De gevaren van afvalpillen: risico's, bijwerkingen en wat wél werkt

Afvalpillen die je vrij online of als supplement koopt, hebben meestal geen bewezen effect op je gewicht. Ze kunnen wel schade doen. Denk aan verborgen geneesmiddelen, een hogere hartslag en bloeddruk, slecht slapen en tekorten aan vitamines. Duurzaam afvallen lukt met aanpassingen in eten, bewegen en slaap. Is dat niet genoeg, dan kan een arts geregistreerde medicatie voorschrijven en je daarbij begeleiden.

Waarom zijn afvalpillen riskanter dan je denkt?

De meeste afvalpillen worden verkocht als voedingssupplement. Dan geldt de voedingswetgeving en niet de strenge toelating voor geneesmiddelen. Een fabrikant hoeft vooraf niet aan te tonen dat het product werkt of veilig is. De NVWA houdt toezicht op supplementen. Zitten er verborgen geneesmiddelen in, dan kan ook de IGJ optreden. Dat gebeurt meestal pas als een product al op de markt is.

Dat er iets mis kan zijn met de inhoud, is geen theorie. De Amerikaanse FDA waarschuwde tussen 2007 en 2016 voor honderden supplementen waarin geneesmiddelen zaten die niet op het etiket stonden. Afslankproducten waren een van de grootste groepen. Er zat vaak sibutramine in, een eetlustremmer die vanwege risico’s voor hart en bloedvaten van de markt is gehaald.¹

Zo herken je een twijfelachtig product:

• Het belooft heel snel resultaat, zoals ‘10 kilo in één week’
• Er staan vage termen op zoals ‘wetenschappelijke doorbraak’ of ‘gegarandeerd resultaat’
• Het wordt aangeboden via spam of opdringerige advertenties op sociale media
• De ingrediëntenlijst ontbreekt of staat in een taal die je niet kunt lezen
• Het heet ‘100% natuurlijk’ of ‘kruidenpil’ en er staat verder niets bij dat het onderbouwt

Twijfel je over een product? Neem de verpakking mee naar je huisarts of apotheker. Betrouwbare informatie over supplementen vind je bij het Voedingscentrum.

Wat is het verschil tussen afvalpillen en afslankmedicatie van de arts?

Geregistreerde medicijnen tegen overgewicht zijn in grote gerandomiseerde studies getest op werking en veiligheid. Je krijgt ze alleen op recept. Voorbeelden zijn orlistat en GLP-1-middelen zoals semaglutide, en ook tirzepatide.² Een netwerkmeta-analyse in The Lancet vergeleek de beschikbare middelen. Met tirzepatide en semaglutide verloren mensen het meeste gewicht. Elk middel had ook eigen bijwerkingen, vooral klachten van maag en darmen.³

De richtlijn van de American Gastroenterological Association adviseert deze middelen alleen voor volwassenen met obesitas, of met overgewicht én een aandoening die daarmee samenhangt. Ze zijn altijd een aanvulling op aanpassingen in eten en bewegen, en geen vervanging daarvan.⁴ Er wordt onderzoek gedaan naar nieuwe combinaties, zoals cagrilintide samen met semaglutide.⁵ Die middelen zijn niet bedoeld om zelf te kopen. Je arts bepaalt of ze bij jou passen en houdt in de gaten hoe het gaat.

Een pil die je zonder recept online bestelt, is nooit zo onderzocht en wordt niet gecontroleerd door een arts.

Welke bijwerkingen en risico’s hebben afvalpillen?

1. Onbekende ingrediënten

Omdat supplementen niet vooraf worden getoetst, kan er een werkzame stof in zitten die niet op het etiket staat.¹ Dat is extra riskant als je al geneesmiddelen gebruikt. Wat een onbekende stof samen met je medicijnen doet, valt niet te voorspellen. Sommige producten bevatten ook laxeermiddelen. Daardoor verlies je vocht, maar geen vet.

2. Hogere hartslag en bloeddruk

Veel afslankproducten bevatten stoffen die je oppeppen, zoals cafeïne of synefrine. Bij een voorgeschreven eetlustremmer die zo werkt, fentermine, kunnen de hartslag en bloeddruk stijgen. Mensen met hart- en vaatziekten mogen dat middel daarom niet gebruiken.² Over de oppeppende stoffen in vrij verkrijgbare supplementen is veel minder bekend. Heb je een hoge bloeddruk, een hartaandoening of een te snel werkende schildklier? Of gebruik je medicijnen voor je hart of bloeddruk? Overleg dan altijd eerst met je arts.

3. Onrust, slecht slapen en angst

Onder de bekende bijwerkingen van fentermine vallen slapeloosheid, onrust en een droge mond.² Supplementen met veel cafeïne kunnen ook onrustig maken. Op de website van het Voedingscentrum lees je hoeveel cafeïne per dag verstandig is. Let op: cafeïne uit pillen komt bovenop je koffie, thee en energiedrankjes.

4. Vetblokkers en tekort aan vitamines

Orlistat remt de opname van vet in je darm. Daardoor neem je ook minder van de vitamines A, D, E en K op, want die heb je vet voor nodig. Daarnaast krijg je vaak klachten als vettige ontlasting en aandrang.² Producten die beweren vet te ‘blokkeren’ kunnen hetzelfde nadeel hebben. In Nederland krijgen veel mensen al te weinig vitamine D. Een extra risico op een tekort wil je dan liever niet.

5. Gewenning en afhankelijkheid

Middelen die op je zenuwstelsel werken, kunnen afhankelijk maken. Daarom gelden er strenge regels voor het voorschrijven ervan.⁶ Koop je zo’n stof via een onbekende webshop, dan kijkt er niemand mee naar de dosering of naar hoe lang je het al gebruikt.

6. Ze werken vaak niet

Voor de behandeling van overgewicht adviseren richtlijnen alleen geregistreerde geneesmiddelen, steeds in combinatie met aanpassingen in eten en bewegen.⁴ Supplementen staan daar niet tussen. Op veel verpakkingen staat ook het advies om gezond te eten en meer te bewegen. Valt er gewicht af, dan komt dat vaak juist door die aanpassingen.

7. Etiketten die meer beloven dan de inhoud

Kreten als ‘verbrandt vet’, ‘remt de eetlust’ en ‘stimuleert de stofwisseling’ klinken wetenschappelijk. Daarmee is nog niet aangetoond dat het product werkt. Wat er in een pot zit, komt bovendien niet altijd overeen met wat er op het etiket staat.¹

8. Meerdere producten tegelijk slikken

Slik je meerdere afslankmiddelen tegelijk, dan heb je meer kans op bijwerkingen en wisselwerkingen. In sommige supplementen zaten zelfs al meerdere niet-vermelde geneesmiddelen tegelijk.¹ Gebruik je ook nog medicijnen, laat dan je apotheker meekijken. Die kan nagaan welke combinaties riskant zijn.

Kun je stoppen met afvalpillen en je gewicht behouden?

Stoppen met onbekende afvalpillen is bijna altijd verstandig. Of je gewicht daarna gelijk blijft, hangt vooral af van wat je eet en hoeveel je beweegt. Ook bij geregistreerde afslankmedicatie komt een deel van het gewicht vaak terug als je stopt. Dat komt doordat de onderliggende factoren dan weer gaan meetellen.²

Gebruik je een product al lang, of krijg je na het stoppen klachten zoals hartkloppingen, onrust of somberheid? Overleg dan met je huisarts. Zo kun je veilig stoppen en tegelijk werken aan gewoontes die je volhoudt.

Wat werkt wél bij duurzaam afvallen?

Geen enkele pil zorgt voor blijvend gewichtsverlies zonder dat je je leefstijl aanpast. Ook de medicatie uit richtlijnen is bedoeld als aanvulling daarop.⁴

Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie over overgewicht en afvallen. Voor persoonlijk advies kun je terecht bij je huisarts.

Wanneer moet je direct hulp zoeken?

Stop meteen met het middel als je na een afvalpil last krijgt van hartkloppingen, pijn op de borst, kortademigheid, ernstige hoofdpijn of flauwvallen. Bel dan je huisarts of de huisartsenpost. Bel 112 bij pijn op de borst of ernstige benauwdheid. Neem de verpakking mee, zodat de arts kan zien wat je hebt ingenomen.

Veelgestelde vragen

Ik slik tien verschillende soorten afvalpillen tegelijk — is dat gevaarlijk?

Ja, dat brengt een flink risico met zich mee. Hoe meer producten je combineert, hoe groter de kans op bijwerkingen en wisselwerkingen. Vaak weet je ook niet precies wat er in elk product zit. Neem alle verpakkingen mee naar je huisarts of apotheker en bespreek samen hoe je het beste kunt stoppen.

Kan ik zomaar stoppen met afvalpillen en mijn gewicht behouden?

Stoppen met onbekende afvalpillen is meestal de veiligste keuze. Of je gewicht daarna gelijk blijft, hangt af van je eet- en beweegpatroon. Ook bij voorgeschreven afslankmedicatie komt na het stoppen vaak een deel van het gewicht terug. Krijg je na het stoppen klachten, overleg dan met je huisarts.

Zijn natuurlijke of kruidenafvalpillen veiliger?

Niet vanzelf. ‘Natuurlijk’ zegt niets over veiligheid. In producten die als kruidensupplement worden verkocht, zijn ook verborgen geneesmiddelen gevonden. Ook stoffen uit planten kunnen bijwerkingen geven of samen met je medicijnen problemen veroorzaken.

Wat doe ik als ik bijwerkingen merk?

Stop met het middel en neem contact op met je huisarts of apotheker. Bel bij pijn op de borst, ernstige benauwdheid of flauwvallen direct 112. Bewaar de verpakking, zodat duidelijk is wat je hebt ingenomen.

Is afslankmedicatie van de arts wel veilig?

Geregistreerde middelen zoals semaglutide en orlistat zijn in grote studies onderzocht, maar ze hebben ook bijwerkingen. Vooral klachten van maag en darmen komen veel voor. Je krijgt ze alleen op recept en je arts houdt je in de gaten. Ze zijn een aanvulling op gezond eten en bewegen.

Hoe herken ik een onbetrouwbare afvalpil?

Let op beloftes over heel snel resultaat, garanties, een ingrediëntenlijst die ontbreekt of die je niet kunt lezen, en verkoop via spam of opdringerige advertenties. Twijfel je? Laat het product dan eerst zien aan je apotheker of huisarts.