Diabetes type 1 bij kinderen: speelt het coxsackie B-virus een rol?

Diabetes type 1 bij kinderen is een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem de insulineproducerende bètacellen in de alvleesklier aanvalt en vernietigt. Onderzoek suggereert dat coxsackie B-virussen — een specifieke subgroep van de enterovirussen — deze auto-immuunreactie kunnen uitlokken bij genetisch gevoelige kinderen. Een vaccin bestaat nog niet, maar de identificatie van deze virussen opent voor het eerst de deur naar gerichte preventie.¹

Waarom is diabetes type 1 een levenslange aandoening?

Bij diabetes type 1 produceert de alvleesklier geen insuline meer. Insuline is onmisbaar om glucose vanuit het bloed naar de cellen te transporteren. Zonder insuline stijgt de bloedsuikerspiegel gevaarlijk hoog (hyperglykemie).¹

Kinderen met diabetes type 1 zijn levenslang afhankelijk van meerdere insuline-injecties per dag of een insulinepomp. Op de lange termijn vergroot slecht gecontroleerde bloedsuiker het risico op:²

• Hart- en vaatziekten
• Nierschade (diabetische nefropathie)
• Oogschade die kan leiden tot blindheid (diabetische retinopathie)
• Zenuwschade (neuropathie), die in ernstige gevallen amputaties vereist

Meer informatie over het herkennen van symptomen bij kinderen vind je op Thuisarts.nl.

Waarom stijgt het aantal kinderen met diabetes type 1?

Het aantal nieuwe diagnoses van diabetes type 1 stijgt wereldwijd al decennia. Die stijging gaat te snel om volledig door genetica verklaard te worden — erfelijke aanleg vergroot het risico, maar is niet de enige factor.¹

Omgevingsinvloeden spelen een duidelijke rol. Onderzoekers kijken onder meer naar:

• Virusinfecties op jonge leeftijd
• Veranderingen in de darmflora door voeding en antibioticagebruik³
• Vitamine D-tekort, dat het immuunsysteem beïnvloedt⁴
• Vroege blootstelling aan koemelkeiwitten (associatie beschreven in literatuur, oorzakelijk verband nog onvoldoende bewezen)

Kinderen die vroeg in grote groepen worden opgevangen, komen vroeger in aanraking met een breed spectrum aan virussen.

Welke virussen worden gelinkt aan diabetes type 1?

De sterkste aanwijzingen wijzen naar de coxsackie B-virussen, een subgroep van de enterovirussen. Dit werd aangetoond in onder meer de Finse DIPP-studie (Diabetes Prediction and Prevention) en het Europese VIRDIAB-consortium.

Van de ruim honderd bekende enterovirussen blijkt alleen de coxsackie B-groep (typen B1 t/m B6) geassocieerd te zijn met het ontstaan van diabetes type 1. Het poliovirus — eveneens een enterovirus — is niet gelinkt aan deze aandoening.

Coxsackie B-infecties verlopen bij de meeste kinderen mild, maar kunnen ook ernstiger aandoeningen veroorzaken:

Coxsackie B-variant	Mogelijke aandoening
Alle typen B1–B6	Koorts, keelpijn, darmklachten, spierpijn
Specifieke typen	Myocarditis (hartspierontsteking)
Specifieke typen	Meningitis (hersenvliesontsteking)
Specifieke typen	Pericarditis (hartzakjeontsteking)

Hoe kan een virus een auto-immuunziekte uitlokken?

Het exacte mechanisme is nog niet volledig opgehelderd. Onderzoekers werken met drie hypothesen:⁵

Moleculaire mimicry: antistoffen die het immuunsysteem aanmaakt tegen het coxsackievirus lijken structureel op eiwitten van de bètacellen in de alvleesklier. Het immuunsysteem valt daardoor per ongeluk ook de eigen insulineproducerende cellen aan.

Directe celbeschadiging: het virus infecteert de bètacellen zelf; het immuunsysteem ruimt de geïnfecteerde cellen, maar de aanval stopt niet wanneer het virus verdwenen is.

Ontsteking als versneller: virale infectie activeert ontstekingssignalen — onder meer via de COX-2/PGE₂-cascade — die de auto-immuunreactie kunnen versterken.⁵

Genetische regulatoren, zogeheten microRNA’s, beïnvloeden ook de ernst en het verloop van de immuunaanval op de alvleesklier.⁶

Kan een vaccin diabetes type 1 voorkomen?

Omdat slechts zes specifieke virussen verantwoordelijk lijken voor de virale trigger, is een gecombineerd preventief vaccin theoretisch haalbaar. Dit staat model naar het poliovaccin, dat een vergelijkbare enterovirusstam wereldwijd terugdrong.

Klinische trials lopen, maar een goedgekeurd vaccin bestaat nog niet en grote fase-3-resultaten zijn nog niet gepubliceerd. Naast vaccinatie worden ook immunotherapieën onderzocht, waaronder CAR-T-celtherapie — een behandeling waarbij immuuncellen worden herprogrammeerd om de aanval op bètacellen te remmen.⁷

Voor actuele informatie over lopend onderzoek: het Diabetesfonds en het RIVM publiceren regelmatig updates.

Veelgestelde vragen

Is diabetes type 1 bij kinderen erfelijk?

Genetische aanleg vergroot de kans op diabetes type 1, maar is niet doorslaggevend. Veel kinderen bij wie de diagnose wordt gesteld, hebben geen eerstegraads familielid met de aandoening. Onderzoekers gaan ervan uit dat een combinatie van erfelijke gevoeligheid en een omgevingstrigger — zoals een virusinfectie — nodig is om de auto-immuunreactie te starten.

Welke symptomen horen bij een coxsackie B-infectie bij kinderen?

Typische klachten zijn koorts, keelpijn, hoofdpijn, borst- of buikpijn en spierpijn. In ernstiger gevallen kan het virus hartspierontsteking (myocarditis) of hersenvliesontsteking (meningitis) veroorzaken. De meeste infecties bij kinderen verlopen mild en herstellen vanzelf binnen één tot twee weken.

Hoe groot is het risico dat mijn kind diabetes type 1 krijgt na een coxsackie B-infectie?

De overgrote meerderheid van kinderen die een coxsackie B-infectie doorstaan, ontwikkelt geen diabetes type 1. Alleen bij kinderen met een specifieke genetische aanleg lijkt de infectie de auto-immuunreactie te kunnen activeren. Exacte risicopercentages zijn nog onderwerp van lopend onderzoek en niet met zekerheid vast te stellen.

Is er al een vaccin tegen coxsackie B beschikbaar?

Nee, een goedgekeurd vaccin bestaat nog niet. Klinische trials zijn gaande, maar grote fase-3-resultaten zijn nog niet gepubliceerd. Actuele informatie over de voortgang van dit onderzoek vind je bij het Diabetesfonds of het RIVM.

Kan diabetes type 1 ook voor het eerst op volwassen leeftijd ontstaan na een virusinfectie?

Ja, dat kan. Wanneer de auto-immuunvorm van diabetes zich langzaam ontwikkelt bij volwassenen, spreekt men soms van LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults). Het mechanisme is vergelijkbaar met dat bij kinderen, al is de virale trigger-hypothese bij volwassenen minder uitgebreid onderzocht.

Wat is het verschil tussen diabetes type 1 en type 2?

Bij diabetes type 1 vernietigt het immuunsysteem de insulineproducerende bètacellen — de oorzaak is auto-immuun en insulinetoediening is altijd noodzakelijk. Bij diabetes type 2 worden de cellen resistent voor insuline terwijl de aanmaak tekortschiet; dit type hangt sterk samen met leefstijl en treedt vaker op bij volwassenen.

Footnotes

1. Syed FZ. Type 1 Diabetes Mellitus. Annals of Internal Medicine. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35254878/ ↩ ↩² ↩³

2. Krause M, De Vito G. Type 1 and Type 2 Diabetes Mellitus: Commonalities, Differences and the Importance of Exercise and Nutrition. Nutrients. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37836562/ ↩

3. Huang S, Li F, Quan C. Intestinal flora: a potential pathogenesis mechanism and treatment strategy for type 1 diabetes mellitus. Gut Microbes. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39520706/ ↩

4. Durá-Travé T, Gallinas-Victoriano F. Type 1 Diabetes Mellitus and Vitamin D. International Journal of Molecular Sciences. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40429738/ ↩

5. Martín-Vázquez E, Cobo-Vuilleumier N, López-Noriega L. The PTGS2/COX2-PGE2 signaling cascade in inflammation: Pro or anti? A case study with type 1 diabetes mellitus. International Journal of Biological Sciences. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37705740/ ↩ ↩²

6. Bahreini F, Rayzan E, Rezaei N. MicroRNAs and Diabetes Mellitus Type 1. Current Diabetes Reviews. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33588736/ ↩

7. Mohammadi V, Maleki AJ, Nazari M. Chimeric Antigen Receptor (CAR)-Based Cell Therapy for Type 1 Diabetes Mellitus (T1DM); Current Progress and Future Approaches. Stem Cell Reviews and Reports. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38153634/ ↩

Bronnen

1. Syed FZ — Type 1 Diabetes Mellitus · Annals of Internal Medicine · 2022
2. Krause M, De Vito G — Type 1 and Type 2 Diabetes Mellitus: Commonalities, Differences and the Importance of Exercise and Nutrition · Nutrients · 2023
3. Huang S, Li F, Quan C — Intestinal flora: a potential pathogenesis mechanism and treatment strategy for type 1 diabetes mellitus · Gut Microbes · 2024
4. Durá-Travé T, Gallinas-Victoriano F — Type 1 Diabetes Mellitus and Vitamin D · International Journal of Molecular Sciences · 2025
5. Martín-Vázquez E, Cobo-Vuilleumier N, López-Noriega L — The PTGS2/COX2-PGE2 signaling cascade in inflammation: Pro or anti? A case study with type 1 diabetes mellitus · International Journal of Biological Sciences · 2023
6. Bahreini F, Rayzan E, Rezaei N — MicroRNAs and Diabetes Mellitus Type 1 · Current Diabetes Reviews · 2022
7. Mohammadi V, Maleki AJ, Nazari M — Chimeric Antigen Receptor (CAR)-Based Cell Therapy for Type 1 Diabetes Mellitus (T1DM); Current Progress and Future Approaches · Stem Cell Reviews and Reports · 2024