Diabetes en hoge bloeddruk: waarom is deze combinatie zo riskant?

Diabetes en hoge bloeddruk komen vaak samen voor en versterken elkaars schade aan hart, nieren, ogen en bloedvaten. Hoge bloeddruk is een van de meest voorkomende bijkomende aandoeningen bij type 2 diabetes ¹. Door beide tegelijk aan te pakken, met leefstijl en waar nodig medicatie, verklein je de kans op complicaties.

Wat is diabetes precies?

Bij diabetes kan je lichaam glucose (bloedsuiker) niet goed verwerken tot energie. Normaal maakt je alvleesklier het hormoon insuline aan. Insuline zorgt ervoor dat glucose vanuit je bloed naar je cellen gaat, waar het als brandstof dient of wordt opgeslagen. Bij diabetes is dat proces verstoord, waardoor je bloedsuiker te hoog blijft.

Er bestaan verschillende vormen:

De verdeling tussen type 1 en type 2 lees je na bij het Diabetesfonds. Type 2 diabetes ontwikkelt zich geleidelijk. Veel mensen lopen er een tijd mee rond zonder het te weten, omdat de klachten in het begin weinig opvallen.

Welke symptomen horen bij diabetes?

De klachten verschillen per type en per persoon. De meest voorkomende zijn:

• Veel dorst en vaak moeten plassen
• Aanhoudende vermoeidheid
• Wazig zien
• Wondjes die langzaam genezen
• Tintelingen of een doof gevoel in handen en voeten
• Onverklaard gewichtsverlies (vooral bij type 1)

Bij type 1 ontstaan de klachten meestal snel en heftig, bij type 2 sluipend. Herken je meerdere van deze klachten? Maak dan een afspraak met je huisarts. Op Thuisarts.nl lees je wanneer het verstandig is om je bloedsuiker te laten testen.

Hoge bloeddruk geeft daarentegen meestal helemaal geen klachten. Je merkt het pas als je het meet. Daarom hoort een bloeddrukmeting bij de vaste controles voor mensen met diabetes.

Waarom versterken diabetes en hoge bloeddruk elkaar?

Diabetes en hoge bloeddruk hebben deels dezelfde oorzaken, zoals overgewicht, weinig beweging en een ongezond voedingspatroon. Daarnaast jagen ze elkaar ook in het lichaam zelf aan ¹³.

Bij insulineresistentie en langdurig hoge bloedsuikers gebeuren er meerdere dingen tegelijk ³:

• Je bloedvaten worden stijver. De binnenbekleding van de vaten (het endotheel) raakt beschadigd, wat aderverkalking in de hand werkt.
• Je nieren houden meer zout en vocht vast. Daardoor neemt het bloedvolume toe en stijgt de druk.
• Het hormoonsysteem dat je bloeddruk regelt raakt overactief. Dit zogeheten renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS) vernauwt de bloedvaten.

Omgekeerd versnelt hoge bloeddruk de schade aan vaten die door diabetes al kwetsbaar zijn. Zo ontstaat een vicieuze cirkel: diabetes beschadigt de bloedvaten, de bloeddruk stijgt en de hogere druk verergert de vaatschade weer.

Welke risico’s loop je als je diabetes én hoge bloeddruk hebt?

Schade aan bloedvaten is de rode draad. In bevolkingsonderzoek onder mensen met diabetes komen vaatcomplicaties veel voor, en hoge bloeddruk is een van de risicofactoren die daar het sterkst mee samenhangt ⁴. De belangrijkste gevolgen op een rij:

Hart en vaten. Mensen met diabetes hebben al een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Komt daar hoge bloeddruk bij, dan neemt de kans op een hartinfarct of beroerte verder toe ¹. Ook hartfalen komt bij ouderen met beide aandoeningen vaker voor, reden waarom onderzoekers voor deze groep aparte risicomodellen ontwikkelen ⁵. De Hartstichting legt uit hoe diabetes je hart en vaten belast.

Nieren. Zowel hoge bloedsuikers als hoge bloeddruk belasten de kleine bloedvaatjes in je nieren. Goede bloeddrukbehandeling is een van de belangrijkste manieren om het ontstaan en de verergering van nierschade af te remmen ³.

Ogen en zenuwen. Ook de fijne vaatjes in je netvlies en rond je zenuwen zijn gevoelig voor de combinatie van hoge suikers en hoge druk ¹. Zenuwschade in de voeten is bovendien een belangrijke oorzaak van slecht genezende wonden. Lees hoe je een diabetische voet voorkomt.

Hoe verlaag je je bloeddruk als je diabetes hebt?

De aanpak bestaat uit leefstijl en in veel gevallen ook medicatie. Welke bloeddruk voor jou het doel is, hangt af van je leeftijd, je nierfunctie en je overige gezondheid. Bespreek je persoonlijke streefwaarde daarom met je huisarts, praktijkondersteuner of internist.

Voeding

Een meta-analyse uit 2022 bekeek voedingsbegeleiding in de huisartsenzorg bij mensen met type 2 diabetes en/of hoge bloeddruk. De onderzoekers vonden aanwijzingen dat gestructureerde voedingsbegeleiding de waarden kan verbeteren, al verschilden de onderzochte programma’s sterk van elkaar ⁶. Praktisch komt het neer op de adviezen van het Voedingscentrum:

• Beperk zout tot maximaal 6 gram per dag. Het meeste zout zit in bewerkte producten zoals brood, kaas, vleeswaren en kant-en-klaarmaaltijden.
• Eet veel groente en fruit: minimaal 250 gram groente en 2 stuks fruit per dag.
• Kies volkoren in plaats van witte graanproducten. Vezels zorgen dat je bloedsuiker minder snel stijgt.
• Beperk toegevoegde suikers en lees etiketten. Suiker zit ook in producten waar je het niet verwacht, zoals sauzen.

Let op bij nierschade: werken je nieren minder goed, dan kan te veel kalium (uit bijvoorbeeld groente, fruit of zoutvervangers met kalium) schadelijk zijn. Overleg met je arts of diëtist over wat voor jou veilig is.

Let op met drop en zoethout: zoethout kan je bloeddruk verhogen. Heb je hoge bloeddruk, beperk drop en zoethoutthee dan zo veel mogelijk. Meer hierover lees je op Thuisarts.nl.

Beweging en gewicht

In een groot Brits cohortonderzoek (UK Biobank, 2022) onder mensen met hoge bloeddruk hing een gezonde leefstijl samen met een lagere kans om er later ook diabetes of een hart- en vaatziekte bij te krijgen ⁷. Het gaat om een verband, geen bewijs van oorzaak en gevolg, maar het sluit aan bij de bestaande adviezen. De Nederlandse beweegrichtlijn adviseert minimaal 150 minuten per week matig intensief bewegen, zoals stevig wandelen of fietsen.

Gebruik je insuline of tabletten die een te lage bloedsuiker (hypo) kunnen geven? Bespreek dan met je arts of diabetesverpleegkundige hoe je veilig meer gaat bewegen.

Medicatie en controle

Veel mensen met diabetes en hoge bloeddruk hebben naast leefstijl ook medicijnen nodig. ACE-remmers en ARB’s (angiotensinereceptorblokkers) remmen het eerder genoemde RAAS en worden vaak als eerste gekozen, vooral als er eiwit in de urine zit, omdat ze ook de nieren beschermen ³. Pas je medicatie nooit zelf aan en stop niet op eigen houtje.

Thuis meten met een gevalideerde bovenarmmeter helpt je arts om het verloop te volgen. Noteer je waarden en neem ze mee naar de controle. Meer over hoge bloeddruk behandelen lees je elders op onze site.

Wat als je zwanger bent of wilt worden?

Diabetes en hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap gaan vaak samen en vergroten elkaars risico’s voor moeder en kind. Vrouwen die zwangerschapsdiabetes of zwangerschapshypertensie hebben gehad, hebben later in het leven ook een grotere kans op type 2 diabetes en hart- en vaatziekten ².

Sommige bloeddrukverlagers, waaronder ACE-remmers en ARB’s, mag je tijdens de zwangerschap niet gebruiken. Heb je een kinderwens of ben je zwanger? Bespreek je medicatie dan zo vroeg mogelijk met je arts of apotheker, en stop niet zelf.

Veelgestelde vragen

Is het pakket ook verkrijgbaar in Paramaribo, Suriname?

Onze programma’s en e-books zijn digitaal, dus je kunt ze overal volgen waar je internet hebt, ook in Suriname. Twijfel je of een specifiek product bij jou beschikbaar is, mail dan naar hulp@optimalegezondheid.com.

Wat is een goede bloeddruk als je diabetes hebt?

Daar is geen getal voor dat voor iedereen geldt. Als bovengrens wordt vaak een bovendruk van 140 mmHg aangehouden, en bij een deel van de mensen met diabetes streeft de arts naar een lagere waarde. Je leeftijd, nierfunctie en eventuele bijwerkingen bepalen wat voor jou haalbaar en veilig is, dus bespreek je streefwaarde met je huisarts.

Kan type 2 diabetes voorkomen worden?

Vaak kun je type 2 diabetes uitstellen of voorkomen met een gezonde leefstijl: voldoende bewegen, gezond eten en een gezond gewicht. In onderzoek onder mensen met hoge bloeddruk hing een gezonde leefstijl samen met een lagere kans om er diabetes bij te krijgen. Komt diabetes in je familie voor, laat dan af en toe je bloedsuiker controleren.

Helpt afvallen bij diabetes en hoge bloeddruk?

Bij overgewicht kan afvallen zowel je bloedsuiker als je bloeddruk verbeteren. Hoeveel effect je merkt, verschilt per persoon. Gebruik je bloedsuiker- of bloeddrukverlagende medicijnen, houd dan contact met je arts, want de dosering moet soms omlaag als je afvalt.

Welke medicijnen krijg je bij diabetes met hoge bloeddruk?

Artsen kiezen vaak voor een ACE-remmer of ARB, omdat die naast de bloeddruk ook de nieren beschermen. Vaak is een combinatie van middelen nodig. Deze middelen zijn niet geschikt tijdens de zwangerschap, dus meld een kinderwens altijd bij je arts.

Hoe vaak moet je je bloeddruk meten als je diabetes hebt?

Je bloeddruk wordt bij de vaste diabetescontroles gemeten. Of en hoe vaak je daarnaast thuis meet, spreek je af met je huisarts of praktijkondersteuner. Meet thuis steeds op hetzelfde moment, in rust, met een gevalideerde bovenarmmeter.

Voel je het als je bloeddruk te hoog is?

Meestal niet. Hoge bloeddruk geeft bij de meeste mensen geen klachten, terwijl de schade aan bloedvaten en nieren wel doorgaat. Daarom is regelmatig meten belangrijker dan afgaan op hoe je je voelt.