Serotonine en fibromyalgie: wat zegt het onderzoek over pijn, slaap en behandeling?
Speelt een serotonine-disbalans een rol bij fibromyalgiepijn? Wat zegt recent onderzoek — en wat kun je zelf doen met voeding, licht en leefstijl?
Fibromyalgie gaat gepaard met een verstoord serotoninesysteem — een neurotransmitter die pijnsignalen moduleert, slaap regelt en stemming beïnvloedt. Onderzoek suggereert dat lage of slecht benutbare serotonineniveaus bijdragen aan chronische pijn en slaapproblemen.1 Of dit de oorzaak of het gevolg is, is nog niet definitief vastgesteld.
Wat heeft serotonine met fibromyalgiepijn te maken?
Serotonine is een neurotransmitter: een signaalmolecuul dat communicatie tussen zenuwcellen regelt. Bij fibromyalgie lijkt dit systeem verstoord — niet door een simpel ‘tekort’, maar door een complex samenspel van verminderde serotoninewerking en verhoogde centrale pijngevoeligheid.1
Serotonine en kynurenine (een stof die pijngevoeligheid kan beïnvloeden) worden beide aangemaakt uit hetzelfde aminozuur: tryptofaan. Bij fibromyalgie verschuift dit evenwicht soms richting de kynurenineweg, wat pijngevoeligheid kan versterken en serotonineniveaus verlagen.1 Dit raakt direct aan de gevoeligheid van de zogenoemde tenderpoints — drukpunten die kenmerkend zijn voor fibromyalgie.
Vrouwen maken gemiddeld minder serotonine aan dan mannen. Dit biedt een gedeeltelijke verklaring voor het feit dat fibromyalgie significant vaker bij vrouwen voorkomt.2
Hoe beïnvloedt serotonine je slaap bij fibromyalgie?
Serotonine is de directe voorloper van melatonine — het hormoon dat je slaap-waakritme regelt. Een verstoord serotoninesysteem kan daardoor slaapproblemen veroorzaken of verergeren, een veelgehoorde klacht bij fibromyalgie.3
Dit creëert een cirkel: slechte slaap verlaagt de pijndrempel, wat op zijn beurt slapen bemoeilijkt. Behandelstrategieën richten zich dan ook op het doorbreken van deze cyclus, onder meer via verbetering van de serotonine- en melatoninebalans.
Kunnen voeding en leefstijl het serotoninesysteem ondersteunen?
Serotonine wordt aangemaakt uit het aminozuur tryptofaan, met vitamine B6, niacine en magnesium als co-factoren. Hoewel voeding de serotonineniveaus in de hersenen niet direct verhoogt — de bloed-hersenbarrière beperkt dit — kan een tryptofaanrijk eetpatroon bijdragen aan de algemene aanmaak in het lichaam.1
| Voedingsmiddel | Tryptofaan (per 100 g) | Extra voordeel |
|---|---|---|
| Pompoenpitten | ~576 mg | Ook rijk aan magnesium |
| Oude kaas | ~340 mg | Hoog in vet — met mate |
| Kip of kalkoen | ~290 mg | Magere eiwitbron |
| Peulvruchten | ~180 mg | Plantaardig, rijk aan B-vitamines |
| Banaan | ~11 mg | Bevat ook vitamine B6 |
Daglicht
Blootstelling aan daglicht stimuleert de serotonineniveaus via lichtgevoelige receptoren in de ogen. Dagelijks buiten zijn — ook op bewolkte dagen — is een eenvoudige en effectieve leefstijlmaatregel.3 Een daglichtlamp van minimaal 10.000 lux kan helpen in de donkere wintermaanden of bij beperkte mobiliteit.
Beweging
Lichte, regelmatige beweging zoals wandelen of zwemmen ondersteunt de serotoninewerking. Intensieve training kan bij fibromyalgie klachten verergeren — bouw rustig op en luister naar je lichaam.
Wanneer zijn medicijnen een optie bij fibromyalgie?
Bepaalde antidepressiva — de serotonine-noradrenaline heropnameremmers (SNRI’s) zoals duloxetine en milnacipran — verhogen de beschikbaarheid van serotonine én noradrenaline in het centrale zenuwstelsel. Een uitgebreide klinische review uit 2025 concludeert dat SNRI’s bij fibromyalgie significante verlichting kunnen bieden van pijn, vermoeidheid en slaapproblemen.2
Niet iedereen reageert goed: de ernst van depressieve klachten en de slaapkwaliteit bij aanvang beïnvloeden de behandeluitkomst.4 Tricyclische antidepressiva zoals amitriptyline worden in lage doseringen ook ingezet voor pijnverlichting en slaapverbetering, maar hebben meer bijwerkingen.5
Belangrijk: SNRI’s en tricyclische antidepressiva zijn receptplichtige medicijnen met mogelijke bijwerkingen waaronder misselijkheid en slapeloosheid. Gebruik ze uitsluitend in overleg met je arts of specialist. Thuisarts.nl biedt betrouwbare informatie over fibromyalgie en behandelopties.
Veelgestelde vragen
Kan Rhodiola rosea helpen bij fibromyalgie?
Rhodiola rosea is een adaptogeen kruid dat in sommige studies vermoeidheid en de stressreactie kan verminderen. Voor fibromyalgie specifiek is het klinische bewijs vooralsnog beperkt — er zijn geen grote gerandomiseerde studies die effectiviteit bij fibromyalgie aantonen. Rhodiola kan de stresshormoonhuishouding beïnvloeden en daarmee indirect het serotoninesysteem ondersteunen, maar dit is speculatief. Bespreek het gebruik altijd met je arts, omdat kruiden interacties kunnen hebben met voorgeschreven medicijnen.
Wat is de relatie tussen fibromyalgie, prikkelbare darm en ernstige darmproblemen?
Circa 90% van de serotonine in het lichaam bevindt zich in de darmwand, waar het darmbewegingen mede regelt. Een verstoord serotoninesysteem kan daarmee bijdragen aan darmproblemen zoals het prikkelbaredarmsyndroom (PDS). Fibromyalgie en PDS komen regelmatig samen voor, wat wijst op een gedeeld mechanisme in het centrale zenuwstelsel. Bij ernstige klachten zoals sterk verminderde darmwerking is medische evaluatie door een gastro-enteroloog noodzakelijk.
Is er recent nieuw onderzoek naar fibromyalgie gedaan?
Ja, een studie gepubliceerd in 2025 vond specifieke auto-antilichamen bij fibromyalgiepatiënten — eiwitten van het immuunsysteem die mogelijk bijdragen aan pijn en andere symptomen.6 Dit suggereert dat fibromyalgie ook een immunologische component kan hebben, naast de bekende verstoringen in het serotonine- en zenuwstelsel. Het onderzoeksgebied is actief en er komen regelmatig nieuwe inzichten bij.
Valt melatonine in je lichaam te meten?
Ja, melatonine kan worden gemeten in bloed, speeksel of urine. Een speekselmeting is het minst belastend en geeft een goed beeld van het dag-nachtritme, mits op het juiste tijdstip afgenomen — typisch rond het dimmen van licht of midden in de nacht. De waarden variëren sterk per persoon en tijdstip. Een meting via de huisarts of een gespecialiseerd laboratorium is betrouwbaarder dan commerciële thuistests.
Kan fibromyalgie ooit objectief bewezen worden via een bloedtest?
Een studie uit 2025 vond auto-antilichamen bij fibromyalgiepatiënten, wat een eerste stap is richting objectieve biomarkers.6 Vooralsnog is er geen gevalideerde bloedtest beschikbaar als standaard diagnostisch instrument — de diagnose wordt klinisch gesteld op basis van klachten en pijnpunten. Als toekomstig onderzoek deze bevindingen bevestigt, biedt dat niet alleen erkenning maar ook aanknopingspunten voor gerichte behandelingen.
Footnotes
-
Alfaro-Rodríguez A, Reyes-Long S, Roldan-Valadez E. Association of the Serotonin and Kynurenine Pathways as Possible Therapeutic Targets to Modulate Pain in Patients with Fibromyalgia. Pharmaceuticals (Basel, Switzerland). 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39338367/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Malik A, Brown Z, Ryder A. Serotonin and Norepinephrine Reuptake Inhibitors (SNRIs) for Treatment of Fibromyalgia: A Comprehensive Clinical Review. Psychopharmacology bulletin. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39935669/ ↩ ↩2
-
Ram PR, Jeyaraman M, Jeyaraman N. Beyond the Pain: A Systematic Narrative Review of the Latest Advancements in Fibromyalgia Treatment. Cureus. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38034135/ ↩ ↩2
-
Krupa AJ, Korkosz M, Gorostowicz A. Predictors of treatment response to serotonin and noradrenaline reuptake inhibitors in fibromyalgia. Polish archives of internal medicine. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36799096/ ↩
-
Giorgi V, Sarzi-Puttini P, Pellegrino G. Pharmacological Treatment of Fibromyalgia Syndrome: A Practice-Based Review. Current pain and headache reports. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39042299/ ↩
-
Seefried S, Barcic A, Grijalva Yepez MF. Autoantibodies in patients with fibromyalgia syndrome. Pain. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39907533/ ↩ ↩2
Bronnen
- Alfaro-Rodríguez A, Reyes-Long S, Roldan-Valadez E — Association of the Serotonin and Kynurenine Pathways as Possible Therapeutic Targets to Modulate Pain in Patients with Fibromyalgia · Pharmaceuticals (Basel, Switzerland) · 2024
- Malik A, Brown Z, Ryder A — Serotonin and Norepinephrine Reuptake Inhibitors (SNRIs) for Treatment of Fibromyalgia: A Comprehensive Clinical Review · Psychopharmacology bulletin · 2025
- Giorgi V, Sarzi-Puttini P, Pellegrino G — Pharmacological Treatment of Fibromyalgia Syndrome: A Practice-Based Review · Current pain and headache reports · 2024
- Ram PR, Jeyaraman M, Jeyaraman N — Beyond the Pain: A Systematic Narrative Review of the Latest Advancements in Fibromyalgia Treatment · Cureus · 2023
- Krupa AJ, Korkosz M, Gorostowicz A — Predictors of treatment response to serotonin and noradrenaline reuptake inhibitors in fibromyalgia · Polish archives of internal medicine · 2023
- Seefried S, Barcic A, Grijalva Yepez MF — Autoantibodies in patients with fibromyalgia syndrome · Pain · 2025
Gratis + wekelijkse tips
Ontvang gratis 7x KETO Ovenschotels
Inclusief boodschappenlijstje — zo staat er vanavond al een gezonde ovenschotel op tafel. Plus elke week praktische gezondheidsinzichten — altijd uitschrijven mogelijk.
Download gratisLees ook
Meer over aandoeningen
Aandoeningen
Vitamine D en bloeddruk: wat zegt het meest recente onderzoek?
Verlaagt vitamine D je bloeddruk? Wat de D-Health-studie en andere recente onderzoeken zeggen over suppletie, tekort en cardiovasculaire gezondheid.
Blaasontsteking: welke natuurlijke remedies werken echt (en wanneer naar de dokter)?
D-mannose en veenbessenextract zijn het best onderbouwd bij blaasontsteking. Appelciderazijn heeft geen bewijs. Leer wanneer je direct naar de dokter moet.
Cholesterol verlagen op een natuurlijke manier: wat werkt echt?
Cholesterol verlagen zonder medicijnen: plantsterolen, havermout en beweging zijn het best onderbouwd. Ontdek wat werkt en wanneer je een huisarts nodig hebt.
Hoofdpijn verminderen: wat werkt echt per type?
Spanningshoofdpijn, migraine of cluster? Ontdek welke niet-medicamenteuze aanpak echt werkt per type en wanneer je naar de dokter gaat.
Hoofdpijn verminderen: 8 leefstijltips en eerlijk advies over kruidenmiddelen
Welke leefstijlveranderingen helpen bij hoofdpijn? 8 tips over slaap, houding en bewegen, plus eerlijk advies over kruidenmiddelen en hun veiligheidsrisico's.
11 reacties
Archief van lezersreacties sinds 2011.
Els Cappel Je bent goed bezig...doe je goed. Lastig als je fibromyalgie hebt, zeker...maar wat ga jij!, als lezer, er mee doen. Complimenten ElsRobert Jan Hendriksauteur Bedankt voor het compliment. Groetjes, JackWilly van Veenendaal Waarom noemen jullie niet de naam van de russische plant Rhodiola rosea. Deze plant (M.n. de wortel) kan het serotonine gehalte verhogen met 30%.en zonder bijwerkingen. Is dit onderzocht? Zou graag kennis willen maken met mensen die ten gevolge van fibromyalgie uiteindelijk na jaren PDS gehad te hebben een verlamde dikke darm hebben gekregen. Ik heb daardoor nu een stoma. De rest van mijn lichaam laat het ook steeds meer afweten, bv. geen kracht meer in armen en benen, waardoor ik zelf val, of dingen uit mijn handen laat vallen. WillyRobert Jan Hendriksauteur Bedankt voor de tip! Ik ga een extra artikel wijden op de blog over de Russische plant ''Rhodiola Rosea'' om te kijken of het geschikt is en niet bijwerkingen heeft op lange termijn, ik heb hier nog niet eerder van gehoord. Het klopt dat fibromyalgie en PDS vaak voorkomt waardoor de behandeling zowel op fibromyalgie als op prikkelbare darm syndroom (specifieke voedingstips) gericht moet zijn. https://www.optimalegezondheid.com/zijn-fibromyalgie-en-prikkelbaar-darm-syndroom-aan-elkaar-verwant/ Succes!... Beste Jack, Is hier al verder onderzoek naar gedaan? Valt melatonine wat je slaperig maakt te meten in je lichaam? Wanneer dit het geval is kan er namelijk feitelijk worden bewezen dat fibro echt bestaat en zullen vele vele mensen blij zijn! Desondanks wordt er zowiezo te weinig onderzoek naar fibro gedaan. Dus bedankt voor dit artikel! GroetenRobert Jan Hendriksauteur Melatonine wordt veelal ingezet om het slaapritme te bevorderen. Met name een verstoord dag/nacht ritme is één van de oorzaken van slaapproblemen. Normaal gesproken wordt voldoende maltonine aangemaakt in het lichaam. Echter, door omstandigheden kan dit mis lopen waardoor melatonine suppletie een prima hulpmiddel is. Wat betreft serotonine en fibromyalgie heb ik hier een onderzoek gevonden: http://europepmc.org/abstract/MED/9058665/reload=0;jsessionid=4Fd8SyRarCXoRKZm5hYU.2 De conclusie is dat mensen met fibromyalgie een lagere hoeveelheid serotonine hebben, aldus het onderzoek. Succes!Ben Vroom Beste Robert Jan Hendriks, Je noemt in je artikel niet het gebruik van 5HTP tabletten als manier om serotonine te verhogen. Heb je daar een specifieke reden voor? In het artikel waarnaar je verwijst (artikel uit 1998) wordt dit wel genoemd als middel om de klachten te verminderen. Maar 5HTP wordt in Nederland niet voorgeschreven bij depressie, chronische vermoeidheid en fybromyalgie en is ook niet officieel verkrijgbaar. Ik vraag me af in hoeverre 5HTP tabletten kunnen helpen bij het verminderen van zulke klachten, maar kan daar weinig betrouwbare informatie over vinden.Moniek L 5htp tabletten werken wel degelijk kan ik vertellen. Vertel het zelf uit betrouwbare bron, mezelf namelijk. Het helpt tegen neerslachtigheid, vermoeidheid, en om je emoties beter te reguleren is de ervaring hier. Het is echter wel zo dat ik het niet zou aanraden bij depressies eerder neerslachtigheid zoals ik schreef. De dosering van de werkzame stof in supplementen in Nederland ligt echter wel erg laag. Vitamine D3 druppels erbij en je hebt een startkickje elke dag.. :) Vitamine D3 heeft hetzelfde stofje als zonlicht...jane Hallo Jack, dank voor je onderzoeksresultaten. Heb ik veel aan. Ik lijdt naast aan Fibromyalgie ook aan het prikkelbaar darm syndroom. En ben altijd erg moe. Slaap slecht of zelfs niet geregeld. Ik heb bijna altijd pijn en kan geen sociale contacten onderhouden voor vele jaren omdat ik vor en na een afspraak veel moet rusten om te kunnen afspreken. Ik ben vooral die darmproblemen en het niet tot nauwelijks slapen erg beu. Ben nu 100% afgekeurd/IVA uitkering en hoopte dat het me beter zou vergaan met rust maar niets is minder waar. Helaas lijd ik ook aan PTSS . Amerikaanse onderzoeken wijzen erop dat PTSS en Fibromyalgie voor 45% van de gevallen een link met elkaar hebben. Ik kan kort door de bocht zijn als ik zo vermoeid ben en dat stoot mensen van me af. Ik merk als ik pure chocola van het merk AH basic gebruik dat ik rustiger ben en slik bij veel pijn bij het opstaan ook van AH merk paracetamol met coffeine 50mg en ben dan minder door de bocht in mijn reacties naar anderen. maar kan dit niet elke dag doen door de buikklachten. Bij mij heeft het helaas 50 jaar geduurd voordat duidelijk werd wat me mankeerde. Ik ben erg onheus door mijn voormalige huisarts behandeld en hoop dat iedereen met pijnklachten onverklaarbaar goed voor zichzelf opkomen en van huisarts wisselen als ze worden gebagatelliseerd. Pas toen ik naar een jonge arts ging heeft hij me naar een Reumatoloog doorgestuurd. Als ik terugdenk heb ik al vanaf klein meisje Fibromyalgie en darmproblemen, Ik heb nu een ooggeval gekocht voor 1,--euro om de slaapkamer nog donkerder te maken maar alleen goed verduisterde gordijnen helpen een beetje om in slaap te vallen. Gek genoeg heb ik precies 3 weken per jaar geen klachten en dat is midzomer. Dan voel ik me zo goed, geen pijn, slaap goed, lekker in mijn vel enz. dat ik denk dat ik genezen ben, maar hoogzomer krijg ik hevige pijnen zo erg dat ik mijn ledematen wil afhakken en wou ik dat ik er niet meer was. Gelukkig haal ik plezier uit lezen en ben best een nieuwsgierig/weetgierig persoon en absorbeer heel veel aan kennis over van alles wat. Zo houd ik mezelf levendig in de geest. Door mijn geloof, christen, houd ik hoop dat ik ooit van deze rot klachten af kom. Ik zie er erg goed uit en heb ondanks de klachten oog en oor voor anderen en word daarom ook door mijn omgeving niet begrepen. Het maakt erg eenzaam om niet gehoord/gezien te worden. Gelukkig heb ik een lieve zoon maar wil hem niet belasten. Groet, succes met al uw onderzoeken en hoop ervan te profiteren .JaneYvonne Bezoek eens een orthomoleculair therapeut Jane, die kan je er zeker mee helpen!Caroline ik heb ook al jaren last van spasmofilie en fibro . Ik heb ernstige slaapstoornissen . Meestal slaap ik nachts niet en onder de morgen val ik in slaap . Ik slaap bijna daardoor met moeite nog in mijn bed . Wat ook niet leuk is . Ik neem al jaren Cymbalta na een rugoperatie ook ( ik zit nu al met 2 platen vast onderaan in de rug ) . Ik ben ook verslaafd geweest aan diazepam na mijn eerste rugoperatie . Nu is het zo dat mijn geest constant werkt , ik ben een Hsp persoon en een beelddenker . Dus als ik moet slapen krijg ik mijn hoofd niet rustig . Met momenten lukt het wel maar meestal niet . Ook vooral rond e volle maan heb ik er enorm last van . Ik heb al allerlei technieken geprobeerd om te slapen van de ademhaling techniek , tot tellen enz..... maar steeds komen mijn gedachten terug naar voren . Ik wissel nu af met cannabis olie en diazepam , maar soms helpen deze zelfs niet als mijn hoofd blijft beeld denken . Mijn hart slaapt wel , maar mijn geest is klaar wakker . Ik word er soms zot van . Mijn benen kunnen ook moeilijk stil liggen . Ik probeer dikwijls in mijn bed te kruipen en dan blijf ik een uur of 2 liggen , maar dan moet ik echt opstaan . Onder de morgen val ik uiteindelijk meestal in slaap , maar dan natuurlijk kan ik niet lang slapen doordat ik moet opstaan . Ik heb nu 5 HTP gekocht bij Body en Fit en ga dit nu uittesten , hoewel ze zeggen om het niet met Cymbalta te combineren . Maar ik ben het zo moe dat ik alles wil uittesten . Normaal mag ik door mijn 2 platen in mijn rug niets meer doen van werk , maar in België mag je tegenwoordig niet meer op invaliditeit blijven en moet ik beginnen eerst met vrijwilligers werk en in september verplicht een opleiding volgen voor mensen met beperkingen . Niet gemakkelijk als je weet dat ik meestal 4 a 5 nachten bijna niet slaap per week . En het rare is overdag kan ik wel makkelijk slapen . Ik heb er eerst tegen gevochten omdat ik mijn dag en nacht ritme niet wou veranderen , maar de huisarts zei mij dat ik wel moest bijslapen omdat ik anders nooit recupereer . Tja soms weet een mens het ook allemaal niet meer . Het is frustrerend en weinigen begrijpen het .