Hersenactiviteit bij tinnitus: toch geen simpel fantoomgeluid?

De hersenactiviteit van mensen met en zonder tinnitus blijkt in meerdere onderzoeken verrassend gelijkaardig — wat suggereert dat het piepende of rommelende geluid niet simpelweg het gevolg is van een overactief hersengebied. Dat inzicht verschuift de kijk op behandelingen, waaronder corticale implantatie.

Wat ontdekte het UMCG-onderzoek?

Onderzoekers van de Universiteit van Groningen en het UMCG vergeleken de hersenen van 20 tinnituspatiënten (zonder of met mild gehoorverlies) met die van 20 gezonde controles via MRI-scan.¹ Het vermoeden was dat tinnituspatiënten verhoogde activiteit zouden tonen in het hersengebied dat hoge tonen verwerkt — want juist hoge piepklanken zijn kenmerkend voor veel vormen van tinnitus.

Het resultaat verraste: er was geen meetbaar verschil in hersenactiviteit tussen beide groepen. Het geluid van tinnitus was niet als aparte activiteit in de hersenen terug te vinden.

Betekent dit dat de hersenen géén rol spelen bij tinnitus?

Niet helemaal. Recentere studies laten zien dat tinnitus samenhangt met subtiele verstoringen in neurale netwerken — zoals veranderde synchronisatie tussen hersengebieden en afwijkende thalamo-corticale verbindingen.²³ Deze patronen zijn niet altijd zichtbaar met standaard fMRI, maar wél met gevoeliger technieken zoals MEG (magnetoencefalografie — een methode die magnetische velden van hersenactiviteit meet).⁴

De interpretatie verschuift daarmee: het gaat minder om een eenvoudig overactief hersengebied, en meer om hoe de hersenen geluidssignalen verwerken en interpreteren — met name bij mensen zonder meetbaar gehoorverlies.

Wat betekent dit voor corticale implantatie?

Corticale implantatie — waarbij een elektrode in de schedel een verondersteld overactief hersengebied prikkelt — was mede gebaseerd op de aanname dat tinnitushersenen structureel anders functioneren. Nu die aanname genuanceerder blijkt, verdient ook de onderbouwing voor deze ingreep kritische aandacht.

Een systematische review uit 2024 concludeert dat neuromodulerende behandelingen voor tinnitus, inclusief corticale stimulatie, wisselende resultaten laten zien en dat de wetenschappelijke basis voor de meeste methoden nog onvoldoende sterk is.⁵ Dat betekent niet dat ze nooit effect hebben, maar voorzichtigheid is geboden.

Belangrijke kanttekening: de UMCG-studie onderzocht uitsluitend patiënten zonder of met mild gehoorverlies. Bij patiënten mét aanzienlijk gehoorverlies — de grootste tinnitusgroep — kan er wél een ander hersenpatroon bestaan. Voor hen is nader onderzoek vereist.

Welke behandelingen zijn wél onderbouwd bij tinnitus?

Omdat tinnitus bij mensen zonder gehoorverlies vermoedelijk sterk samenhangt met hoe de hersenen het signaal interpreteren, ligt de behandelfocus logischerwijs op dat interpretatieproces.

Tinnitus Retraining Therapy (TRT) is de best onderzochte aanpak. Een Cochrane-review concludeert dat TRT mogelijk effectiever is dan standaard zorg of ontspanningstherapie, al is de bewijskwaliteit matig.⁶ TRT combineert gesprekstherapie met geluidsenrichment om de hersenen te leren het tinnitussignaal als minder bedreigend te beoordelen.

Mindfulness en ontspanningsoefeningen laten eveneens positieve resultaten zien. Een gerandomiseerde studie toonde aan dat zowel mindfulness als actieve ontspanningstherapie de hinder van tinnitus significant kunnen verminderen.⁷

Slaap en stressreductie: onderzoek uit 2025 toont aan dat tinnituspatiënten een verhoogd nachtelijk arousal-niveau hebben, wat klachten versterkt.⁸ Slaaphygiëne en stressmanagement zijn daarmee geen bijzaak, maar een directe ingang voor verbetering.

Behandeling	Werkingsprincipe	Bewijskracht
Tinnitus Retraining Therapy (TRT)	Hertraining van geluidsinterpretatie	Matig (Cochrane)
Mindfulness / ontspanning	Stressreductie, arousal verlagen	Matig (RCT)
Cognitieve gedragstherapie (CGT)	Denkpatronen rondom geluid bijstellen	Matig-goed
Geluidsenrichment / masking	Achtergrondgeluid verhogen	Wisselend
Corticale stimulatie	Neurale activiteit moduleren	Onvoldoende onderbouwd

Raadpleeg bij aanhoudende tinnitusklachten altijd een KNO-arts of audioloog. Meer informatie vind je op Thuisarts.nl.

Veelgestelde vragen

Is tinnitus een fantoomgeluid?

Tinnitus wordt vaak een fantoomgeluid genoemd omdat het door de patiënt gehoord wordt zonder meetbare externe geluidsbron. Of het volledig in de hersenen ontstaat, is wetenschappelijk nog niet eenduidig vastgesteld. Onderzoek toont zowel overeenkomsten als subtiele neurale verschillen bij tinnituspatiënten ten opzichte van mensen zonder tinnitus.

Wat is Tinnitus Retraining Therapy (TRT) en werkt het?

TRT is een behandeling die gesprekstherapie combineert met geluidsenrichment — zachte achtergrondgeluiden die het tinnitussignaal minder opvallend maken. Het doel is om de hersenen te leren het geluid als onbelangrijk te classificeren. Een Cochrane-review suggereert dat TRT mogelijk effectiever is dan standaard zorg, al blijft de bewijskwaliteit matig.

Kan stress tinnitus verergeren?

Ja, stress wordt geassocieerd met het ontstaan en verergeren van tinnitus. Onderzoek uit 2025 toont bovendien aan dat tinnituspatiënten een verhoogd nachtelijk arousal-niveau hebben, wat klachten kan versterken. Stressreductie en een goede slaaphygiëne zijn daarmee zinvolle aanvullingen op andere behandelingen.

Helpen antidepressiva bij tinnitus?

Bij sommige tinnituspatiënten worden antidepressiva ingezet, met name als angst of depressie de klachten versterkt. De wetenschappelijke onderbouwing voor antidepressiva specifiek bij tinnitus is beperkt. Gebruik mag uitsluitend onder begeleiding van een arts worden gestart; zelf starten of stoppen is niet aan te raden.

Verschilt tinnitus bij mensen met gehoorverlies van tinnitus zonder gehoorverlies?

Mogelijk wel. Het UMCG-onderzoek richtte zich op patiënten zonder of met mild gehoorverlies. Bij patiënten mét aanzienlijk gehoorverlies — de grootste groep tinnituspatiënten — kunnen andere hersenpatronen of oorzaken een rol spelen. Nader onderzoek naar deze specifieke groep is nodig.

Wat is corticale implantatie bij tinnitus?

Corticale implantatie is een methode waarbij een elektrode in de schedel wordt geplaatst om een hersengebied te prikkelen dat verondersteld overactief is bij tinnituspatiënten. Omdat recenter onderzoek laat zien dat hersenactiviteit bij tinnitus complexer is dan aanvankelijk gedacht, staat de wetenschappelijke onderbouwing voor deze methode ter discussie. Een systematische review uit 2024 beoordeelt de bewijskracht als onvoldoende sterk.

Footnotes

1. Universiteit Groningen / UMCG. Resting-state fMRI reveals differences in brain activity in tinnitus patients — UMCG study. Frontiers in Systems Neuroscience. 2012. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnsys.2012.00002/full ↩

2. Czornik M, Birbaumer N, Braun C. Neural substrates of tinnitus severity. International Journal of Psychophysiology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36049632/ ↩

3. Fabrizio-Stover EM, Oliver DL, Burghard AL. Tinnitus mechanisms and the need for an objective electrophysiological tinnitus test. Hearing Research. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38810373/ ↩

4. Reisinger L, Demarchi G, Weisz N. Eavesdropping on Tinnitus Using MEG: Lessons Learned and Future Perspectives. Journal of the Association for Research in Otolaryngology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38015287/ ↩

5. Hoare DJ, Shorter GW, Shekhawat GS. Neuromodulation Treatments Targeting Pathological Synchrony for Tinnitus in Adults: A Systematic Review. Brain Sciences. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39199443/ ↩

6. Phillips JS, McFerran D. Tinnitus Retraining Therapy (TRT) for tinnitus. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2014. https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD007330.pub2/abstract ↩

7. Rademaker MM, Stegeman I, Ho-Kang-You KE, Stokroos RJ, Smit AL. Randomised controlled study of mindfulness meditation versus relaxation therapy in the management of tinnitus. Journal of Laryngology and Otology. 2017. https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-laryngology-and-otology/article/abs/randomised-controlled-study-of-mindfulness-meditation-versus-relaxation-therapy-in-the-management-of-tinnitus/44E8421E74029C4970D53FFA26025004 ↩

8. Bao X, Feng X, Huang H. Day-night hyperarousal in tinnitus patients. Sleep Medicine. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40262425/ ↩

Bronnen

1. Universiteit Groningen / UMCG — Resting-state fMRI reveals differences in brain activity in tinnitus patients — UMCG study · Frontiers in Systems Neuroscience · 2012
2. Czornik M, Birbaumer N, Braun C — Neural substrates of tinnitus severity · International Journal of Psychophysiology · 2022
3. Fabrizio-Stover EM, Oliver DL, Burghard AL — Tinnitus mechanisms and the need for an objective electrophysiological tinnitus test · Hearing Research · 2024
4. Reisinger L, Demarchi G, Weisz N — Eavesdropping on Tinnitus Using MEG: Lessons Learned and Future Perspectives · Journal of the Association for Research in Otolaryngology · 2023
5. Hoare DJ, Shorter GW, Shekhawat GS — Neuromodulation Treatments Targeting Pathological Synchrony for Tinnitus in Adults: A Systematic Review · Brain Sciences · 2024
6. Phillips JS, McFerran D — Tinnitus Retraining Therapy (TRT) for tinnitus · Cochrane Database of Systematic Reviews · 2014
7. Rademaker MM, Stegeman I, Ho-Kang-You KE, Stokroos RJ, Smit AL — Randomised controlled study of mindfulness meditation versus relaxation therapy in the management of tinnitus · Journal of Laryngology and Otology · 2017
8. Bao X, Feng X, Huang H — Day-night hyperarousal in tinnitus patients · Sleep Medicine · 2025