Yohimbe en yohimbine: werking, risico's en verbod in Nederland

Yohimbine — de werkzame stof uit de schors van de West-Afrikaanse yohimbeboom — heeft een bescheiden en wisselend bewijs als middel bij erectiestoornissen. De bijwerkingen zijn reëel en soms ernstig, het therapeutisch venster is smal, en in Nederland is de verkoop van yohimbe-alkaloïden sinds april 2007 verboden.¹² Modernere alternatieven zoals PDE-5-remmers zijn beter onderzocht en voorspelbaarder in werking.

Wat is yohimbe en hoe werkt yohimbine in je lichaam?

De yohimbeboom (Pausinystalia johimbe) groeit in West-Afrika — Nigeria, Kameroen, Gabon en Congo — en kan tot 28 meter hoog worden. Uit de gedroogde bast wordt yohimbine hydrochloride gewonnen, de meest actieve en meest bestudeerde verbinding.

Yohimbine werkt als een alfa-2-adrenerge receptorantagonist: het blokkeert receptoren die seksuele opwinding en erecties normaal gesproken kunnen remmen. Dat zou de bloedtoevoer naar het genitale gebied kunnen vergroten.¹ Dezelfde receptoren reguleren ook bloeddruk en hartslag — wat de aanzienlijke bijwerkingen verklaart.

Belangrijk: yohimbebast bevat tientallen andere alkaloïden naast yohimbine. Supplementen op basis van de ruwe plant hebben daardoor een minder voorspelbaar werkings- en veiligheidsprofiel dan het geïsoleerde geneesmiddel.²

Helpt yohimbine bij erectiestoornissen?

De onderzoeksresultaten zijn wisselend:

• Bij psychogene erectiestoornissen (zonder lichamelijke oorzaak) vonden enkele gerandomiseerde studies een bescheiden voordeel ten opzichte van placebo.¹
• Bij organisch bepaalde erectiestoornissen bleek yohimbine in meerdere gecontroleerde studies niet beter te werken dan een placebo.²
• Directe vergelijkingsstudies met moderne PDE-5-remmers (zoals sildenafil) ontbreken volledig.

Eén studie combineerde yohimbine met L-arginine glutamaat en vond bij 45 mannen een verbetering bij milde erectieproblemen. Combinatietherapie lijkt veelbelovender dan yohimbine alleen, maar ook daarvoor is het bewijs nog beperkt.¹

Een review uit 2024 beoordeelt yohimbine als een stof met een complex, tweezijdig profiel: mogelijk therapeutisch bij lage doses, maar met reëel risico op ernstige bijwerkingen bij hogere doses of bij kwetsbare gebruikers.² Een eerdere review uit 2022 concludeerde dat het meeste bewijs voor effectiviteit afkomstig is uit oudere, kleine studies met methodologische tekortkomingen.¹

Welke bijwerkingen en risico’s heeft yohimbine?

Het therapeutisch venster van yohimbine is smal: het verschil tussen een werkzame dosis en een dosis die bijwerkingen geeft, is klein.² Bekende bijwerkingen:

• Verhoogde bloeddruk en hartslag
• Angst, rusteloosheid en slaapproblemen
• Hoofdpijn en duizeligheid
• Misselijkheid en braken
• In zeldzame gevallen: nierfalen

Wie moet yohimbine vermijden? Mensen met hart- en vaatziekten, angststoornissen of nier- en leverproblemen lopen verhoogd risico. Ook bij gebruik van bloeddrukverlagende middelen, MAO-remmers of andere cardiovasculaire medicatie is yohimbine gevaarlijk zonder medisch toezicht.²

Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of apotheker. Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare patiëntinformatie.

Waarom is yohimbe verboden in Nederland?

Sinds 1 april 2007 is de verkoop van yohimbe-alkaloïden in Nederland verboden als voedingssupplement — Nederland was hiermee wereldwijd het eerste land met zo’n verbod. De reden: het veiligheidsprofiel werd onvoldoende geacht voor vrije verkoop.

Toch bleven veel Nederlanders yohimbe via internet kopen bij buitenlandse webwinkels. Onderzoek naar dergelijke producten toonde grote variaties aan: sommige preparaten bevatten slechts 7% of minder van de op het label vermelde hoeveelheid yohimbine.¹

Regio	Juridische status	Toelichting
Nederland	Verboden	Yohimbe-alkaloïden verboden als supplement per 1-4-2007
Duitsland	Onveilig verklaard	Niet toegestaan als voedingssupplement
VS	Deels vrij verkrijgbaar	Als supplement slecht gereguleerd, als geneesmiddel op recept

Hoe werd yohimbe historisch gebruikt?

In West-Afrika wordt yohimbe al generaties lang ingezet als afrodisiacum, bij koorts en als stimulans. Eind 19e eeuw deed de stof zijn intrede in de Europese geneeskunde voor de behandeling van impotentie.

Die rol verloor yohimbe grotendeels toen Viagra en vergelijkbare PDE-5-remmers eind jaren negentig op de markt kwamen — middelen met een beter bewezen werkingsprofiel en een voorspelbaarder veiligheidsprofiel.¹ De aanhoudende wereldwijde vraag heeft ondertussen ook ecologische gevolgen: de yohimbeboombestanden in West-Afrika staan onder druk door overexploitatie.

Wat zijn betere alternatieven bij erectieproblemen?

PDE-5-remmers zoals sildenafil (Viagra), tadalafil (Cialis) en vardenafil zijn beter onderzocht, nauwkeuriger gedoseerd en hebben een voorspelbaarder veiligheidsprofiel. Je huisarts of uroloog kan beoordelen welke behandeling het meest geschikt is voor jouw situatie.

Daarnaast kunnen leefstijlaanpassingen een rol spelen: voldoende beweging, een gezond gewicht, stoppen met roken en matig alcoholgebruik verbeteren de vaatgezondheid — en daarmee ook de erectiefunctie. Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie over wanneer je een arts moet raadplegen.

Veelgestelde vragen

Is yohimbine legaal te kopen in Nederland?

Nee. Yohimbe-alkaloïden zijn in Nederland verboden als voedingssupplement sinds 1 april 2007. Als geneesmiddel op recept is yohimbine ook niet beschikbaar via Nederlandse apothekers. Producten die via buitenlandse webwinkels worden gekocht bevatten bovendien vaak onbetrouwbare hoeveelheden werkzame stof.

Wat is het verschil tussen yohimbe en yohimbine?

Yohimbe verwijst naar de boom (Pausinystalia johimbe) en de gedroogde bast ervan. Yohimbine hydrochloride is de meest actieve chemische verbinding die uit die bast wordt gewonnen. Supplementen van yohimbebast bevatten naast yohimbine ook tientallen andere alkaloïden, wat de werking en het veiligheidsprofiel minder voorspelbaar maakt.

Kan yohimbine helpen bij gewichtsverlies?

De bewijslast is zwak. Sommige studies suggereren een bescheiden effect op vetoxidatie bij getrainde atleten, maar dit is niet vertaalbaar naar veilig gebruik als afslankmiddel. Gezien de aanzienlijke bijwerkingen en het verbod in Nederland is yohimbine geen verantwoord middel voor gewichtsverlies.

Welke medicijnen mogen niet gecombineerd worden met yohimbine?

Yohimbine interacteert gevaarlijk met MAO-remmers, bloeddrukverlagende middelen, tricyclische antidepressiva en andere cardiovasculaire geneesmiddelen. De combinatie kan leiden tot gevaarlijke bloeddrukschommelingen of ernstigere complicaties. Raadpleeg altijd een arts of apotheker voordat je yohimbine overweegt naast andere medicatie.

Werkt yohimbine ook bij vrouwen?

De meeste klinische studies richtten zich op mannen met erectiestoornissen. Er is weinig onderzocht naar de effecten bij vrouwen, en de beschikbare resultaten zijn niet overtuigend. De bijwerkingen en interactierisico’s gelden voor iedereen, ongeacht geslacht.

Wat zijn de symptomen van een yohimbine-overdosis?

Bij te hoge doses kan yohimbine ernstige klachten veroorzaken: sterk verhoogde bloeddruk, hevige hartkloppingen, paniekaanvallen, braken en in ernstige gevallen stuipen of nierfalen. Bij vermoeden van een overdosis moet je onmiddellijk medische hulp inschakelen — bel 112 bij levensbedreigende klachten.

Wat zijn betere alternatieven voor yohimbine bij erectieproblemen?

PDE-5-remmers zoals sildenafil (Viagra), tadalafil (Cialis) en vardenafil zijn beter onderzocht, nauwkeuriger gedoseerd en hebben een voorspelbaarder veiligheidsprofiel. Je huisarts of uroloog kan beoordelen welke behandeling het meest geschikt is. Thuisarts.nl biedt betrouwbare informatie over erectieproblemen en wanneer je een arts moet raadplegen.

Footnotes

1. Jabir NR, Firoz CK, Zughaibi TA. A literature perspective on the pharmacological applications of yohimbine. Annals of Medicine. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36263866/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Nowacka A, Śniegocka M, Śniegocki M. Multifaced Nature of Yohimbine — A Promising Therapeutic Potential or a Risk?. International Journal of Molecular Sciences. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39684567/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

Bronnen

1. Jabir NR, Firoz CK, Zughaibi TA — A literature perspective on the pharmacological applications of yohimbine · Annals of Medicine · 2022
2. Nowacka A, Śniegocka M, Śniegocki M — Multifaced Nature of Yohimbine — A Promising Therapeutic Potential or a Risk? · International Journal of Molecular Sciences · 2024