Nachtschadeplanten en gezondheid: is solanine in aardappel en tomaat schadelijk?
Zijn nachtschadeplanten schadelijk? Ontdek wanneer solanine in aardappelen een risico vormt, hoe je lichaam het afbreekt en voor wie voorzichtigheid nodig is.
Nachtschadeplanten zoals tomaat, aardappel, paprika en aubergine zijn voor de overgrote meerderheid van de mensen veilig en voedzaam. De alkaloïde solanine vormt alleen een reëel risico bij groene of uitgeloopte aardappelen in hoge concentraties 1. Bij een individuele gevoeligheid of specifieke medische situatie kan extra voorzichtigheid zinvol zijn.
Wat zijn nachtschadeplanten precies?
De Solanaceae-familie telt meer dan 2.000 soorten — van alledaagse groenten tot uiterst giftige planten. Tomaten en aardappelen werden in de 16e eeuw vanuit Zuid-Amerika naar Europa gebracht en aanvankelijk gewantrouwd vanwege hun verwantschap met giftige familieleden. Inmiddels zijn ze onmisbaar in de Nederlandse keuken.
Veelgegeten nachtschadeplanten:
- Tomaten
- Aardappelen
- Paprika (rood, groen, geel)
- Chilipepers en cayennepeper
- Aubergine
Giftige familieleden:
- Wolfskers (Atropa belladonna) — uiterst giftig
- Tabak (Nicotiana tabacum) — bevat nicotine
- Bilzekruid en doornappel
De eetbare varianten bevatten alkaloïden in veel lagere concentraties dan hun giftige verwanten. Bij normale consumptie breekt je lichaam deze stoffen zonder problemen af 2.
Welke alkaloïden zitten in nachtschadeplanten?
De belangrijkste alkaloïden in eetbare nachtschadeplanten zijn glycoalkaloïden — waarvan α-solanine en α-chaconine de bekendste zijn in aardappelen 1. Solanine beschermt de plant tegen insecten en schimmels.
De concentratie in aardappelen stijgt wanneer ze:
- Groen worden door blootstelling aan licht
- Gaan uitlopen (kiemen)
- Beschadigd of gedeeltelijk rot zijn
Een groene verkleuring van schil of vruchtvlees is een betrouwbaar signaal dat de solanineconcentratie verhoogd kan zijn 1. Snij dit deel ruim weg, of gooi de aardappel weg bij uitgebreide verkleuring. Een bittere smaak kan eveneens duiden op een verhoogde alkaloïdconcentratie.
Nieuwe detectiemethoden maken het inmiddels mogelijk om α-solanine en α-chaconine nauwkeuriger te meten in aardappelproducten, wat bijdraagt aan betere voedselveiligheidscontrole 3.
Is solanine in aardappelen gevaarlijk?
Bij normale consumptie van rijpe, goed bewaarde aardappelen is de solanine-inname laag en veilig. De Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) hanteert een acute referentiedosis van 1 mg glycoalkaloïden per kilogram lichaamsgewicht 1.
Klachten door solanine ontstaan pas bij uitzonderlijk hoge inname:
- Misselijkheid en buikpijn
- Diarree
- Hoofdpijn
- In zeldzame, ernstige gevallen: verwardheid of neurologische klachten
Schillen verwijdert een aanzienlijk deel van de solanine. Koken verlaagt de concentratie gedeeltelijk, maar breekt solanine niet volledig af 2. Bewaar aardappelen donker, koel en droog, en verwijder kiemen en groene delen ruim voordat je ze bereidt 4.
Hoe breekt je lichaam solanine af?
Je lichaam verwerkt glycoalkaloïden via enzymatische afbraak in het maag-darmkanaal en de lever 2. Recent onderzoek toont aan dat ook darmbacteriën een rol spelen bij de deglycosylering — het stapsgewijs verwijderen van suikergroepen — van α-solanine en α-chaconine 2. De restproducten worden via de nieren uitgescheiden, doorgaans binnen 24 tot 48 uur bij gezonde volwassenen.
Bij verminderde nierfunctie kan de uitscheiding trager verlopen. Raadpleeg in dat geval je arts als je twijfelt over je inname van nachtschadeplanten.
Verergeren nachtschadeplanten gewrichtsklachten?
Het idee dat nachtschadeplanten artritis veroorzaken of verergeren circuleert al decennia, met name in alternatieve voedingskringen. De wetenschappelijke onderbouwing hiervoor is beperkt.
Recent laboratoriumonderzoek laat zien dat α-solanine op celniveau effect kan hebben op kraakbeencellen (chondrocyten) via specifieke signaleringsroutes 5. Dit betreft echter onderzoek in celmodellen — de relevantie voor dagelijkse voedingsinname bij mensen is niet vastgesteld.
Wat wél geldt:
- Sommige mensen rapporteren subjectief vermindering van gewrichtsklachten bij het weglaten van nachtschadeplanten
- Voedselovergevoeligheden zijn sterk individueel
- Een begeleid eliminatiedieet — onder toezicht van een diëtist of huisarts — kan inzichtelijk zijn
Heb je aanhoudende gewrichtsklachten? Bespreek dit met je huisarts. Thuisarts.nl biedt betrouwbare achtergrondinformatie.
Kunnen nachtschadeplanten interfereren met medicijnen?
Onderzoek uit 2022 toont aan dat de glycoalkaloïden α-solanine en α-chaconine de werking van verapamil — een veelgebruikt hart- en vaatmedicijn (calciumantagonist) — kunnen beïnvloeden 6. Dit onderzoek is uitgevoerd in een preklinisch model en niet direct vertaalbaar naar de mens, maar het onderstreept dat interacties tussen voedingsalkaloïden en medicijnen niet uit te sluiten zijn.
Gebruik je cardiovasculaire medicatie (zoals calciumantagonisten, bètablokkers of andere hartmedicijnen)? Bespreek je voedingspatroon dan met je arts of apotheker — met name als je regelmatig grote hoeveelheden nachtschadeplanten eet.
Wanneer moet je voorzichtig zijn met nachtschadeplanten?
Voor de meeste mensen zijn nachtschadeplanten veilig en voedzaam. In de volgende situaties is extra aandacht op zijn plaats:
| Situatie | Aandachtspunt |
|---|---|
| Groene of uitgeloopte aardappelen | Verhoogde solanine — ruim afsnijden of weggooien 1 |
| Bittere smaak bij aardappel of tomaat | Kan duiden op hogere alkaloïdconcentratie |
| Gebruik van hartmedicatie | Mogelijke interactie met glycoalkaloïden — overleg met arts 6 |
| Bekende voedselovergevoeligheid | Bespreek met diëtist of arts |
| Verminderde nierfunctie | Tragere uitscheiding van alkaloïden — raadpleeg arts |
| Zwangerschap of borstvoeding | Raadpleeg arts bij twijfel over eetpatroon |
Heb je chronische klachten of gebruik je medicijnen? Raadpleeg dan je huisarts of apotheker voordat je grote aanpassingen in je voeding doorvoert.
Veelgestelde vragen
Moeten mensen met neurologische aandoeningen nachtschadeplanten vermijden?
Er bestaat geen richtlijn die adviseert nachtschadeplanten te mijden bij neurologische aandoeningen. Solanine kan bij extreem hoge doses neurologische klachten veroorzaken, maar bij normale consumptie is dat risico verwaarloosbaar 1. Verkennend computeronderzoek bekijkt zelfs of solanine-derivaten therapeutisch potentieel hebben bij aandoeningen als Alzheimer, maar dit staat nog in de kinderschoenen 7. Bespreek specifieke zorgen altijd met je behandelend arts of neuroloog.
Waarom hunkeren mensen zo naar tomaten, friet en ketchup — is dat verslavend?
Aardappelen leveren snel energie door hun koolhydraten, en tomaten bevatten glutamaat — verantwoordelijk voor de hartige umami-smaak. Die combinatie van energie, smaak en textuur maakt deze producten bijzonder aantrekkelijk. Van farmacologische verslaving zoals bij nicotine is geen sprake, maar de smaakprikkel kan wel een sterke voorkeur creëren.
Hoeveel aardappelen moet je eten voordat solanine giftig wordt?
Bij gezonde, goed bewaarde aardappelen is vergiftiging door normale consumptie nagenoeg uitgesloten. De EFSA stelt de acute referentiedosis op 1 mg glycoalkaloïden per kg lichaamsgewicht 1. In de praktijk zou je zeer grote hoeveelheden groene of uitgeloopte aardappelen moeten eten om die grens te bereiken. Twijfel je aan de kwaliteit? Snij royaal weg of gooi de aardappel weg.
Ik heb een week uitgeloopte aardappelen gegeten — hoe groot is het risico?
Geschilde aardappelen met uitlopers bevatten iets meer solanine dan normaal, maar bij schillen en koken is het risico voor gezonde volwassenen klein. De uitlopers zelf bevatten de hoogste concentraties en moeten goed worden verwijderd. Als je geen klachten hebt gehad (misselijkheid, buikpijn, hoofdpijn), is de kans op schade gering. Solanine wordt via de nieren doorgaans binnen 24–48 uur uitgescheiden 2.
Ik gebruik dagelijks kruidenzout met nachtschade-ingrediënten — is dat een probleem?
Bij kruidenzouten met sporen van nachtschade-extracten is de dagelijkse blootstelling bij normaal gebruik minimaal. De hoeveelheid alkaloïden in gedroogde kruiden en specerijen is een fractie van wat je in een portie aardappelen of tomaten aantreft. Bij een bekende gevoeligheid kan een diëtist of apotheker je helpen de inname te beoordelen.
Weegt het hoge kaliumgehalte van aardappelen op tegen de bezwaren van solanine?
Voor de meeste mensen zeker. Aardappelen zijn een waardevolle bron van kalium, vitamine C en vezels, en de solanineconcentraties bij goed bewaarde aardappelen zijn laag 1. Alleen bij een vastgestelde gevoeligheid of specifieke medische aandoening kan een arts of diëtist adviseren nachtschadeplanten te beperken — en ook dan wordt dat individueel beoordeeld.
Kan er een connectie zijn tussen het eten van tomaten en klachten zoals hoofdpijn of maagpijn?
Tomaten bevatten van nature histamine en kunnen bij mensen met een histamine-intolerantie klachten veroorzaken zoals hoofdpijn, huiduitslag of maag-darmklachten. Daarnaast zijn tomaten zuur, wat bij reflux de klachten kan verergeren. Dit geldt niet voor de meerderheid — voor de meeste mensen zijn tomaten een voedzame bron van lycopeen en vitamine C. Heb je structureel klachten na het eten van tomaten? Bespreek dit met je huisarts of diëtist.
Footnotes
-
EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM). Risk assessment of glycoalkaloids in feed and food, in particular in potatoes and potato-derived products. EFSA Journal. 2020. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2020.6222 ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8
-
Wei Z, Wang H, Zhong R. Biodegradation of α-solanine and α-chaconine: Insights into microbial detoxification and enzymatic deglycosylation pathways. Food Chemistry: X. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41278090/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
-
Okada K, Matsuo K. Development of New Antibodies and an ELISA System to Detect the Potato Alkaloids α-Solanine and α-Chaconine. Foods. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37107416/ ↩
-
Voedingscentrum. Aardappel — Voedingscentrum. Voedingscentrum. 2024. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/aardappel.aspx ↩
-
Li W, Liu Y, Wei M. Chondrocyte-targeted α-Solanine through HIF-1α regulating glycolysis to reduce the ferroptosis of chondrocyte in osteoarthritis. International Immunopharmacology. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40394792/ ↩
-
Chowański S, Winkiel M, Szymczak-Cendlak M. Solanaceae glycoalkaloids: α-solanine and α-chaconine modify the cardioinhibitory activity of verapamil. Pharmaceutical Biology. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35811507/ ↩ ↩2
-
Obaid Saleh BH, Salman MD, Salman AD. In silico analysis of the use of solanine derivatives as a treatment for Alzheimer’s disease. Heliyon. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38912489/ ↩
Bronnen
- EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM) — Risk assessment of glycoalkaloids in feed and food, in particular in potatoes and potato-derived products · EFSA Journal · 2020
- Wei Z, Wang H, Zhong R — Biodegradation of α-solanine and α-chaconine: Insights into microbial detoxification and enzymatic deglycosylation pathways · Food Chemistry: X · 2025
- Chowański S, Winkiel M, Szymczak-Cendlak M — Solanaceae glycoalkaloids: α-solanine and α-chaconine modify the cardioinhibitory activity of verapamil · Pharmaceutical Biology · 2022
- Li W, Liu Y, Wei M — Chondrocyte-targeted α-Solanine through HIF-1α regulating glycolysis to reduce the ferroptosis of chondrocyte in osteoarthritis · International Immunopharmacology · 2025
- Okada K, Matsuo K — Development of New Antibodies and an ELISA System to Detect the Potato Alkaloids α-Solanine and α-Chaconine · Foods · 2023
- Obaid Saleh BH, Salman MD, Salman AD — In silico analysis of the use of solanine derivatives as a treatment for Alzheimer's disease · Heliyon · 2024
- Voedingscentrum — Aardappel — Voedingscentrum · Voedingscentrum · 2024
Gratis + wekelijkse tips
Ontvang gratis 7x KETO Ovenschotels
Inclusief boodschappenlijstje — zo staat er vanavond al een gezonde ovenschotel op tafel. Plus elke week praktische gezondheidsinzichten — altijd uitschrijven mogelijk.
Download gratisLees ook
Meer over voeding
Voeding
De 10 gezondste voedingsmiddelen in de supermarkt (wetenschappelijk onderbouwd)
Welke voedingsmiddelen zijn het gezondst? Broccoli, vette vis en knoflook leiden het lijstje — dit zijn de 10 producten met de sterkste wetenschappelijke onderbouwing.
Pikante kruiden en je gezondheid: wat zegt het onderzoek?
Wat doen capsaïcine, kurkuma en rozemarijn echt voor je gezondheid? Actueel onderzoek over HCA-vorming, ontstekingsremming en hersengezondheid uitgelegd.
6 gezondheidsvoordelen van aubergine: wat zegt het onderzoek?
Wat zijn de gezondheidsvoordelen van aubergine? Nasunine, vezels en polyfenolen dragen bij aan je gezondheid. Lees wat recent onderzoek zegt.
De 21 beste snacks bij diabetes: wetenschappelijk onderbouwde keuzes
Welke snacks zijn veilig bij diabetes? Ontdek 21 diabetesvriendelijke opties die je bloedsuiker stabiel houden, met uitleg over vezels, eiwit en vetten.
Welke noten zijn het gezondst? Vergelijking per soort
Welke noten zijn het gezondst? Vergelijk walnoten, amandelen, cashewnoten en meer op omega-3, eiwitten en effect op hart, cholesterol en gewicht.
12 reacties
Archief van lezersreacties sinds 2011.
Foksola Ik zou graag willen weten of nachtschade ook de voedselopname in de weg zit. Ik volg een FODmaps dieet ivm fructose tolerantie en het lijkt er sterk op dat wanneer ik iets uit de groep nachtschade eet, mijn spaarzaam opgebouwde onsjes weer als sneeuw voor de zon verdwijnen. Ik ben dan op twee dagen tijd weer een kilo afgevallen!vanthournout Moeten mensen met neurologische aandoeningen de nachtschadeplanten vermijden ?Robert Jan Hendriksauteur Hier is geen wetenschappelijk bewijs voor, maar over het algemeen wordt wel aangenomen dat de Solanine, een stof die in de nachtschadeplanten aanwezig is, onder andere invloed heeft op de neurotransmitters in je lichaam.Joris Vreselijk bedankt voor dit goede en inzichtelijke artikel. Ikzelf krijg (grote) aften in mijn mond van het eten van nachtschade. Vooral tomaten en aardappelen hebben een funest effect op mijn slijmvliezen. Ik heb 1) een punt van opbouwende kritiek en 2) wellicht(?) een goede aanvulling. Ik las in dit artikel dat calcium een ontspannend effect heeft. Ik heb juist begrepen dat calcium belangrijk is voor spieraanspanning en dat een teveel aan calcium juist een stresserend effect heeft op het lichaam. Magnesium daarentegen zou belangrijk zijn voor spierontspanning. In de regel zou de verhouding calcium / magnesium 1 op 2 moeten zijn. Voor wat betreft het hunkeren naar nachtschade planten. De tabaksplant is ook een nachtschade. Deze plant is rijk aan nicotine. Elke plant/gewas behorende tot de nachtschade familie heeft nicotine als bestanddeel. Wellicht is dit de verslavende connectie? Met vriendelijke groet,huberdina Ik heb een vraag, hoeveel aardappels moet je eten voordat je toxid bent? Ik heb wel eens aardappels gekocht die een week later uitlopers had, dat was ergens in een zomer, geloof ik, ik vond het zonde om die aardappels weg te gooien, en heb toen misschien wel een week elke dag die aardappels gegeten (4a5 stuks), wel geschild, maar niet speciaal die uitlopers extra weggesneden, hoe groot is dan het toxid gevaar? en dan nog een vraag, hoe lang duurt het als je na een zo`n maaltijd dat je die gifstoffen kwijt bent?Team OptimaleGezondheid Om dat te bepalen, moeten we even aan het rekenen: Afhankelijk van het aardappelras, zit er ongeveer 40 milligram Solanine in een kilo aardappelen. Hierbij zit een groot deel vaak onder de schil. Het maakt dus uit of je de aardappelen schilt of niet. De uitlopers en groene plekken op de aardappelen bevatten een veel hogere concentratie Solanine. Daarnaast kunnen we stellen dat 2 tot 5 milligram per kilo lichaamsgewicht pas problemen op gaat leveren. Als je dus 70 kilo weegt, krijg je problemen als je tussen de 140 en de 350 milligram Solanine binnen krijgt. Omgerekend zou je dus minimaal 3,5 kilo aardappelen in één keer moeten eten voordat je problemen gaat krijgen. Eet smakelijk!Phoebe Ik probeer al een tijdje gezonder te eten en dus ook nachtschade te vermijden. Maar ik gebruik a.vogel herbamare original(het is een kruidenzout) om mijn eten te kruiden en een beetje smaak te geven. Maar nu las ik dat er 6 procent groente in zit, waaronder chilipeper. Het zijn namelijk 15 verschillende groenten die, die 6 procent vormen van dat kruidenzout. Maar moet ik dat zout dan nog steeds wel gebruiken, want er zit dus nachtschade in en maar wel heel weinig... maar ik gebruik het wel iedere dag??Team OptimaleGezondheid Als je even de rekenmachine erbij pakt, zal iedere groente 0,4 % zijn. Stel je gebruikt 5 gram kruidenzout per dag, dan kom ik uit op 0,02 gram groente per dag. En dan is het waarschijnlijk ook nog eens een extract wat bij de fabricage gebruikt is. Het effect hiervan lijkt me verwaarloosbaar, Phoebe!Bernard Lastige materie toch wel. Kalium zoals dat in ruime mate voorkomt in aardappelen en tomaten lees ik, verlaagt de bloeddruk. Mijn bloeddruk is te hoog en gebruik er medicatie voor. Kaliumrijk is voor mij dus gunstig, maar weegt dat op tegen de bezwaren van nachtschadeproducten? Ik ben een peperfreak. ze zijn gezond, en bevatten veel vitamine C. Goed, mijn darmstelsel wil wel es van slag raken maar bij matigen van pepergebruik reguleer ik dat vrij eenvoudig. Ben benieuwd naar soortgelijke ervaringen en overige reacties, adviezen..Heleen Ik heb Colitis Ulcerosa, dikke darm ziekte. Eet best vaak tomaten welke ook tot de nachtschade behoort. Is hier iets over bekend? Het afgelopen jaar ging t best goed met de ziekte maar heb nu weer vol op last. Kan er een connectie zijn met het eten van tomaten? Met vr groet, HeleenTeam OptimaleGezondheid Daar kan best een verband liggen, Heleen.Andrea Ik heb GEEN pijn meer. Pijn aangeven bij de arts: pijnstillers. Hielp niet. Allergisch geworden voor aal pijnstillers op paracetamol na. De fysio masseerde de zenuw en spierknoop uit mijn lichaam (had de arts niet opgemerkt). Diagnose SLE (lupus) auto immuunziekte waardoor ze me adviseerden geen nachtschadegroenten te nuttigen. Deed met loep boodschappen om etiketten te lezen. Geen lactose geen gluten en… ben een pijnvrij mens! Eet rijst, lekker Indisch. Selamat Makan. En Soya, dan hoeven de koeien dat. Iet te eten (komt uit Verweggistan). Ik drink soya melk, glutenvrij brood. En wat is patat ook alweer. Er blijft heel veel groenten over waar ik van geniet: de linzen de wortelen de broccoli, deze lijst is veel langer dan de lijst V nachtschadegroenten. Dus wat is het probleem ( de inhoud van verpakt eten in supermarkten). Zelf komen dan maar.