Serotonine en fibromyalgie: wat zegt het onderzoek over pijn, slaap en behandeling?
Hoe beïnvloedt serotonine fibromyalgiepijn en slaap? Wat zegt recent onderzoek over voeding, beweging, fysiotherapie en medicijnen bij fibromyalgie?
Bij fibromyalgie is het serotoninesysteem verstoord: de afbraak van tryptofaan verschuift richting kynurenine, waardoor er minder serotonine beschikbaar is voor pijnremming en slaapregulatie.1 Een overzichtsartikel in The New England Journal of Medicine (2026) bevestigt dat deze verstoorde neurotransmitterbalans een kernmechanisme is bij de chronische pijn en slaapproblemen van fibromyalgie.2 Gerichte behandeling — van voeding en fysiotherapie tot SNRI’s — richt zich op het herstellen van dit evenwicht.
Wat heeft serotonine met fibromyalgiepijn te maken?
Serotonine is een neurotransmitter die pijnsignalen in het ruggenmerg en de hersenstam moduleert. Bij fibromyalgie is de zogenoemde afdalende pijnremming — het systeem dat pijnsignalen dempt vóórdat je ze bewust ervaart — verzwakt.2 Serotonine speelt hierin een sleutelrol, samen met noradrenaline.
Serotonine en kynurenine worden beide aangemaakt uit het aminozuur tryptofaan. Bij fibromyalgie verschuift dit evenwicht vaker richting de kynurenineweg, wat de pijngevoeligheid kan versterken én de beschikbare serotonine verlaagt.1 Dit raakt direct aan de verhoogde gevoeligheid van tenderpoints — drukpunten die kenmerkend zijn voor fibromyalgie.
Vrouwen maken gemiddeld minder serotonine aan dan mannen, wat deels verklaart waarom fibromyalgie significant vaker bij vrouwen voorkomt.1
Hoe beïnvloedt serotonine je slaap bij fibromyalgie?
Serotonine is de directe voorloper van melatonine — het hormoon dat je slaap-waakritme regelt. Een verstoord serotoninesysteem leidt daardoor vaak tot slaapproblemen, een van de meest invaliderende klachten bij fibromyalgie.2
Dit creëert een vicieuze cirkel: slechte slaap verlaagt de pijndrempel, waardoor je overdag meer pijn ervaart, wat op zijn beurt het inslapen weer bemoeilijkt.2 Effectieve behandelstrategieën richten zich op het doorbreken van deze cyclus — via verbetering van zowel de serotonine- als de melatoninebalans.
Speelt ontsteking ook een rol bij fibromyalgie?
Lange tijd werd fibromyalgie beschouwd als een zuiver neurologische aandoening, zonder meetbare ontsteking. Recent onderzoek nuanceert dat beeld. Een uitgebreide review uit 2025 beschrijft dat fibromyalgiepatiënten subtiele ontstekingsmarkers vertonen, waaronder verhoogde niveaus van bepaalde cytokines (signaalstoffen van het immuunsysteem).3
Daarnaast vond een studie uit 2025 specifieke auto-antilichamen bij een deel van de fibromyalgiepatiënten.4 Dit suggereert dat het immuunsysteem direct kan bijdragen aan de klachten, mogelijk door de pijngevoeligheid te versterken. De wisselwerking tussen ontsteking en het serotoninesysteem is nog niet volledig opgehelderd, maar beide systemen beïnvloeden elkaar: pro-inflammatoire cytokines kunnen de tryptofaanstofwisseling verschuiven richting kynurenine, waardoor er minder serotonine beschikbaar is.13
Kunnen voeding en leefstijl het serotoninesysteem ondersteunen?
Serotonine wordt aangemaakt uit tryptofaan, met vitamine B6, niacine en magnesium als co-factoren. Hoewel voeding de serotonineniveaus in de hersenen niet direct verhoogt — de bloed-hersenbarrière beperkt dit — kan een tryptofaanrijk eetpatroon de algehele aanmaak in het lichaam ondersteunen.1
| Voedingsmiddel | Tryptofaan (per 100 g) | Extra voordeel |
|---|---|---|
| Pompoenpitten | ~576 mg | Ook rijk aan magnesium |
| Oude kaas | ~340 mg | Hoog in vet — met mate |
| Kip of kalkoen | ~290 mg | Magere eiwitbron |
| Peulvruchten | ~180 mg | Plantaardig, rijk aan B-vitamines |
| Banaan | ~11 mg | Bevat ook vitamine B6 |
Daglicht en beweging
Blootstelling aan daglicht stimuleert de serotonineproductie via lichtgevoelige receptoren in de ogen. Dagelijks 20–30 minuten buiten zijn — ook op bewolkte dagen — is een eenvoudige en effectieve maatregel.2 Een daglichtlamp van minimaal 10.000 lux kan helpen in de wintermaanden of bij beperkte mobiliteit.
Lichte, regelmatige beweging zoals wandelen of zwemmen ondersteunt de serotoninewerking. Let op: intensieve training kan bij fibromyalgie klachten juist verergeren. Bouw rustig op en luister naar je lichaam.
Helpt fysiotherapie bij fibromyalgie?
Een groot umbrella-review uit 2024 — een overzicht van meerdere systematische reviews — concludeert dat fysiotherapie op middellange en lange termijn effectief is bij fibromyalgie.5 Vooral de combinatie van lichte aerobe training en krachttraining met lage intensiteit toont consistente verbeteringen in pijn, vermoeidheid en fysiek functioneren.
Zwemmen in warm water wordt in meerdere richtlijnen specifiek aanbevolen vanwege de combinatie van warmte, drijfvermogen en beweging.5 Overleg met een fysiotherapeut die ervaring heeft met chronische pijn — de aanpak verschilt wezenlijk van standaard revalidatie.
Wanneer zijn medicijnen een optie bij fibromyalgie?
Bepaalde antidepressiva — de serotonine-noradrenaline heropnameremmers (SNRI’s) zoals duloxetine en milnacipran — verhogen de beschikbaarheid van serotonine én noradrenaline in het centrale zenuwstelsel. Een klinische review uit 2025 concludeert dat SNRI’s bij fibromyalgie significante verlichting kunnen bieden van pijn, vermoeidheid en slaapproblemen.6
De respons verschilt per persoon: de ernst van depressieve klachten en de slaapkwaliteit bij aanvang beïnvloeden de behandeluitkomst.7 Tricyclische antidepressiva zoals amitriptyline worden in lage doseringen ingezet voor pijnverlichting en slaapverbetering, maar hebben meer bijwerkingen.8
Pregabaline — een anti-epilepticum dat de prikkeloverdracht in het zenuwstelsel dempt — is in sommige landen goedgekeurd voor fibromyalgie en kan bij een deel van de patiënten effectief zijn voor pijnverlichting.8
Belangrijk: alle genoemde medicijnen zijn receptplichtig en hebben mogelijke bijwerkingen. Gebruik ze uitsluitend in overleg met je arts of specialist. Thuisarts.nl biedt betrouwbare, onafhankelijke informatie over fibromyalgie en behandelopties.
Veelgestelde vragen
Kan Rhodiola rosea helpen bij fibromyalgie?
Rhodiola rosea is een adaptogeen kruid dat in sommige studies vermoeidheid en de stressreactie kan verminderen. Voor fibromyalgie specifiek is het klinische bewijs vooralsnog beperkt — er zijn geen grote gerandomiseerde studies die effectiviteit aantonen. Rhodiola kan de stresshormoonhuishouding beïnvloeden en daarmee indirect het serotoninesysteem ondersteunen, maar dit blijft speculatief. Bespreek het gebruik altijd met je arts, omdat kruiden interacties kunnen hebben met voorgeschreven medicijnen zoals SNRI’s of amitriptyline.
Wat is de relatie tussen fibromyalgie, prikkelbare darm en ernstige darmproblemen?
Circa 90% van de serotonine in het lichaam bevindt zich in de darmwand, waar het darmbewegingen mede regelt. Een verstoord serotoninesysteem kan bijdragen aan darmproblemen zoals het prikkelbaredarmsyndroom (PDS). Fibromyalgie en PDS komen regelmatig samen voor, wat wijst op een gedeeld mechanisme in de centrale pijnverwerking. Bij ernstige klachten zoals sterk verminderde darmwerking of langdurige obstipatie is medische evaluatie door een gastro-enteroloog noodzakelijk.
Is er recent nieuw onderzoek naar fibromyalgie gedaan?
Ja, het onderzoeksveld is zeer actief. In 2026 verscheen een groot overzichtsartikel in The New England Journal of Medicine dat centrale sensitisatie (nociplastische pijn) bevestigt als kernmechanisme. Daarnaast vond een studie uit 2025 specifieke auto-antilichamen bij fibromyalgiepatiënten, wat een eerste stap is richting objectieve diagnostiek. Ook de rol van laaggradige ontsteking krijgt steeds meer aandacht in recente reviews.
Valt melatonine in je lichaam te meten?
Ja, melatonine kan worden gemeten in bloed, speeksel of urine. Een speekselmeting is het minst belastend en geeft een goed beeld van het dag-nachtritme, mits op het juiste tijdstip afgenomen — typisch rond het dimmen van licht of midden in de nacht. De waarden variëren sterk per persoon en tijdstip. Een meting via de huisarts of een gespecialiseerd slaapcentrum is betrouwbaarder dan commerciële thuistests.
Kan fibromyalgie ooit objectief bewezen worden via een bloedtest?
Een studie uit 2025 vond auto-antilichamen bij fibromyalgiepatiënten, wat een eerste stap is richting objectieve biomarkers. Vooralsnog is er geen gevalideerde bloedtest beschikbaar als standaard diagnostisch instrument — de diagnose wordt klinisch gesteld op basis van klachten en het uitsluiten van andere oorzaken. Als toekomstig onderzoek deze bevindingen bevestigt, biedt dat niet alleen erkenning maar ook aanknopingspunten voor gerichte behandelingen.
Footnotes
-
Alfaro-Rodríguez A, Reyes-Long S, Roldan-Valadez E. Association of the Serotonin and Kynurenine Pathways as Possible Therapeutic Targets to Modulate Pain in Patients with Fibromyalgia. Pharmaceuticals (Basel, Switzerland). 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39338367/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
-
Williams DA, Clauw DJ. Fibromyalgia. The New England Journal of Medicine. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42456138/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
-
García-Domínguez M. Fibromyalgia and Inflammation: Unrevealing the Connection. Cells. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39996743/ ↩ ↩2
-
Seefried S, Barcic A, Grijalva Yepez MF. Autoantibodies in patients with fibromyalgia syndrome. Pain. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39907533/ ↩
-
Carrasco-Vega E, Guiducci S, Nacci F. Efficacy of physiotherapy treatment in medium and long term in adults with fibromyalgia: an umbrella of systematic reviews. Clinical and experimental rheumatology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38966940/ ↩ ↩2
-
Malik A, Brown Z, Ryder A. Serotonin and Norepinephrine Reuptake Inhibitors (SNRIs) for Treatment of Fibromyalgia: A Comprehensive Clinical Review. Psychopharmacology bulletin. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39935669/ ↩
-
Krupa AJ, Korkosz M, Gorostowicz A. Predictors of treatment response to serotonin and noradrenaline reuptake inhibitors in fibromyalgia. Polish archives of internal medicine. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36799096/ ↩
-
Giorgi V, Sarzi-Puttini P, Pellegrino G. Pharmacological Treatment of Fibromyalgia Syndrome: A Practice-Based Review. Current pain and headache reports. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39042299/ ↩ ↩2
Persoonlijk plan · gratis
Afvallen met keto? Begin met jouw plan
Beantwoord een paar korte vragen en ontvang direct je persoonlijke keto-plan.
Start de keto-check- 100% gratis
- Klaar in 2 minuten
- Direct je persoonlijke plan
Bronnen
- Williams DA, Clauw DJ — Fibromyalgia · The New England Journal of Medicine · 2026
- Alfaro-Rodríguez A, Reyes-Long S, Roldan-Valadez E — Association of the Serotonin and Kynurenine Pathways as Possible Therapeutic Targets to Modulate Pain in Patients with Fibromyalgia · Pharmaceuticals (Basel, Switzerland) · 2024
- García-Domínguez M — Fibromyalgia and Inflammation: Unrevealing the Connection · Cells · 2025
- Malik A, Brown Z, Ryder A — Serotonin and Norepinephrine Reuptake Inhibitors (SNRIs) for Treatment of Fibromyalgia: A Comprehensive Clinical Review · Psychopharmacology bulletin · 2025
- Giorgi V, Sarzi-Puttini P, Pellegrino G — Pharmacological Treatment of Fibromyalgia Syndrome: A Practice-Based Review · Current pain and headache reports · 2024
- Seefried S, Barcic A, Grijalva Yepez MF — Autoantibodies in patients with fibromyalgia syndrome · Pain · 2025
- Carrasco-Vega E, Guiducci S, Nacci F — Efficacy of physiotherapy treatment in medium and long term in adults with fibromyalgia: an umbrella of systematic reviews · Clinical and experimental rheumatology · 2024
- Krupa AJ, Korkosz M, Gorostowicz A — Predictors of treatment response to serotonin and noradrenaline reuptake inhibitors in fibromyalgia · Polish archives of internal medicine · 2023
Gratis keto-check · 2 minuten
Ontvang je persoonlijke keto-plan om af te vallen
Afgestemd op wat jij lekker vindt en hoeveel tijd je hebt om te koken. Je plan staat direct klaar.
Ja, ik wil mijn keto-plan- 100% gratis
- Klaar in 2 minuten
- Direct je persoonlijke plan
Lees ook
Meer over aandoeningen
Aandoeningen
Hypertensie: oorzaken, risico's en hoe je je bloeddruk verlaagt
Wat is hypertensie, waarom merk je er vaak niets van en hoe verlaag je je bloeddruk? Grenswaarden, risicofactoren, leefstijl en medicijnen op een rij.
Hoge bloeddruk en kanker: is er een verband?
Verhoogt hoge bloeddruk je kans op kanker? Lees welke kankersoorten ermee samenhangen, wat medicijnen doen en welke leefstijlkeuzes beide risico's verlagen.
Metabool syndroom: hoe hoog cholesterol, diabetes en overgewicht samenhangen
Wat is het metabool syndroom, hoe versterken buikvet, bloedsuiker, cholesterol en bloeddruk elkaar, en wat kun je er zelf aan doen? Uitleg met bronnen.
Wat zijn normale cholesterolwaarden? HDL, LDL en triglyceriden uitgelegd
Wat zijn normale cholesterolwaarden? Lees wat HDL, LDL en triglyceriden betekenen, wanneer je waarden te hoog zijn en wat je er zelf aan doet.
Diabetes en roken: waarom de combinatie bijna elke complicatie verergert
Waarom is roken bij diabetes extra schadelijk voor hart, nieren en vaten? En waarom stijgt je bloedsuiker soms juist als je stopt met roken?
11 reacties
Archief van lezersreacties sinds 2011.
Els Cappel Je bent goed bezig...doe je goed. Lastig als je fibromyalgie hebt, zeker...maar wat ga jij!, als lezer, er mee doen. Complimenten ElsRobert Jan Hendriksauteur Bedankt voor het compliment. Groetjes, JackWilly van Veenendaal Waarom noemen jullie niet de naam van de russische plant Rhodiola rosea. Deze plant (M.n. de wortel) kan het serotonine gehalte verhogen met 30%.en zonder bijwerkingen. Is dit onderzocht? Zou graag kennis willen maken met mensen die ten gevolge van fibromyalgie uiteindelijk na jaren PDS gehad te hebben een verlamde dikke darm hebben gekregen. Ik heb daardoor nu een stoma. De rest van mijn lichaam laat het ook steeds meer afweten, bv. geen kracht meer in armen en benen, waardoor ik zelf val, of dingen uit mijn handen laat vallen. WillyRobert Jan Hendriksauteur Bedankt voor de tip! Ik ga een extra artikel wijden op de blog over de Russische plant ''Rhodiola Rosea'' om te kijken of het geschikt is en niet bijwerkingen heeft op lange termijn, ik heb hier nog niet eerder van gehoord. Het klopt dat fibromyalgie en PDS vaak voorkomt waardoor de behandeling zowel op fibromyalgie als op prikkelbare darm syndroom (specifieke voedingstips) gericht moet zijn. https://www.optimalegezondheid.com/zijn-fibromyalgie-en-prikkelbaar-darm-syndroom-aan-elkaar-verwant/ Succes!... Beste Jack, Is hier al verder onderzoek naar gedaan? Valt melatonine wat je slaperig maakt te meten in je lichaam? Wanneer dit het geval is kan er namelijk feitelijk worden bewezen dat fibro echt bestaat en zullen vele vele mensen blij zijn! Desondanks wordt er zowiezo te weinig onderzoek naar fibro gedaan. Dus bedankt voor dit artikel! GroetenRobert Jan Hendriksauteur Melatonine wordt veelal ingezet om het slaapritme te bevorderen. Met name een verstoord dag/nacht ritme is één van de oorzaken van slaapproblemen. Normaal gesproken wordt voldoende maltonine aangemaakt in het lichaam. Echter, door omstandigheden kan dit mis lopen waardoor melatonine suppletie een prima hulpmiddel is. Wat betreft serotonine en fibromyalgie heb ik hier een onderzoek gevonden: http://europepmc.org/abstract/MED/9058665/reload=0;jsessionid=4Fd8SyRarCXoRKZm5hYU.2 De conclusie is dat mensen met fibromyalgie een lagere hoeveelheid serotonine hebben, aldus het onderzoek. Succes!Ben Vroom Beste Robert Jan Hendriks, Je noemt in je artikel niet het gebruik van 5HTP tabletten als manier om serotonine te verhogen. Heb je daar een specifieke reden voor? In het artikel waarnaar je verwijst (artikel uit 1998) wordt dit wel genoemd als middel om de klachten te verminderen. Maar 5HTP wordt in Nederland niet voorgeschreven bij depressie, chronische vermoeidheid en fybromyalgie en is ook niet officieel verkrijgbaar. Ik vraag me af in hoeverre 5HTP tabletten kunnen helpen bij het verminderen van zulke klachten, maar kan daar weinig betrouwbare informatie over vinden.Moniek L 5htp tabletten werken wel degelijk kan ik vertellen. Vertel het zelf uit betrouwbare bron, mezelf namelijk. Het helpt tegen neerslachtigheid, vermoeidheid, en om je emoties beter te reguleren is de ervaring hier. Het is echter wel zo dat ik het niet zou aanraden bij depressies eerder neerslachtigheid zoals ik schreef. De dosering van de werkzame stof in supplementen in Nederland ligt echter wel erg laag. Vitamine D3 druppels erbij en je hebt een startkickje elke dag.. :) Vitamine D3 heeft hetzelfde stofje als zonlicht...jane Hallo Jack, dank voor je onderzoeksresultaten. Heb ik veel aan. Ik lijdt naast aan Fibromyalgie ook aan het prikkelbaar darm syndroom. En ben altijd erg moe. Slaap slecht of zelfs niet geregeld. Ik heb bijna altijd pijn en kan geen sociale contacten onderhouden voor vele jaren omdat ik vor en na een afspraak veel moet rusten om te kunnen afspreken. Ik ben vooral die darmproblemen en het niet tot nauwelijks slapen erg beu. Ben nu 100% afgekeurd/IVA uitkering en hoopte dat het me beter zou vergaan met rust maar niets is minder waar. Helaas lijd ik ook aan PTSS . Amerikaanse onderzoeken wijzen erop dat PTSS en Fibromyalgie voor 45% van de gevallen een link met elkaar hebben. Ik kan kort door de bocht zijn als ik zo vermoeid ben en dat stoot mensen van me af. Ik merk als ik pure chocola van het merk AH basic gebruik dat ik rustiger ben en slik bij veel pijn bij het opstaan ook van AH merk paracetamol met coffeine 50mg en ben dan minder door de bocht in mijn reacties naar anderen. maar kan dit niet elke dag doen door de buikklachten. Bij mij heeft het helaas 50 jaar geduurd voordat duidelijk werd wat me mankeerde. Ik ben erg onheus door mijn voormalige huisarts behandeld en hoop dat iedereen met pijnklachten onverklaarbaar goed voor zichzelf opkomen en van huisarts wisselen als ze worden gebagatelliseerd. Pas toen ik naar een jonge arts ging heeft hij me naar een Reumatoloog doorgestuurd. Als ik terugdenk heb ik al vanaf klein meisje Fibromyalgie en darmproblemen, Ik heb nu een ooggeval gekocht voor 1,--euro om de slaapkamer nog donkerder te maken maar alleen goed verduisterde gordijnen helpen een beetje om in slaap te vallen. Gek genoeg heb ik precies 3 weken per jaar geen klachten en dat is midzomer. Dan voel ik me zo goed, geen pijn, slaap goed, lekker in mijn vel enz. dat ik denk dat ik genezen ben, maar hoogzomer krijg ik hevige pijnen zo erg dat ik mijn ledematen wil afhakken en wou ik dat ik er niet meer was. Gelukkig haal ik plezier uit lezen en ben best een nieuwsgierig/weetgierig persoon en absorbeer heel veel aan kennis over van alles wat. Zo houd ik mezelf levendig in de geest. Door mijn geloof, christen, houd ik hoop dat ik ooit van deze rot klachten af kom. Ik zie er erg goed uit en heb ondanks de klachten oog en oor voor anderen en word daarom ook door mijn omgeving niet begrepen. Het maakt erg eenzaam om niet gehoord/gezien te worden. Gelukkig heb ik een lieve zoon maar wil hem niet belasten. Groet, succes met al uw onderzoeken en hoop ervan te profiteren .JaneYvonne Bezoek eens een orthomoleculair therapeut Jane, die kan je er zeker mee helpen!Caroline ik heb ook al jaren last van spasmofilie en fibro . Ik heb ernstige slaapstoornissen . Meestal slaap ik nachts niet en onder de morgen val ik in slaap . Ik slaap bijna daardoor met moeite nog in mijn bed . Wat ook niet leuk is . Ik neem al jaren Cymbalta na een rugoperatie ook ( ik zit nu al met 2 platen vast onderaan in de rug ) . Ik ben ook verslaafd geweest aan diazepam na mijn eerste rugoperatie . Nu is het zo dat mijn geest constant werkt , ik ben een Hsp persoon en een beelddenker . Dus als ik moet slapen krijg ik mijn hoofd niet rustig . Met momenten lukt het wel maar meestal niet . Ook vooral rond e volle maan heb ik er enorm last van . Ik heb al allerlei technieken geprobeerd om te slapen van de ademhaling techniek , tot tellen enz..... maar steeds komen mijn gedachten terug naar voren . Ik wissel nu af met cannabis olie en diazepam , maar soms helpen deze zelfs niet als mijn hoofd blijft beeld denken . Mijn hart slaapt wel , maar mijn geest is klaar wakker . Ik word er soms zot van . Mijn benen kunnen ook moeilijk stil liggen . Ik probeer dikwijls in mijn bed te kruipen en dan blijf ik een uur of 2 liggen , maar dan moet ik echt opstaan . Onder de morgen val ik uiteindelijk meestal in slaap , maar dan natuurlijk kan ik niet lang slapen doordat ik moet opstaan . Ik heb nu 5 HTP gekocht bij Body en Fit en ga dit nu uittesten , hoewel ze zeggen om het niet met Cymbalta te combineren . Maar ik ben het zo moe dat ik alles wil uittesten . Normaal mag ik door mijn 2 platen in mijn rug niets meer doen van werk , maar in België mag je tegenwoordig niet meer op invaliditeit blijven en moet ik beginnen eerst met vrijwilligers werk en in september verplicht een opleiding volgen voor mensen met beperkingen . Niet gemakkelijk als je weet dat ik meestal 4 a 5 nachten bijna niet slaap per week . En het rare is overdag kan ik wel makkelijk slapen . Ik heb er eerst tegen gevochten omdat ik mijn dag en nacht ritme niet wou veranderen , maar de huisarts zei mij dat ik wel moest bijslapen omdat ik anders nooit recupereer . Tja soms weet een mens het ook allemaal niet meer . Het is frustrerend en weinigen begrijpen het .