uitdroogt en prikkels gemakkelijker binnendringen.

Welke symptomen horen bij constitutioneel eczeem?

De klachten wisselen in ernst en komen in aanvallen (flare-ups):

• Droge huid — aanhoudend, ook buiten de aanvallen om
• Hevige jeuk — vaak erger ‘s nachts, waardoor de slaap verstoord raakt
• Rode, ontstoken plekken — vooral in huidplooien: binnenkant ellebogen en knieën, polsen en enkels, maar ook gezicht en nek
• Nattend of korstend eczeem — bij ernstige opvlammeringen lekt er geelachtig vocht uit
• Huidverdikking (lichenificatie) — gevolg van langdurig krabben

Flare-ups kunnen dagen tot weken duren en sterk in ernst verschillen. Naast de lichamelijke klachten heeft constitutioneel eczeem ook psychische gevolgen: aanhoudende jeuk, slaapgebrek en zichtbare huidklachten verhogen het risico op stress en een lagere kwaliteit van leven.¹

Wie krijgt constitutioneel eczeem en waarom?

Constitutioneel eczeem begint vaak al in de babytijd of vroege kinderjaren, maar veel mensen houden er ook op volwassen leeftijd last van. De precieze oorzaak is nog niet volledig opgehelderd, maar erfelijke aanleg speelt de grootste rol: als één of beide ouders atopische aandoeningen hebben, is de kans groter dat kinderen het ook ontwikkelen.¹

Factor	Toelichting
Erfelijke aanleg	Verhoogd risico bij atopie in de familie
Verstoorde huidbarrière	Huid droogt sneller uit, prikkels dringen makkelijker binnen
Immuunsysteem	Overreactie op omgevingsfactoren
Omgevingsfactoren	Allergenen, stress en klimaat kunnen flare-ups uitlokken

De toename van constitutioneel eczeem in westerse landen wordt toegeschreven aan factoren zoals minder blootstelling aan micro-organismen vroeg in het leven, veranderingen in voeding en leefomgeving, en luchtvervuiling. Deze theorieën zijn plausibel, maar wetenschappelijk nog niet definitief bevestigd.

Hoe behandel je constitutioneel eczeem?

Er is geen definitieve genezing, maar de klachten zijn bij de meeste mensen goed beheersbaar. De behandeling staat op drie pijlers:¹

1. Dagelijkse huidverzorging

Gebruik dagelijks een neutrale, parfumvrije vettende crème of zalf (emolliënt). Dit ondersteunt de verstoorde huidbarrière, vermindert jeuk en droogheid, en verlaagt de kans op een flare-up. Smeer direct na het douchen in, terwijl de huid nog licht vochtig is — dan trekt het beter in.

2. Triggers vermijden

Veelvoorkomende prikkels die een opvlamming uitlokken:

• Zeep, shampoo en wasproducten met parfum of conserveringsmiddelen
• Wol en synthetische stoffen (kies bij voorkeur katoen)
• Overmatig zweten bij sport of warmte
• Stress
• Roken (passief én actief)
• Bij sommige mensen: bepaalde voedingsmiddelen, met name bij jonge kinderen

3. Medicatie bij flare-ups

Bij een opvlamming schrijft de huisarts doorgaans een corticosteroïdcrème voor in een sterkte die past bij de ernst en locatie. Gebruik deze crème zoals voorgeschreven — niet langer en niet korter. Langdurig gebruik op gevoelige plekken zoals het gezicht of huidplooien kan de huid verdunnen; bespreek dit altijd met je huisarts of dermatoloog.

Bij ernstig, moeilijk behandelbaar eczeem bestaan nieuwere opties zoals dupilumab (een biologisch middel) en andere immunomodulatoren. Dit gaat altijd in overleg met een dermatoloog.

Raadpleeg je huisarts als eczeem je dagelijks leven ernstig beïnvloedt, als je huid tekenen van een infectie vertoont (toenemende roodheid, warmte, korstvorming of koorts), of als gangbare behandelingen niet aanslaan. Betrouwbare patiënteninformatie vind je op Thuisarts.nl.¹

Veelgestelde vragen

Is constitutioneel eczeem hetzelfde als atopisch eczeem?

Ja, constitutioneel eczeem en atopisch eczeem zijn twee namen voor dezelfde aandoening, ook wel atopische dermatitis genoemd. ‘Constitutioneel’ verwijst naar de aangeboren aanleg; ‘atopisch’ slaat op de verhoogde neiging van het immuunsysteem om te reageren op omgevingsfactoren. Bij de huisarts en in de medische literatuur worden beide termen door elkaar gebruikt.

Verdwijnt constitutioneel eczeem vanzelf als je ouder wordt?

Bij veel kinderen nemen de klachten rond de puberteit af of verdwijnen ze grotendeels. Een deel houdt er echter ook op volwassen leeftijd last van, of ziet de klachten later terugkomen na een rustige periode. Of de aandoening afneemt hangt samen met erfelijke aanleg, blootstelling aan triggers en de kwaliteit van dagelijkse huidverzorging.

Wat is zwemmers eczeem en is dat hetzelfde als constitutioneel eczeem?

Nee, zwemmers eczeem — ook wel cercariale dermatitis of ‘waterspokerziekte’ — is een heel andere aandoening. Het ontstaat door larven van een waterparasiet die de huid prikken en geeft rode, jeukende bultjes na het zwemmen in open water. Constitutioneel eczeem is een chronische, genetisch bepaalde huidaandoening en heeft hier niets mee te maken.

Kan ik eczeem in mijn oren krijgen?

Ja, eczeem kan ook in en om de oren voorkomen: droge, schilferende of jeukende huid in de oorschelp, achter het oor of in de gehoorgang. Bij constitutioneel eczeem is dit minder gebruikelijk dan eczeem in de grote huidplooien, maar het komt voor. Eczeem in de gehoorgang kan de gehoorgang vernauwen of het risico op infectie verhogen; raadpleeg bij twijfel je huisarts.

Welke crème werkt het beste bij constitutioneel eczeem?

Er bestaat geen universeel ‘beste’ crème — wat werkt verschilt per persoon en per type klacht. De basis is een neutrale, parfumvrije vettende crème of zalf (emolliënt) voor dagelijks gebruik. Bij een flare-up voegt de huisarts doorgaans een corticosteroïdcrème toe in de juiste sterkte. Vraag je huisarts of dermatoloog welke producten bij jouw huidtype en klachtenpatroon passen.

Is constitutioneel eczeem besmettelijk?

Nee, constitutioneel eczeem is absoluut niet besmettelijk. Het is een erfelijk bepaalde aandoening waarbij het immuunsysteem en de huidbarrière anders functioneren dan gemiddeld. Je kunt het niet overdragen op anderen via aanraking, gedeeld beddengoed of welk ander contact dan ook.

Kan voeding constitutioneel eczeem verergeren?

Bij sommige mensen — met name jonge kinderen — kunnen bepaalde voedingsmiddelen zoals koemelk, eieren of pinda’s flare-ups uitlokken. Bij volwassenen is de relatie tussen voeding en eczeem minder eenduidig aangetoond. Elimineer nooit op eigen houtje een hele voedingsgroep; bespreek dit eerst met je huisarts of diëtist om te beoordelen of een eliminatiedieet zinvol is.

Footnotes

1. Thuisarts.nl. Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) — Thuisarts.nl. Thuisarts.nl (NHG-gebaseerde patiënteninformatie). 2024. https://www.thuisarts.nl/zoek?q=Constitutioneel%20Eczeem ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

Bronnen

1. Thuisarts.nl — Constitutioneel eczeem (atopisch eczeem) — Thuisarts.nl · Thuisarts.nl (NHG-gebaseerde patiënteninformatie) · 2024