Verboden voeding bij jicht: purines, alcohol en wat je wél mag eten

Purinerijke voeding zoals orgaanvlees, haring en mosselen verhoogt je urinezuur en kan jichtaanvallen uitlokken. Door deze producten te beperken, suikerhoudende dranken te vermijden en voldoende water te drinken, kun je het aantal aanvallen aanzienlijk verminderen — naast je medicatie.¹

Hoe ontstaat jicht precies?

Je lichaam maakt urinezuur aan bij de afbraak van purines — stoffen die van nature in je cellen en in voeding voorkomen. Normaal lost urinezuur op in je bloed en scheiden je nieren het uit via de urine. Bij jicht is er te veel urinezuur, of scheiden je nieren het onvoldoende uit.¹

Het overtollige urinezuur vormt naaldvormige kristallen die zich ophopen in gewrichten, vooral in je grote teen, voeten en handen. Dit veroorzaakt de kenmerkende aanval: een rood, gezwollen en extreem pijnlijk gewricht dat uren tot dagen kan aanhouden.² Sommige mensen hebben één aanval per jaar, anderen meerdere per maand.

Genetica, leeftijd en geslacht spelen een grote rol — jicht komt vaker voor bij mannen en na de overgang bij vrouwen.² Maar je voedingspatroon bepaalt mede hoeveel purines je lichaam moet verwerken, en dát kun je direct beïnvloeden.³

Welke voeding is verboden bij jicht?

Niet alle purines zijn gelijk. Voedingsmiddelen met een hoge purineconcentratie kunnen direct een jichtaanval triggeren.³ De belangrijkste boosdoeners:

• Orgaanvlees: lever, nieren, zwezerik — bevatten de hoogste purinewaarden
• Bepaalde vis en schelpdieren: haring, ansjovis, sardines, makreel, mosselen
• Gistproducten: brouwergist, gistextract (marmite)

Voedingsmiddelen met een matige purineconcentratie hoef je niet volledig te schrappen, maar beperk de porties:¹

Goed nieuws: plantaardige purines (uit groenten als spinazie en bloemkool) verhogen het risico op jichtaanvallen veel minder dan dierlijke purines.³ Je hoeft deze groenten niet te vermijden.

Welke dranken triggeren jichtaanvallen?

Wat je drinkt is minstens zo belangrijk als wat je eet. Drie drankgroepen verhogen je urinezuur:⁴

• Bier (ook alcoholvrij) — bevat purines én remt de uitscheiding van urinezuur via de nieren
• Sterke drank en wijn — alcohol in het algemeen verhoogt urinezuur, maar bier is het ergst
• Suikerhoudende frisdranken en energiedrankjes — de fructose hierin stimuleert de urinezuurproductie direct

Veilige keuzes: water, thee en koffie. Onderzoek suggereert dat regelmatig koffiedrinken (3-4 kopjes per dag) het urinezuurgehalte kan verlagen, al is het bewijs vooralsnog observationeel.⁴

Helpt veel water drinken tegen jicht?

Ja. Water verdunt het urinezuur in je bloed en helpt je nieren het sneller uit te scheiden. Streef naar minimaal 2 liter water per dag — meer bij warm weer of lichamelijke inspanning.¹

Verdeel je inname over de dag. Grote hoeveelheden in één keer drinken is niet effectiever dan regelmatig kleine beetjes. Naast water tellen ook ongezoete thee en koffie mee. Meer informatie over voldoende drinken vind je bij het Voedingscentrum.

Wat is het verband tussen overgewicht en jicht?

Overgewicht verhoogt het risico op jicht aanzienlijk. Vetweefsel produceert meer urinezuur en vermindert de uitscheiding ervan via de nieren.² Afvallen kan het aantal aanvallen verminderen.

Belangrijk: val geleidelijk af. Crashdiëten en vasten kunnen paradoxaal een jichtaanval uitlokken, doordat snel celverval extra urinezuur vrijmaakt.¹ Streef naar een geleidelijk gewichtsverlies van maximaal 0,5-1 kg per week.

Heb je jicht én overgewicht? Bespreek een afvalplan met je huisarts of diëtist. Meer informatie over jicht en leefstijl vind je op Thuisarts.nl.

Wat mag je wél eten bij jicht?

De lijst van veilige voedingsmiddelen is gelukkig veel langer dan de lijst van verboden producten:³

• Zuivel — magere melk en yoghurt kunnen urinezuur zelfs verlagen
• Eieren — laag in purines, goede eiwitbron
• Noten en zaden — veilig en voedzaam
• Volkoren granen — brood, pasta, rijst, havermout
• Groenten en fruit — vrijwel allemaal veilig; kersen worden in onderzoek geassocieerd met minder aanvallen⁴
• Plantaardige oliën — olijfolie, koolzaadolie

Een voedingspatroon dat lijkt op het mediterrane dieet — veel groenten, fruit, volkoren, vis in beperkte mate, weinig rood vlees — sluit goed aan bij de huidige richtlijnen voor jicht.¹

Veelgestelde vragen

Is een purinebeperkt dieet nodig als ik al medicatie gebruik?

Ja, voeding en medicatie vullen elkaar aan. Medicatie verlaagt je urinezuur, maar een purinebeperkt dieet vermindert de hoeveelheid die je lichaam moet verwerken.¹ De combinatie werkt beter dan elk apart. Bespreek wijzigingen in dieet of medicatie altijd met je huisarts.

Kan ik helemaal geen vis meer eten met jicht?

Je hoeft vis niet volledig te schrappen. Soorten als zalm, forel en kabeljauw bevatten matige hoeveelheden purines en kun je 2-3 keer per week eten in kleine porties. Vermijd vooral haring, sardines, ansjovis en mosselen. Een diëtist kan je helpen met een persoonlijk schema.

Zijn groenten slecht bij jicht vanwege purines?

Nee. Onderzoek toont dat plantaardige purines veel minder jichtaanvallen veroorzaken dan dierlijke purines.³ Groenten als spinazie, bloemkool en asperges hoef je niet te vermijden. Alleen bij zeer frequente aanvallen kan beperking zinvol zijn — overleg dan met je arts.

Helpt kersensap echt tegen jichtaanvallen?

Er zijn aanwijzingen dat kersen en kersensap de kans op jichtaanvallen kunnen verlagen, mogelijk door hun ontstekingsremmende werking.⁴ Het bewijs is echter nog beperkt. Zie het als mogelijke aanvulling op je dieet, niet als vervanging voor medicatie.

Mag ik wijn drinken als ik jicht heb?

Wijn verhoogt het urinezuurgehalte minder dan bier, maar alcohol in het algemeen remt de uitscheiding van urinezuur.⁴ Als je wijn drinkt, beperk het tot maximaal één glas per dag. Bij frequente aanvallen is het veiliger om alcohol volledig te vermijden.

Wat moet ik doen bij een opkomende jichtaanval?

Verhoog je waterinname direct, vermijd purinerijke voeding en alcohol die dag, en neem je medicatie volgens voorschrift. Koel het aangedane gewricht met ijs (niet direct op de huid). Neem contact op met je huisarts als de pijn niet afneemt binnen 24-48 uur.

Hoeveel water moet ik drinken per dag bij jicht?

Minimaal 2 liter per dag, en meer bij warm weer of lichamelijke inspanning.¹ Verdeel het over de dag. Water, ongezoete thee en koffie tellen allemaal mee.