Opvliegers in de overgang: oorzaken, triggers en wat écht helpt

Opvliegers treffen meer dan 80% van de vrouwen tijdens de menopauze en duren gemiddeld vier tot zeven jaar.¹ Ze ontstaan doordat dalende oestrogeenspiegels de temperatuurregeling in je hersenen ontregelen. Het goede nieuws: met levensstijlaanpassingen, voeding en — indien nodig — gerichte behandeling zijn opvliegers goed te beheersen.²

Hoe ontstaan opvliegers precies?

In je hersenen zit een soort thermostaat: de hypothalamus. Die bewaakt je lichaamstemperatuur met grote precisie. Oestrogeen beïnvloedt hoe gevoelig die thermostaat is ingesteld. Wanneer oestrogeenspiegels dalen — zoals tijdens de perimenopauze en menopauze — wordt de tolerantiemarge smaller.³

De hypothalamus reageert dan alsof je oververhit bent en stuurt je lichaam het signaal om af te koelen. Het resultaat: plotseling rood worden, hevig zweten en een gevoel van intense hitte in gezicht, hals en borst. In de medische literatuur heten opvliegers vasomotorische symptomen (VMS). Ze duren gemiddeld één tot vijf minuten, maar kunnen soms een kwartier of langer aanhouden.¹

Recent onderzoek toont dat een specifieke signaleringsroute in de hypothalamus — via het eiwit neurokinine B (NKB) — een sleutelrol speelt bij het ontstaan van opvliegers.⁴ Deze ontdekking heeft geleid tot een nieuwe generatie niet-hormonale behandelingen (zie verderop).

Hoe lang duren opvliegers en wie heeft er meer last van?

De duur en intensiteit verschillen sterk per persoon. Sommige vrouwen hebben er een paar maanden last van, anderen meer dan tien jaar.¹ Gemiddeld houden opvliegers vier tot zeven jaar aan na de laatste menstruatie.²

Factoren die de kans op langdurige of hevigere opvliegers verhogen:

• Hogere BMI — vetweefsel beïnvloedt hormoonhuishouding en warmteregulatie²
• Roken — verhoogt frequentie en intensiteit van opvliegers²
• Vroege menopauze — langer blootgesteld aan hormonale schommelingen
• Stress — stimuleert adrenaline, een directe trigger voor opvliegers³
• Migraine — vrouwen met migraine rapporteren vaker ernstige vasomotorische symptomen⁵

Welke voeding kan opvliegers verminderen?

Bepaalde plantaardige stoffen — fyto-oestrogenen — hebben een milde, oestrogeenachtige werking in het lichaam. Onderzoek suggereert dat regelmatige consumptie van fyto-oestrogenen opvliegers kan verminderen, al zijn de effecten bescheiden en variëren ze per persoon.³

Voedingsmiddelen rijk aan fyto-oestrogenen:

• Sojaproducten — tofu, miso, edamame, sojamelk
• Peulvruchten — linzen, kikkererwten, kidneybonen
• Zaden — lijnzaad, sesamzaad
• Volkoren granen — haver, rogge, gerst

Een mediterraan voedingspatroon — rijk aan groenten, fruit, olijfolie en vette vis — kan bijdragen aan minder klachten.² Voldoende water drinken helpt je lichaamstemperatuur stabieler te houden. Raadpleeg het Voedingscentrum voor betrouwbare voedingsadviezen.

Let op: geconcentreerde fyto-oestrogeensupplementen (zoals rode-klaver- of soja-isoflavonencapsules) zijn iets anders dan fyto-oestrogenen uit voeding. Gebruik deze supplementen niet zonder overleg met je arts, vooral bij hormoongevoelige aandoeningen.

Welke triggers verergeren opvliegers?

Sommige stoffen verwijden de bloedvaten of prikkelen het zenuwstelsel, wat een opvlieger kan uitlokken. Beperk of vermijd:³

• Cafeïne — koffie, sterke thee, energiedranken
• Alcohol — verwijdt bloedvaten en verhoogt de kerntemperatuur
• Sterk gekruide gerechten — peper, chili, hete sauzen
• Suikerrijke en sterk bewerkte producten

Roken is een zelfstandige risicofactor voor ernstigere opvliegers. Stoppen met roken vermindert niet alleen opvliegers, maar verbetert ook je algehele gezondheid en levensverwachting.²

Wat kun je zelf doen tegen opvliegers?

Ademhaling en ontspanning

Langzaam en diep ademhalen via de buik — in door de neus, uit door de mond — kan de intensiteit van een opvlieger verminderen.³ Bouw dit in als dagelijkse routine, zodat je het automatisch inzet zodra een opvlieger begint. Yoga en mindfulness helpen deze techniek aan te leren.

Regelmatig bewegen

Vrouwen die minimaal 150 minuten per week matig intensief bewegen, rapporteren minder frequente en minder hevige opvliegers.¹ Bewegen vermindert ook stress en helpt bij gewichtsbeheersing — beide factoren die opvliegers beïnvloeden. Wandelen, zwemmen of fietsen zijn laagdrempelige opties.

Slaapomgeving aanpassen

Nachtelijke opvliegers (ook wel nachtzweten genoemd) verstoren je slaap. Kies ademende, natuurlijke materialen zoals katoen of bamboe voor beddengoed en nachtkleding. Houd je slaapkamer koel (16–18 °C) en leg een ventilator of koelkussen klaar.

Wanneer is professionele begeleiding verstandig?

Als opvliegers je slaap structureel verstoren of je dagelijks functioneren belemmeren, is een gesprek met je huisarts zinvol. Er zijn meerdere behandelopties beschikbaar, zowel hormonaal als niet-hormonaal.¹² Raadpleeg ook Thuisarts.nl voor betrouwbare patiëntinformatie over overgangsklachten.

Een systematische review en meta-analyse uit 2025 bevestigt dat zowel fezolinetant als elinzanetant de frequentie en ernst van opvliegers significant verminderen vergeleken met placebo.⁸

Let op bij medicatiegebruik: bespreek altijd met je huisarts of apotheker welke behandeling past bij jouw situatie, vooral als je al andere medicijnen gebruikt of een voorgeschiedenis hebt van hormoongevoelige aandoeningen.

Veelgestelde vragen

Zijn er nieuwe behandelingen voor opvliegers?

Ja. De afgelopen jaren zijn twee niet-hormonale middelen — fezolinetant en elinzanetant — succesvol door fase-3-studies gekomen. Beide blokkeren de NKB-receptor in de hypothalamus, die direct betrokken is bij het ontstaan van opvliegers. In klinische studies lieten ze een reductie van meer dan 50% zien in frequentie en intensiteit.⁴⁸ Vraag je huisarts of deze opties voor jou beschikbaar en geschikt zijn.

Mijn bloeddruk daalt juist tijdens een opvlieger — is dat normaal?

Ja, dat kan. Tijdens een opvlieger verwijden de bloedvaten in de huid zich sterk om warmte af te voeren. Bij sommige vrouwen leidt dit tot een tijdelijke bloeddrukdaling in plaats van een stijging. Als je een bekende hoge bloeddruk hebt en dit regelmatig ervaart, bespreek het met je huisarts zodat je bloeddrukprofiel goed in kaart wordt gebracht.

Waarom is er relatief weinig onderzoek gedaan naar opvliegers?

Vrouwen zijn historisch ondervertegenwoordigd geweest in medisch onderzoek, en klachten rondom de menopauze kregen lange tijd weinig wetenschappelijke prioriteit. Gelukkig verandert dit: alleen al in 2023–2025 zijn meerdere grote gerandomiseerde studies en meta-analyses gepubliceerd over vasomotorische symptomen.¹²⁸ De aandacht voor vrouwenspecifieke gezondheid groeit, ook in Nederland.

Kunnen mannen ook opvliegers krijgen?

Ja. Mannen kunnen opvliegers ervaren bij een lage testosteronproductie, door ouderdom of als bijwerking van hormoononderdrukkende therapie bij prostaatkanker. De klachten lijken sterk op die bij vrouwen: plotseling hitte, rood worden en zweten. Het onderliggende mechanisme is hetzelfde: ontregeling van de hypothalamus door hormoonschommelingen.

Helpen fyto-oestrogenen echt bij opvliegers?

Onderzoek suggereert een bescheiden effect bij regelmatige consumptie van fyto-oestrogenen uit voeding, zoals soja, lijnzaad en peulvruchten.³ De effecten variëren sterk per persoon en zijn kleiner dan bij hormonale therapie. Het is een veilige, voedingsgerichte aanpak die je naast andere levensstijlmaatregelen kunt inzetten. Geconcentreerde supplementen zijn een ander verhaal — overleg daarover met je arts.

Hoe lang heb ik last van opvliegers na de overgang?

De duur varieert enorm. Gemiddeld houden opvliegers vier tot zeven jaar aan na de laatste menstruatie, maar sommige vrouwen hebben er meer dan tien jaar last van.¹ Factoren als gewicht, roken, stress en genetische aanleg spelen een rol. Als de klachten lang aanhouden of ernstig zijn, is een gesprek met de huisarts zinvol.

Is er een verband tussen migraine en opvliegers?

Ja. Onderzoek uit 2023 laat een associatie zien tussen migraine en ernstigere vasomotorische symptomen tijdens de menopauze.⁵ Vrouwen die al migraineklachten hadden, rapporteren vaker hevigere opvliegers. Als je migraine hebt en last krijgt van opvliegers, bespreek dit met je huisarts — de behandelaanpak kan daar rekening mee houden.