Naar hoofdinhoud
Optimale Gezondheid logo Optimale Gezondheid
10 slechte gewoontes die je welzijn kosten — en hoe je ze doorbreekt

10 slechte gewoontes die je welzijn kosten (en hoe je ze doorbreekt)

Welke slechte gewoontes ondermijnen je gezondheid? 10 herkenbare patronen, van slaaptekort tot stilzitten, met kleine stappen om ze echt te doorbreken.

Door Robert Jan Hendriks · · bijgewerkt 21 november 2026 · 9 min leestijd · Ons redactieproces

De slechte gewoontes die je welzijn het meest kosten zijn vaak heel gewoon: te weinig slapen, lang stilzitten, je telefoon mee naar bed nemen, uitstellen en contact met anderen laten verwateren. Je doorbreekt ze het best door één gewoonte tegelijk te kiezen, je eigen reden voor verandering helder te krijgen en met een kleine, concrete eerste stap te beginnen.

Slechte gewoontes zijn zelden een bewuste keuze. Ze sluipen je dag in zonder dat je het merkt. Herkenning is daarom de eerste stap: wat doe je, waarom doe je het, en welke verandering is voor jou haalbaar?

Waarom zijn slechte gewoontes zo moeilijk te doorbreken?

Gewoontes zijn automatische handelingen. Je brein slaat ze op zodat je er niet steeds over hoeft na te denken. Ooit leverden ze iets op, of ze voelden op korte termijn prettig. Sommige zijn op de lange termijn alleen niet goed voor je lichaam of je hoofd.

Veranderen lukt beter als je klein begint en realistisch blijft. Bij motiverende gespreksvoering (motivational interviewing) onderzoek je je eigen redenen om te veranderen, in plaats van te leunen op druk van buitenaf. Die aanpak is in ruim veertig jaar uitgegroeid tot een van de best onderzochte methoden voor gedragsverandering.1 Je hoeft geen therapeut te zijn om het principe te gebruiken. Kies één gewoonte, schrijf op waarom je hem wilt veranderen, en bepaal de kleinst mogelijke eerste stap.

Welke slechte gewoontes kosten je het meeste welzijn?

Hieronder staan tien patronen die veel mensen herkennen. Bij elk patroon vind je een kleine stap die je vandaag al kunt zetten.

GewoonteWat het je kostEerste kleine stap
Fouten niet erkennenMinder groei, minder vertrouwenVraag: welk aandeel had ik hierin?
Vast negatief denkenSomberder stemmingGedachten opschrijven en herformuleren
Slechte houdingBelasting van nek en rugElk uur je houding checken
Te weinig slapenConcentratie, stemming, eetlustVaste bedtijd, ook in het weekend
UitstellenAanhoudende onrustEerste stap concreet inplannen
MultitaskenMeer fouten, minder focusWerken in focusblokken
Lang stilzittenHoger risico op chronische ziekteElk half uur even opstaan
Contact verwaarlozenEenzaamheidContact bewust inplannen

1. Waarom is het lastig om eigen fouten te erkennen?

Fouten maken is menselijk. Ze niet willen erkennen kost meer dan je denkt: het remt je ontwikkeling en schaadt het vertrouwen van mensen om je heen. Wie nooit verantwoordelijkheid neemt, maakt steeds dezelfde fout.

Wat je kunt doen: begin klein. Als iets misgaat, vraag jezelf: welk aandeel had ik hierin? Dat gaat niet om zelfkritiek, alleen om eerlijkheid. Die ene vraag, hardop of op papier, is al een stap.

2. Hoe doorbreek je negatief denken als vast patroon?

Een negatieve innerlijke stem, over jezelf of over anderen, voelt na een tijdje normaal. Hoe gedachten en stemming elkaar precies beïnvloeden is ingewikkeld en werkt in twee richtingen. Wel is duidelijk dat je kunt leren anders met lastige gedachten en emoties om te gaan. Therapievormen die zulke vaardigheden stap voor stap aanleren, zoals dialectische gedragstherapie, hebben inmiddels een stevige wetenschappelijke basis, vooral bij mensen met heftige emotionele klachten.2

Wat je kunt doen: schrijf een week lang elke dag je gedachten op en zoek naar patronen. Gaan ze steeds over werk, over één persoon of over je eigen prestaties? Zoek bij elke negatieve gedachte een neutralere, realistische formulering. Het doel is niet om op commando positief te denken, maar om een evenwichtiger blik te oefenen.

Voel je je al langere tijd somber of lusteloos? Lees dan de informatie over somberheid op Thuisarts.nl en neem bij twijfel contact op met je huisarts.

3. Wat doet een slechte lichaamshouding met je?

Lang gebogen zitten, bijvoorbeeld achter een laptop of telefoon, belast je nek, schouders en rug. Op den duur kan een slechte houding bijdragen aan klachten. Er wordt ook veel beweerd over het effect van houding op je stemming, maar dat verband is minder sterk dan populaire bronnen suggereren.

Wat je kunt doen: stel je voor dat er een draadje vanaf je kruin omhoog trekt. Schouders licht naar achteren, kin recht. Check je houding elk uur als je aan een bureau werkt, en wissel zitten af met staan en even rekken.

4. Hoeveel slaap heb je eigenlijk nodig?

Structureel te laat naar bed en te vroeg op: slaaptekort tast je concentratie, stemming en eetlust aan, en het stapelt zich op over meerdere nachten. Volwassenen hebben volgens slaapexperts minstens zeven uur slaap per nacht nodig voor een goede gezondheid.3

Wat je kunt doen: kies een vaste bedtijd en houd die ook in het weekend aan. Leg schermen minstens 30 minuten voor het slapen weg (zie gewoonte 8). Slaap je al weken slecht? Op Thuisarts.nl over slaapproblemen lees je wat je zelf kunt doen en wanneer je naar de huisarts gaat.

5. Is het ontbijt overslaan echt een slechte gewoonte?

Dat hangt van jou af. Sommige mensen functioneren prima zonder ontbijt, anderen krijgen halverwege de ochtend trek en grijpen dan naar iets zoets. Het onderzoek naar ontbijt en gewicht of concentratie is niet eenduidig. Belangrijker is dat je over de hele dag gevarieerd en voldoende eet.

Wat je kunt doen: merk je dat je ‘s ochtends slap bent of later op de dag snaait? Probeer dan een eenvoudig ontbijt: havermout, yoghurt met fruit of een volkoren boterham. Het Voedingscentrum geeft praktische tips voor een gezond ontbijt.

6. Waarom kost uitstellen je zoveel energie?

Een uitgestelde taak blijft in je achterhoofd zeuren. Veel mensen ervaren dat als een lage maar aanhoudende onrust, die vaak vervelender voelt dan de taak zelf.

Wat je kunt doen: gebruik de twee-minutenregel. Kost iets minder dan twee minuten, doe het dan meteen. Hak grote taken op in kleine, concrete stappen en plan de eerste stap bewust in je agenda.

7. Is multitasken slecht voor je concentratie?

Je brein voert zelden twee denktaken echt tegelijk uit. Het schakelt snel heen en weer, en elke wissel kost een beetje tijd en aandacht. Daardoor maak je sneller fouten en gaat de kwaliteit van je werk omlaag.

Wat je kunt doen: werk in blokken van 25 tot 50 minuten aan één taak. Zet meldingen uit tijdens zo’n blok. Het klinkt simpel, maar veel mensen merken direct verschil in focus.

8. Waarom is je telefoon vlak voor het slapen geen goed idee?

Het licht van een scherm kan de aanmaak van melatonine (het hormoon dat je slaperig maakt) afremmen. In een experiment sliepen mensen die ‘s avonds op een tablet lazen later in en waren ze de volgende ochtend minder alert dan wanneer ze een papieren boek lazen.4 Daarnaast houdt de inhoud zelf, zoals nieuws, sociale media en filmpjes, je hoofd actief op het moment dat je juist wilt ontspannen.

Wat je kunt doen: leg je telefoon minstens 30 minuten voor het slapen weg en laad hem op buiten de slaapkamer. Kies in plaats daarvan voor een boek of een paar rustige rekoefeningen.

9. Hoe schadelijk is lang stilzitten?

Veel zitten en weinig bewegen hangt samen met een hoger risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en vroegtijdig overlijden. De richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie benadrukken dat elke beweging telt, ook als je niet aan de aanbevolen hoeveelheid komt.5 Je hoeft dus geen uren in de sportschool te staan.

Wat je kunt doen: sta elk half uur even op als je een zittend beroep hebt. Neem de trap. Maak na het avondeten een wandeling van een kwartier. Kleine gewoontes tellen over de tijd flink op.

10. Waarom zijn sociale contacten zo belangrijk voor je gezondheid?

Drukte is een begrijpelijke reden om contact te laten verwateren, maar niet zonder gevolgen. Een grote meta-analyse van 148 studies liet zien dat mensen met sterkere sociale relaties een duidelijk grotere kans hadden om langer te leven.6 Goede contacten helpen je ook om met tegenslag om te gaan.

Wat je kunt doen: plan contact bewust in, net als een afspraak. Een berichtje, een telefoontje of een kop koffie: regelmaat telt meer dan grote gebaren. Voel je je langere tijd eenzaam of kost contact je structureel veel moeite? Bespreek dat dan met je huisarts.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het om een slechte gewoonte te doorbreken?

Er is geen vaste termijn; de bekende regel van 21 dagen is niet onderbouwd. In een studie naar het aanleren van nieuwe gewoontes duurde het gemiddeld zo’n 66 dagen voordat iets automatisch ging, met grote verschillen tussen personen.7 Een dag overslaan bleek de voortgang nauwelijks te schaden, dus volhouden is belangrijker dan perfect zijn.

Moet ik meerdere slechte gewoontes tegelijk aanpakken?

Begin liever met één. Meerdere veranderingen tegelijk vragen meer energie en vergroten de kans dat je afhaakt. Kies de gewoonte die het sterkst doorwerkt in je dagelijks leven en bouw van daaruit verder.

Waarom val ik steeds terug in mijn oude gewoontes?

Terugval hoort bij veranderen en is geen teken dat je faalt. Oud gedrag zit diep ingesleten als automatische reactie. Kijk wat de terugval uitlokte, zoals stress, vermoeidheid of een bepaalde situatie, en gebruik dat als informatie voor je volgende poging.

Is negatief denken altijd een teken van een psychische aandoening?

Nee, iedereen heeft weleens negatieve gedachten. Pas als ze een vast patroon worden dat je dagelijks functioneren belemmert, is het zinvol om hulp te zoeken. Bij twijfel kun je terecht bij je huisarts of op Thuisarts.nl.

Kan een slechte lichaamshouding je stemming beïnvloeden?

Er zijn aanwijzingen dat houding en stemming elkaar beïnvloeden, maar het effect is kleiner dan vaak beweerd. Duidelijker is dat een slechte houding nek en rug belast en kan bijdragen aan chronische pijn, en aanhoudende pijn drukt op zijn beurt op je stemming.

Hoe weet ik welke slechte gewoonte ik als eerste moet aanpakken?

Kies de gewoonte die je het meeste energie kost of die andere gewoontes in stand houdt. Slaap is vaak een goed startpunt: wie beter slaapt, heeft overdag meer ruimte om ook andere dingen te veranderen. Kies daarnaast iets waarvan je echt gelooft dat het je lukt.

Hoeveel moet ik bewegen om gezondheidswinst te halen?

Voor volwassenen geldt als richtlijn minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week, zoals stevig wandelen of fietsen, plus spierversterkende activiteiten. Haal je dat nog niet, dan levert elke extra beweging al winst op.5 Heb je een hartaandoening of een andere chronische ziekte, overleg dan eerst met je huisarts.

Footnotes

  1. Miller WR. The evolution of motivational interviewing. Behavioural and Cognitive Psychotherapy. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37170826/ ↩

  2. Rizvi SL, Bitran AM, Oshin LA. The State of the Science: Dialectical Behavior Therapy. Behavior Therapy. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39443064/ ↩

  3. Watson NF, Badr MS, Belenky G, et al.. Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society. Sleep. 2015. https://doi.org/10.5665/sleep.4716 ↩

  4. Chang AM, Aeschbach D, Duffy JF, Czeisler CA. Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness. Proceedings of the National Academy of Sciences. 2015. https://doi.org/10.1073/pnas.1418490112 ↩

  5. Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S, et al.. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. British Journal of Sports Medicine. 2020. https://doi.org/10.1136/bjsports-2020-102955 ↩ ↩2

  6. Holt-Lunstad J, Smith TB, Layton JB. Social relationships and mortality risk: a meta-analytic review. PLoS Medicine. 2010. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000316 ↩

  7. Lally P, van Jaarsveld CHM, Potts HWW, Wardle J. How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology. 2010. https://doi.org/10.1002/ejsp.674 ↩

Gratis keto-check · 2 minuten

Ontvang je persoonlijke keto-plan om af te vallen

Afgestemd op wat jij lekker vindt en hoeveel tijd je hebt om te koken. Je plan staat direct klaar.

Ja, ik wil mijn keto-plan
  • 100% gratis
  • Klaar in 2 minuten
  • Direct je persoonlijke plan

Bronnen

  1. Miller WR — The evolution of motivational interviewing · Behavioural and Cognitive Psychotherapy · 2023
  2. Rizvi SL, Bitran AM, Oshin LA — The State of the Science: Dialectical Behavior Therapy · Behavior Therapy · 2024
  3. Watson NF, Badr MS, Belenky G, et al. — Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society · Sleep · 2015
  4. Chang AM, Aeschbach D, Duffy JF, Czeisler CA — Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness · Proceedings of the National Academy of Sciences · 2015
  5. Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S, et al. — World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour · British Journal of Sports Medicine · 2020
  6. Holt-Lunstad J, Smith TB, Layton JB — Social relationships and mortality risk: a meta-analytic review · PLoS Medicine · 2010
  7. Lally P, van Jaarsveld CHM, Potts HWW, Wardle J — How are habits formed: Modelling habit formation in the real world · European Journal of Social Psychology · 2010
Robert Jan Hendriks

Geschreven door

Robert Jan Hendriks

Oprichter van Optimale Gezondheid (sinds 2010)

Persoonlijk plan · gratis

Afvallen met keto? Begin met jouw plan

Beantwoord een paar korte vragen en ontvang direct je persoonlijke keto-plan.

Start de keto-check
  • 100% gratis
  • Klaar in 2 minuten
  • Direct je persoonlijke plan

Lees ook

Meer over levensstijl