Bacterie of schimmelinfectie: wat is het verschil en hoe herken je het?

Niet elke infectie met jeuk, branderig gevoel of afscheiding is een schimmelinfectie. Bacteriële infecties én de parasiet Trichomonas vaginalis kunnen vrijwel dezelfde klachten geven als een vaginale candida-infectie. Het onderscheid is cruciaal: antibiotica werken niet tegen schimmels, en antischimmelmiddelen werken niet tegen bacteriën of parasieten.¹

Verschil tussen een bacterie en een schimmel

Bacteriën en schimmels zijn beide micro-organismen, maar ze zijn fundamenteel anders opgebouwd.

• Celstructuur: Bacteriën bestaan altijd uit één cel zonder celkern (prokaryoot). Schimmels kunnen uit één of meerdere cellen bestaan en hebben wél een celkern (eukaryoot).
• Grootte: Bacteriën zijn microscopisch klein en zichtbaar als bolletjes of staafjes onder een lichtmicroscoop. Schimmels zijn groter en vormen soms zichtbare structuren zoals schimmeldraden of sporen.
• Vermenigvuldiging: Bacteriën delen zich simpelweg in tweeën. Schimmels kunnen zich op verschillende manieren voortplanten, afhankelijk van de soort.
• Leefomgeving: Bacteriën komen vrijwel overal voor — in de lucht, op oppervlakken en in en op het lichaam.² Schimmels gedijen vooral op vochtige plaatsen zoals hout, behang en nagels.³

Niet alle bacteriën en schimmels zijn schadelijk. Zonder bepaalde schimmelsoorten zouden we geen bier, kaas of brood kennen. Bacteriën maken producten als yoghurt en zuurkool mogelijk.

Welke infecties lijken op een schimmelinfectie maar zijn dat niet?

Drie aandoeningen worden het vaakst verward met een vaginale schimmelinfectie:

Belangrijk: Trichomonas vaginalis is géén bacterie maar een eencellige parasiet (protozoa). De behandeling — metronidazol — verschilt van die van een schimmelinfectie en vereist een recept van de huisarts.⁴

Hoe weet je zeker welke infectie je hebt?

Klachten alleen zijn onvoldoende om het onderscheid betrouwbaar te maken. De huisarts kan:

• een microscopisch uitstrijkje maken om schimmels, bacteriën of parasieten te herkennen
• de pH van de vaginale afscheiding meten (bij bacteriële vaginose is die verhoogd)
• een kweek insturen naar het lab voor zekerheid

Behandel niet op goed geluk met een zelfgekozen antischimmelmiddel als je twijfelt aan de diagnose. Een verkeerde behandeling lost het probleem niet op en kan klachten verergeren. Thuisarts.nl geeft betrouwbare basisinformatie over wanneer je naar de huisarts moet gaan.

Hoe wordt trichomoniasis overgedragen en behandeld?

Trichomoniasis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa). Trichomonas vaginalis wordt doorgegeven via seksueel contact. Mannen hebben vaak geen klachten maar kunnen de parasiet wel overdragen.⁴ Beide partners moeten tegelijk behandeld worden om herinfectie te voorkomen.

Daarnaast kan de Actinomyces-bacterie, die van nature in de mondholte leeft, bij orale seks in contact komen met de vagina en in theorie een infectie veroorzaken. Actinomyces gedijt goed in een basisch milieu. Wetenschappelijk bewijs voor dit specifieke overdrachtspad is beperkt — raadpleeg de huisarts bij aanhoudende klachten na orale seks.

Waarom schimmelinfecties zo vaak voorkomen

Schimmelinfecties door Candida-soorten behoren tot de meest voorkomende infectieuze aandoeningen wereldwijd.⁵ Risicofactoren zijn onder andere:

• Antibioticagebruik: verstoort de beschermende bacterieflora en maakt de weg vrij voor Candida
• Verzwakt immuunsysteem: bij hiv, diabetes of gebruik van immunosuppressiva⁶
• Hormonale veranderingen: zwangerschap of gebruik van oestrogeenrijke anticonceptie
• Vochtige omstandigheden: nauwsluitende synthetische kleding

Bij terugkerende klachten (meer dan vier keer per jaar) is het zinvol met de huisarts naar een onderliggende oorzaak te zoeken.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een schimmelinfectie en bacteriële vaginose?

Bij een schimmelinfectie is de afscheiding dik, wit en kaasvliesachtig, met hevige jeuk maar weinig geur. Bacteriële vaginose geeft juist dunne, grijsachtige afscheiding met een visachtige geur en vaak nauwelijks jeuk. De oorzaak verschilt ook: schimmelinfectie door Candida, bacteriële vaginose door een verstoring van de normale bacterieflora. De huisarts kan het onderscheid bevestigen met een uitstrijkje of pH-test.

Kan ik zelf bepalen of ik een schimmelinfectie of een bacteriële infectie heb?

Op basis van klachten alleen is het onderscheid niet betrouwbaar te maken. Sommige apothekers bieden pH-teststrips aan waarmee je thuis een eerste indicatie krijgt, maar dat vervangt geen diagnose. Bij twijfel, aanhoudende klachten of meer dan twee infecties per jaar is een bezoek aan de huisarts verstandig.

Zijn mannen ook vatbaar voor Trichomonas?

Ja. Mannen kunnen drager zijn van Trichomonas vaginalis zonder merkbare klachten, maar ze kunnen de parasiet wel overdragen via seksueel contact. In sommige gevallen ontstaan klachten zoals jeuk of een branderig gevoel bij het plassen. Omdat beide partners tegelijk behandeld moeten worden om herinfectie te voorkomen, is testen van de partner altijd aan te raden.

Werken vrij verkrijgbare schimmelcrèmes ook bij een bacteriële infectie?

Nee. Antischimmelmiddelen zoals fluconazol of clotrimazol werken uitsluitend tegen schimmels en hebben geen effect op bacteriën of de Trichomonas-parasiet. Bacteriële vaginose en trichomoniasis vereisen een behandeling met metronidazol, waarvoor je een recept nodig hebt. Zelf behandelen met het verkeerde middel verlengt de klachten onnodig.

Hoe voorkom je een vaginale schimmelinfectie of bacteriële infectie?

Er is geen sluitende preventie, maar een aantal maatregelen verlagen het risico: draag ademend ondergoed van katoen, vermijd onnodige vaginale douches (die verstoren de flora), gebruik antibiotica alleen als het echt nodig is, en gebruik condooms om soa’s zoals trichomoniasis te voorkomen. Bij terugkerende infecties is het zinvol samen met de huisarts naar een onderliggende oorzaak te zoeken.