Heeft de man ook een menopauze? Alles over de andropauze

Ja, mannen krijgen ook te maken met hormonale veranderingen naarmate ze ouder worden. Testosteron daalt gemiddeld 1% per jaar na je dertigste, wat kan leiden tot klachten als vermoeidheid, verminderd libido en spierverlies.¹ Dit noemen artsen de andropauze — een geleidelijk proces dat wezenlijk verschilt van de vrouwelijke menopauze.

Is de ‘menopauze man’ een mythe?

De term ‘mannelijke menopauze’ is misleidend. Bij vrouwen stopt de hormoonproductie abrupt over enkele jaren; bij mannen daalt het testosteron geleidelijk over decennia. De medische term is andropauze — ook aangeduid als laat-optredend hypogonadisme (LOH) of testosterondeficiëntiesyndroom.¹

Een belangrijk verschil: niet elke man ervaart klachten. Bij vrouwen eindigt de ovulatie altijd; bij mannen kan een dalend testosteron jarenlang symptoomloos verlopen. Pas als niveaus echt laag worden én er klachten optreden, spreken artsen van een klinisch relevant androgeentekort.¹

Hoe herken je de klachten van andropauze?

Symptomen zijn vaag en overlappen sterk met andere aandoeningen, wat diagnose bemoeilijkt.¹ De meest voorkomende klachten:

• Seksueel: verminderd libido, erectieproblemen, minder spontane erecties
• Lichamelijk: toename buikvet, verlies van spiermassa, verminderde botdichtheid
• Mentaal: vermoeidheid, concentratieproblemen, somberheid of prikkelbaarheid
• Slaap: slaapproblemen of juist overmatige slaperigheid

Onderzoek onder oudere mannen toont dat een aanzienlijk deel milde tot matige andropauze-klachten ervaart, waarbij seksuele kwaliteit van leven het sterkst wordt beïnvloed.² Gynaecomastie (gevoelige of gezwollen borsten) en haarverlies op het lichaam zijn minder frequent, maar ook beschreven.

Wat veroorzaakt lage testosteron bij mannen?

Testosteron daalt bij vrijwel alle mannen met het ouder worden. Maar veroudering is niet de enige oorzaak. Factoren die bijdragen aan een versnelde daling:

• Overgewicht, met name buikvet (vetweefsel zet testosteron om in oestrogeen)
• Obstructief slaapapneu
• Chronische stress of depressie
• Overmatig alcoholgebruik
• Bepaalde medicatie (bijv. opioïden, corticosteroïden)
• Schildklieraandoeningen

Zodra deze onderliggende oorzaken worden behandeld, kunnen testosteronniveaus vaak spontaan verbeteren.

Hoe stelt een arts andropauze vast?

Diagnose vereist bloedonderzoek: een nuchter testosteron gemeten ‘s ochtends (wanneer niveaus het hoogst zijn), gecombineerd met een inventarisatie van klachten.¹ Normaalwaarden variëren per laboratorium; in het algemeen geldt een totaal testosteron onder de 8–12 nmol/l als potentieel verlaagd.

Eén meting is niet genoeg — de test wordt altijd herhaald om dagelijkse schommelingen op te vangen. Andere oorzaken — zoals een schildklieraandoening of depressie — worden eerst uitgesloten voordat de diagnose andropauze wordt gesteld.

Wat kun je zelf doen bij lage testosteron?

Levensstijlveranderingen zijn de eerste stap en hebben aangetoond effect.³

Aanpak	Effect op testosteron	Bewijs
Gewichtsverlies	Positief, met name bij overgewicht	Sterk
Krachttraining	Positief, met name op korte termijn	Matig
Slaapverbetering	Positief via hormoonregulatie	Matig
Alcoholbeperking	Positief bij overmatig gebruik	Matig
Stressreductie	Indirect via cortisolverlaging	Beperkt

Gewichtsverlies heeft het sterkste bewijs: onderzoek suggereert dat verlies van 10% lichaamsgewicht testosteron meetbaar kan verhogen, met name bij mannen met overgewicht.³ De combinatie van dieet, regelmatige beweging en alcoholbeperking heeft het breedste effect.

Wees voorzichtig met kruidensupplementen en zogenaamde ‘testosteron boosters’. Deze zijn niet bewezen effectief voor verouderingsgerelateerd laag testosteron en sommige kunnen schadelijk zijn.³

Wanneer is testosterontherapie een optie?

Testosteronvervangende therapie (TVT) kan bij klinisch vastgesteld tekort klachten verminderen, maar is omstreden.¹ Mogelijke voordelen zijn verbetering van libido, spiermassa en stemming. Mogelijke risico’s:

• Vruchtbaarheidsverlies (remming van spermproductie)
• Prostaatklachten (toename bij bestaand goedaardig prostaatlijden)
• Cardiovasculaire effecten (bewijs is gemengd)
• Toename van rode bloedcellen (polycytemie)

Gebruik van androgenen voor esthetische doeleinden of prestatieverbetering — zonder medische indicatie — kent aanzienlijke gezondheidsrisico’s en wordt niet aanbevolen.⁴

Bespreek de voor- en nadelen altijd met een arts of specialist. Kijk ook op Thuisarts.nl voor onafhankelijke patiëntinformatie.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen de andropauze en de vrouwelijke menopauze?

De vrouwelijke menopauze is een scherp afgebakend biologisch proces waarbij de eierstokken stoppen met functioneren, doorgaans over een periode van enkele jaren. Bij mannen daalt het testosteron geleidelijk — gemiddeld 1% per jaar — over tientallen jaren, zonder een duidelijk eindpunt. Niet elke man ervaart klachten; bij vrouwen zijn overgangsklachten veel universeler.

Vanaf welke leeftijd begint de andropauze?

De geleidelijke daling van testosteron begint gemiddeld rond het 30e levensjaar. Merkbare klachten treden doorgaans pas op na het 40e of 50e jaar, en lang niet bij alle mannen. De snelheid en ernst van de daling worden sterk beïnvloed door leefstijlfactoren zoals lichaamsgewicht, beweging en alcoholgebruik.

Kan ik zelf thuis controleren of ik een laag testosteron heb?

Nee — een betrouwbare diagnose vereist bloedonderzoek via de huisarts. Er bestaan commerciële thuistests, maar de betrouwbaarheid varieert sterk en ze geven geen context over andere mogelijke oorzaken. Als je klachten herkent zoals vermoeidheid, verminderd libido of stemmingswisselingen, raadpleeg dan je huisarts.

Zijn testosteron boosters of DHEA-supplementen effectief?

Er is geen overtuigend bewijs dat vrij verkrijgbare testosteron boosters of DHEA-supplementen effectief zijn voor verouderingsgerelateerd laag testosteron. Sommige supplementen kunnen bijwerkingen hebben of interacties aangaan met medicatie. Bespreek supplementen altijd met een arts of apotheker voordat je ze gebruikt.

Kan een oudere man een blaasontsteking krijgen?

Ja, mannen kunnen een urineweginfectie (blaasontsteking) krijgen, al is dit minder frequent dan bij vrouwen. Bij oudere mannen neemt het risico toe, mede door een vergroot prostaat dat de volledige lediging van de blaas bemoeilijkt. Klachten zijn pijn bij het plassen, frequente aandrang en troebele of sterk riekende urine — raadpleeg bij deze klachten altijd een arts.

Hoe beïnvloedt andropauze je seksleven?

Een dalend testosteron kan leiden tot verminderd seksueel verlangen, moeite met het krijgen of behouden van een erectie, en minder spontane erecties. Dit zijn veelvoorkomende klachten bij andropauze, maar ook stress, hart- en vaatziekten en bepaalde medicatie spelen een rol. Bespreek seksuele klachten met je huisarts — er zijn doorgaans goede behandelopties beschikbaar.

Is andropauze hetzelfde als een depressie?

Nee, maar de klachten overlappen sterk. Zowel depressie als laag testosteron kunnen leiden tot vermoeidheid, somberheid, concentratieproblemen en verlies van motivatie. Depressie kan bovendien zelf een oorzaak zijn van verlaagd testosteron. Een goede diagnose door de huisarts is essentieel om de juiste behandeling te kiezen.

Footnotes

1. Mian AH, Yang DY, Kohler TS. Current Management and Controversies Surrounding Andropause. The Urologic clinics of North America. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36309415/ ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

2. Mohammadi M, Allahverdipour H, Ghanbari Moghaddam A. The Prevalence of Andropause and Its Relationship With Sexual Quality of Life Among Older Iranian Men. American journal of men’s health. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36922911/ ↩

3. Kanakis GA, Goulis DG. Addressing andropause: Challenges and strategies for healthy aging in men. Maturitas. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38890103/ ↩ ↩² ↩³

4. de Oliveira J, Pereira A, Gonçalves MC. Steroid use for performance and aesthetics in menopause and andropause: A contemporary dilemma. Maturitas. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40664579/ ↩

Bronnen

1. Mian AH, Yang DY, Kohler TS — Current Management and Controversies Surrounding Andropause · The Urologic clinics of North America · 2022
2. Kanakis GA, Goulis DG — Addressing andropause: Challenges and strategies for healthy aging in men · Maturitas · 2025
3. Mohammadi M, Allahverdipour H, Ghanbari Moghaddam A — The Prevalence of Andropause and Its Relationship With Sexual Quality of Life Among Older Iranian Men · American journal of men's health · 2023
4. de Oliveira J, Pereira A, Gonçalves MC — Steroid use for performance and aesthetics in menopause and andropause: A contemporary dilemma · Maturitas · 2025