Misselijkheid verhelpen: 8 tips die onderzocht zijn

Tegen misselijkheid helpen vier dingen het best als zelfzorg: kleine porties licht verteerbaar eten, vaak een paar slokjes drinken, gember en druk op het P6-punt aan de binnenkant van je pols. Gember is het best onderzocht, vooral bij misselijkheid in de zwangerschap. Wat voor jou werkt, hangt af van de oorzaak. Houdt de misselijkheid langer dan een dag of twee aan, of zie je alarmsignalen? Bel dan je huisarts.¹²

De 8 tips in het kort:

1. Neem gember, bijvoorbeeld als thee of snoepje.
2. Druk op het P6-punt aan de binnenkant van je pols.
3. Eet vaker per dag een kleine portie licht verteerbaar eten.
4. Drink vaak een paar slokjes, zodat je niet uitdroogt.
5. Vermijd sterke geuren en kies koud of lauw eten.
6. Zoek frisse lucht en probeer eventueel de geur van pepermunt.
7. Kalmeer je lichaam als spanning meespeelt.
8. Laat braken toe als het moet, en weet wanneer je de huisarts belt.

Wat veroorzaakt misselijkheid?

Misselijkheid is een signaal, geen ziekte. Het ontstaat als het braakcentrum in je hersenstam prikkels krijgt. Die kunnen komen uit je maag en darmen, je evenwichtsorgaan, je bloed (bijvoorbeeld van medicijnen) of je hersenen zelf.¹³ Veelvoorkomende oorzaken zijn:

• Maag en darmen: buikgriep, voedselvergiftiging, maagzuur, verstopping
• Evenwicht en hoofd: reisziekte, migraine, hersenletsel
• Hormonen: zwangerschap, vooral in het eerste trimester⁴
• Medicijnen: onder andere antibiotica, sommige pijnstillers, opioïden en chemotherapie¹⁵
• Spanning: angst, stress en misselijk worden in aanloop naar iets (anticipatoire misselijkheid)⁵

Blijft de misselijkheid terugkomen zonder duidelijke oorzaak? Dan kijkt een arts ook naar maagklachten waarbij geen afwijking te vinden is, zoals chronische misselijkheid of het cyclisch braaksyndroom. Ook wie lange tijd elke dag cannabis gebruikt, kan aanvallen van hevig braken krijgen.⁶ De oorzaak bepaalt de aanpak: wat bij reisziekte werkt, helpt niet altijd bij buikgriep.³

Helpt gember echt tegen misselijkheid?

Gember (Zingiber officinale) is de best onderzochte natuurlijke remedie tegen misselijkheid. Een overzicht van systematische reviews uit 2024 concludeert dat gember misselijkheid kan verminderen. Het bewijs is het sterkst bij misselijkheid in de zwangerschap. Bij misselijkheid na een operatie, door chemotherapie of door reisziekte zijn de resultaten wisselender.² De werkzame stoffen, gingerolen en shogaolen, werken vermoedelijk in op serotonine-receptoren in maag en darmen.²

In studies krijgen mensen meestal 0,5 tot 1,5 gram gedroogde gember per dag, verdeeld over een paar momenten.² In de zwangerschap houden richtlijnen meestal maximaal ongeveer 1 gram per dag aan.⁴

Gemberthee zetten:

1. Snijd ongeveer 5 cm verse gemberwortel in dunne plakjes.
2. Breng 500 ml water aan de kook en doe de gember erbij.
3. Laat 3 tot 5 minuten zachtjes koken.
4. Giet de thee door een zeef en doe er eventueel wat honing bij.
5. Drink hem langzaam op, in kleine slokjes.

Let op:

• Zwanger? Gember in eten en thee kan prima. Overleg wel met je verloskundige of huisarts voordat je gembercapsules of andere supplementen neemt.⁴
• Bloedverdunners? Gebruik je acenocoumarol, fenprocoumon of een ander middel tegen bloedstolling? Er is weinig bekend over hoe hoge doses gember daarop inwerken. Vraag daarom eerst je apotheek om advies voordat je een gembersupplement neemt.

Werkt acupressuur op het P6-punt?

Acupressuur op het punt P6 (Neiguan) aan de binnenkant van je pols kan misselijkheid na een operatie verminderen. Een samenvatting van het bewijs en een systematische review, allebei uit 2024, noemen het drukken op P6 een zinvolle aanvulling bij misselijkheid na een operatie.⁷⁸ Bij misselijkheid in de zwangerschap is het bewijs minder duidelijk.⁴

Zo vind je P6:

• Leg drie vingers naast elkaar op de binnenkant van je onderarm, vanaf de plooi van je pols.
• Voel net boven je vingers tussen de twee pezen: daar zit P6.
• Druk 1 tot 3 minuten rustig met je duim. Doe daarna hetzelfde bij je andere pols.

Polsbandjes zoals Sea-Band® drukken de hele tijd op dit punt. Je koopt ze bij de drogist of apotheek. Ze zijn vooral handig als je je handen vrij wilt houden, bijvoorbeeld onderweg.

Wat kun je eten en drinken als je misselijk bent?

Met een lege maag wordt misselijkheid vaak erger, maar met een volle maag ook. Dit werkt bij de meeste mensen:¹⁴

• Eet vaker een kleine portie: elke 2 à 3 uur een beetje, in plaats van drie grote maaltijden.
• Kies licht verteerbaar eten: beschuit, crackers, witte rijst, banaan, appelmoes. Weinig vet en niet pittig.
• Eet koud of lauw: dat ruikt minder sterk dan warm eten, en geur zet misselijkheid vaak in gang. Laat koken liefst aan iemand anders over.
• Drink tussen de maaltijden door: kleine slokjes, niet veel tegelijk tijdens het eten.

Hoe voorkom je dat je uitdroogt?

Als je overgeeft of diarree hebt, verlies je vocht en zouten. Drink daarom vaak een paar slokjes: water, heldere bouillon of ORS (een poeder voor een drankje met zouten en suiker, bij de drogist of apotheek).¹ Lukt drinken niet? Begin dan met een paar theelepels tegelijk en bouw dat langzaam op.

Helpen frisse lucht en geuren zoals pepermunt?

Veel mensen hebben baat bij frisse lucht: een raam open of even naar buiten, weg van kookluchtjes. Ook aan geuren is onderzoek gedaan. Een systematische review uit 2024 bekeek aanpakken zonder medicijnen bij misselijkheid na een operatie. Daarin kwam ruiken aan pepermuntolie (aromatherapie) naar voren als mogelijke aanvulling. De studies waren wel klein en niet allemaal even goed.⁸

Wil je het proberen? Doe een druppel pepermuntolie op een zakdoek en ruik eraan. Smeer de pure olie niet op je huid en gebruik het niet bij jonge kinderen.

Wat doe je bij misselijkheid door spanning of angst?

Spanning kan je maag flink van slag brengen. Bij anticipatoire misselijkheid word je al misselijk als je aan een situatie denkt, bijvoorbeeld aan een volgende chemokuur. Internationale richtlijnen raden daarbij gedragstherapie aan, zoals ontspanningsoefeningen en stap voor stap wennen aan de situatie.⁵

Dit kun je zelf proberen:

• Rustig ademen: adem in door je neus en adem langer uit dan je inademt, bijvoorbeeld 4 tellen in en 6 tellen uit.
• Afleiding: richt je aandacht op iets anders, zoals muziek, een gesprek of een korte wandeling.
• Frisse lucht: zet een raam open of ga even naar buiten.

Word je vaak misselijk van spanning? Bespreek het dan met je huisarts. Gesprekken met een psycholoog kunnen helpen om de vicieuze cirkel van angst en misselijkheid te doorbreken.⁵

Moet je braken tegenhouden?

Dat hoeft meestal niet. Bij voedselvergiftiging of buikgriep is overgeven vaak de manier waarop je lichaam kwijtraakt wat je maag prikkelt.¹ Even uitstellen met afleiding of acupressuur kan geen kwaad, maar als het echt moet, laat het dan gebeuren.

Na het overgeven:

• Spoel je mond met water.
• Wacht even met eten. Neem eerst een paar slokjes en daarna iets droogs, zoals een beschuit.
• Rust uit en blijf vaak een beetje drinken.

Bij de drogist en apotheek zijn ook middelen tegen misselijkheid te krijgen. Ze zijn niet voor iedereen geschikt. Vraag bij de apotheek wat bij jou past, zeker als je zwanger bent, andere medicijnen gebruikt of een chronische ziekte hebt.

Wanneer moet je met misselijkheid naar de huisarts?

Bel je huisarts, of buiten kantoortijd de huisartsenpost, als:¹³

• je langer dan 24 uur niets binnenhoudt, ook geen drinken
• je tekenen van uitdroging hebt: weinig of donkere plas, droge mond, sufheid of duizeligheid
• er bloed in je braaksel zit, of iets dat op koffiedik lijkt
• je hevige buikpijn, een opgezette buik of koorts hebt
• je hevige hoofdpijn, een stijve nek of verwardheid hebt, of misselijk bent na een val of klap op je hoofd
• je pijn op de borst hebt
• je zwanger bent en afvalt of bijna niets binnenhoudt; dat kan hyperemesis gravidarum zijn, extreme zwangerschapsmisselijkheid waarvoor behandeling nodig is⁴
• de misselijkheid weken aanhoudt of je afvalt zonder dat je dat wilt⁶³

Op Thuisarts.nl lees je meer over misselijkheid en overgeven, en over wanneer je moet bellen.

Veelgestelde vragen

Helpen gembersnoepjes uit de toko tegen misselijkheid?

Dat kan. Lezers vertellen ons dat gembersnoepjes uit de toko hen helpen, en dat past bij het onderzoek: gember is de best onderzochte natuurlijke remedie tegen misselijkheid.² Hoeveel gember er in een snoepje zit, verschilt wel sterk per merk. Kies snoepjes met veel gember en weinig suiker, en zuig er rustig op.

Werken gembersnoepjes echt, of is het placebo?

In studies krijgen mensen gember meestal als capsule of poeder in een vaste dosis. Naar snoepjes is nauwelijks apart onderzoek gedaan. Het effect van gember is het best aangetoond bij misselijkheid in de zwangerschap. Bij andere oorzaken is het bewijs wisselender.² Zoals een lezer schreef: de ene misselijkheid is de andere niet. Probeer het dus gewoon en kijk wat het bij jou doet.

Wat helpt bij misselijkheid tijdens de zwangerschap?

Vaker per dag een kleine portie eten, geuren vermijden die je misselijk maken en gember (tot ongeveer 1 gram per dag) zijn de best onderbouwde eerste stappen.⁴ Overleg met je verloskundige of huisarts voordat je supplementen neemt. Houd je bijna niets binnen of val je af? Neem dan direct contact op, want dan kan het om hyperemesis gravidarum gaan.⁴

Werken Sea-Band polsbandjes echt?

Sea-Band en vergelijkbare polsbandjes drukken op het P6-punt aan de binnenkant van je pols. Volgens onderzoek kan dat misselijkheid na een operatie verminderen.⁷⁸ Bij misselijkheid in de zwangerschap is het bewijs minder duidelijk.⁴ Ze zijn makkelijk in gebruik en een prima aanvulling op andere tips.

Wat kun je het beste eten als je misselijk bent?

Eet vaker per dag een kleine portie licht verteerbaar eten, zoals beschuit, crackers, witte rijst, banaan of appelmoes.¹ Laat vet, pittig en sterk ruikend eten staan, en kies liever koud of lauw eten. Drink tussen de maaltijden door kleine slokjes water, bouillon of ORS.

Is het slecht om braken te onderdrukken?

Braken even uitstellen met afleiding of acupressuur kan meestal geen kwaad. Bij voedselvergiftiging of buikgriep is overgeven vaak de manier waarop je lichaam kwijtraakt wat je maag prikkelt, dus houd het dan niet krampachtig tegen.¹ Drink daarna vaak een paar slokjes, zodat je niet uitdroogt.

Wanneer moet ik naar de dokter bij misselijkheid?

Bel je huisarts als je langer dan 24 uur niets binnenhoudt, tekenen van uitdroging hebt, bloed in je braaksel ziet, of hevige buikpijn, koorts of hevige hoofdpijn hebt.¹³ Doe dat ook als je misselijk bent na een klap op je hoofd, als je zwanger bent en bijna niets binnenhoudt, of als de klachten weken aanhouden.