Glaucoom: symptomen, diagnose en behandeling uitgelegd

Glaucoom is een groep oogaandoeningen die de oogzenuw beschadigen — vaak zonder dat je er iets van merkt. De meest voorkomende vorm geeft in het begin geen pijn of andere klachten. Toch leidt glaucoom zonder behandeling tot blijvend gezichtsverlies, en in ernstige gevallen tot blindheid. Vroeg opsporen en consequent behandelen zijn de sleutels.¹

Wat is glaucoom en waarom is het zo gevaarlijk?

De bijnaam “stille dief van het gezichtsvermogen” dekt de lading goed. Bij het meest voorkomende type — het open-hoekglaucoom — treedt schade op aan de oogzenuw, de zenuw die visuele informatie van het oog naar de hersenen stuurt. Die schade stapelt zich op zonder pijn of zichtbare tekenen, totdat het perifere (buitenste) gezichtsveld meetbaar smaller wordt.

In de meeste gevallen hangt glaucoom samen met een te hoge intra-oculaire druk (IOP) — ook wel oculaire hypertensie genoemd. De vloeistof in het oog (kamerwater) wordt dan niet goed afgevoerd, waardoor de druk oploopt en de oogzenuw beschadigt. Maar niet iedereen met hoge oogdruk krijgt glaucoom, en er zijn mensen met glaucoom bij wie de IOP normaal is — dat heet normaalspanningsglaucoom.

Welke soorten glaucoom zijn er?

Soort	Verloop	Meest kenmerkende symptomen
Primair open-hoekglaucoom	Langzaam en sluipend	Nauwelijks; pas laat perifeer gezichtsverlies
Acuut gesloten-hoekglaucoom	Plotseling	Hevige oogpijn, wazig zien, misselijkheid
Aangeboren glaucoom	Al bij geboorte aanwezig	Troebele, vergrote of uitstekende ogen
Secundair glaucoom	Wisselend	Afhankelijk van oorzaak (letsel, infectie, staar)

Acuut gesloten-hoekglaucoom is een medische spoedsituatie. Plotselinge hevige oogpijn, wazig zien, een verwijde pupil, rode ogen, misselijkheid of braken zijn alarmsymptomen. Ga direct naar de spoedeisende hulp of bel je oogarts. Elke vertraging vergroot het risico op permanent gezichtsverlies.¹

Hoe herken je de symptomen van glaucoom?

Bij open-hoekglaucoom zijn er lang geen klachten. De eerste symptomen — een lichte verkleining van het perifere gezichtsveld — zijn zo subtiel dat de meeste mensen ze niet opmerken. Pas als de aandoening al vergevorderd is, valt het merkbaar op. Dat verklaart waarom een groot deel van de mensen met glaucoom niet weet dat ze het hebben.

Mogelijke signalen die kunnen wijzen op glaucoom:

• Langzaam smaller wordend gezichtsveld aan de buitenranden
• Wazig of waas-achtig zien
• Halo’s (kleurkringen) rondom lichtbronnen
• Bij acuut gesloten-hoekglaucoom: plotselinge pijn, rood oog, braken

Hoe wordt glaucoom vastgesteld?

Een oogarts gebruikt meerdere onderzoeken in combinatie:

Tonometrie meet de intra-oculaire druk. Dit kan met een klein sensorje op het (verdoofde) oogoppervlak, of met een luchtstootje. Een IOP boven de 21 mmHg wordt beschouwd als verhoogd. De IOP-waarde alleen is echter nooit voldoende voor een diagnose — de toestand van de oogzenuw en het gezichtsveld zijn minstens zo belangrijk.

Beeldvorming via optische coherentie tomografie (OCT) of scanning laser polarimetrie (SLP) maakt gedetailleerde opnames van de oogzenuw en het netvlies. De oogarts gebruikt deze beelden als uitgangswaarde en vergelijkt ze bij latere controles om progressie tijdig te signaleren.

Gezichtsveldonderzoek (perimetrie) toetst of je perifere blikveld nog intact is. Je geeft aan wanneer je een knipperend lichtje aan de rand van je gezichtsveld ziet. Dit onderzoek wordt regelmatig herhaald om achteruitgang te detecteren.

Hoe wordt glaucoom behandeld?

Glaucoom is niet te genezen, maar wél te remmen. Alle behandelingen richten zich op het verlagen van de IOP om verdere oogzenuwschade te stoppen.

Oogdruppels zijn doorgaans de eerste keuze bij open-hoekglaucoom. Ze verlagen de IOP door minder kamerwater aan te maken of de afvloed te verbeteren. Een voorbeeld is de vaste combinatie tafluprost/timolol zonder conserveermiddelen, die ook bij gevoelige ogen goed verdragen kan worden.² Je oogarts bepaalt welke druppel het beste bij jou past.

Een veelvoorkomend knelpunt: omdat glaucoom niet pijnlijk is, slaan mensen hun druppels soms over. Onregelmatig gebruik is één van de belangrijkste oorzaken van glaucoom-blindheid. Gebruik je druppels precies zoals voorgeschreven, ook als je niets voelt. Vind je ze onprettig? Overleg dan met je oogarts over alternatieven — stop nooit op eigen initiatief.

Laserbehandeling — met name selectieve lasertrabeculoplastiek (SLT) — kan de afvloed van kamerwater verbeteren en is bij sommige patiënten een volwaardig alternatief voor druppels.

Operatie (trabeculectomie of een glaucoomimplantaat) is een optie als oogdruppels en laser onvoldoende effect hebben.

Kun je het risico op glaucoom verminderen?

Glaucoom is niet altijd te voorkomen — genetische aanleg en leeftijd zijn niet beïnvloedbaar. Toch zijn er leefstijlfactoren die het risico kunnen beïnvloeden:

• Regelmatige oogcontroles: na je 50e, of eerder bij familiaire belasting of een bekende hoge oogdruk. Een oogarts kan glaucoom opsporen voordat je zelf iets merkt.
• Matige lichaamsbeweging: onderzoek suggereert een verband tussen regelmatige beweging en een lagere oculaire perfusiedruk — een risicofactor voor glaucoom. Het exacte mechanisme wordt nog onderzocht.
• Niet roken: roken belast de bloedvaten, ook die in en rond het oog.
• Gezond gewicht en dieet: cardiovasculaire gezondheid en oogdruk hangen samen. Een gevarieerd dieet met voldoende groenten en fruit draagt bij aan de algehele vaatgezondheid.

Heb je risicofactoren of twijfels? Bespreek dit met je huisarts of oogarts. Meer informatie vind je op Thuisarts.nl.¹

Veelgestelde vragen

Kan glaucoom worden genezen?

Glaucoom is op dit moment niet te genezen — eenmaal verloren oogzenuwweefsel herstelt niet. Behandeling kan de aandoening wél effectief remmen en verdere schade stoppen. Met oogdruppels, laserbehandeling of een operatie lukt het bij de meeste mensen de IOP voldoende te verlagen om het gezichtsvermogen te behouden.

Is glaucoom erfelijk?

Ja, familiaire aanleg verhoogt het risico op glaucoom aanzienlijk. Als een eerstegraads familielid glaucoom heeft, is het raadzaam je ogen regelmatig te laten controleren, ook als je zelf nog geen klachten hebt. Informeer je oogarts altijd over je familiegeschiedenis.

Wat is het verschil tussen hoge oogdruk en glaucoom?

Hoge oogdruk (oculaire hypertensie, IOP boven 21 mmHg) is een risicofactor voor glaucoom, maar nog geen glaucoom op zichzelf. Glaucoom is pas aanwezig als er aantoonbare schade is aan de oogzenuw of het gezichtsveld. Omgekeerd kan glaucoom ook optreden bij een normale oogdruk — dit heet normaalspanningsglaucoom.

Hoe snel vordert glaucoom?

Dat verschilt sterk per persoon en per type. Open-hoekglaucoom vordert doorgaans langzaam over jaren tot tientallen jaren. Met een goede behandeling en regelmatige controles is ernstig gezichtsverlies bij de meeste patiënten te voorkomen. Acuut gesloten-hoekglaucoom kan daarentegen binnen uren tot ernstige schade leiden.

Moet ik levenslang oogdruppels gebruiken bij glaucoom?

Vaak wel — glaucoom is een chronische aandoening en de druppels houden de oogdruk onder controle zolang je ze gebruikt. Stoppen zonder overleg met je oogarts vergroot het risico op oogzenuwschade. In sommige gevallen kan een laserbehandeling de behoefte aan dagelijkse druppels verminderen of wegnemen.

Vanaf welke leeftijd moet ik mijn ogen laten controleren op glaucoom?

Vanaf 50 jaar is een periodieke oogcontrole aan te raden, ook zonder klachten. Heb je een familiaire belasting, een donkere huidskleur, hoge oogdruk of ernstige bijziendheid? Dan is eerder screenen zinvol. Bespreek dit met je huisarts of oogarts.

Kan ik met glaucoom blijven autorijden?

Dat hangt af van de mate van gezichtsverlies. De CBR-regelgeving stelt eisen aan het gezichtsveld voor rijbewijshouders. Vroeg opgespoord en goed behandeld glaucoom hoeft rijden niet in de weg te staan, maar bij gevorderd gezichtsveldverlies kan rijgeschiktheid in het geding komen. Bespreek dit tijdig met je oogarts.

Footnotes

1. Thuisarts.nl / NHG. Glaucoom — Thuisarts.nl. Thuisarts.nl. 2024. https://www.thuisarts.nl/zoek?q=Glaucoom ↩ ↩² ↩³

2. Ansari E, Chappiti S, Pavicic-Astalos J. Treatment of open-angle glaucoma and ocular hypertension with preservative-free tafluprost/timolol fixed-dose combination therapy: 6 case reports and clinical outcomes. BMC Ophthalmology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35366846/ ↩

Bronnen

1. Ansari E, Chappiti S, Pavicic-Astalos J — Treatment of open-angle glaucoma and ocular hypertension with preservative-free tafluprost/timolol fixed-dose combination therapy: 6 case reports and clinical outcomes · BMC Ophthalmology · 2022
2. Thuisarts.nl / NHG — Glaucoom — Thuisarts.nl · Thuisarts.nl · 2024