Ftalaten in verzorgingsproducten: verhogen ze de kans op diabetes type 2?

Verzorgingsproducten als parfum, make-up en haarlak bevatten vaak ftalaten — chemische weekmakers die door de huid worden opgenomen. Onderzoek suggereert dat hogere ftalaatniveaus in het lichaam samenhangen met een verhoogd risico op diabetes type 2, met name bij vrouwen.¹ Voor mensen die al in een risicogroep vallen, is dit een relevant aandachtspunt.

Wat zijn ftalaten en waarom zitten ze in cosmetica?

Ftalaten zijn kleurloze, geurloze chemische verbindingen (esters van ftaalzuur) die als weekmaker en oplosmiddel worden gebruikt. In verzorgingsproducten zorgen ze ervoor dat nagellak soepel blijft, parfum langer houdt en crèmes beter intrekken.

Je kunt ze tegenkomen in:

• Haarlak en haarsprays
• Parfum en deodorant
• Nagellak
• Bodylotion en dagcrèmes
• Farmaceutische coatings van sommige voedingssupplementen

In de Europese Unie zijn een aantal ftalaten (zoals DEHP, DBP en BBP) verboden in cosmetica, maar andere varianten zijn nog toegestaan. Ze kunnen bovendien verstopt zitten onder de brede aanduiding “parfum” of “fragrance” op de ingrediëntenlijst, zonder dat de naam “ftalaat” expliciet verschijnt.

Wat zegt het onderzoek over ftalaten en diabetes type 2?

Een systematische review uit 2023, gepubliceerd in het tijdschrift Metabolites, analyseerde tientallen studies specifiek over de relatie tussen ftalaten en diabetes.¹ De conclusie: er zijn consistente aanwijzingen dat hogere ftalaatniveaus in urine en bloed samenhangen met een verhoogde kans op insulineresistentie en diabetes type 2. Dit verband werd het sterkst gevonden bij vrouwen, maar ook bij mannen beschrijven studies een associatie.

Ftalaten worden beschouwd als endocrine disruptors (hormoonverstoorders): ze kunnen de insulinewerking verstoren, vetopslag beïnvloeden en laaggradige ontstekingen bevorderen.² Dit zijn mechanismen die op de lange termijn kunnen bijdragen aan het ontstaan van metabolisch syndroom en type 2 diabetes.

Belangrijk voorbehoud: het meeste beschikbare onderzoek is observationeel. Dat betekent dat we een statistisch verband zien, maar geen directe oorzaak-gevolgrelatie kunnen vaststellen. Meer experimenteel onderzoek is nodig om die causale stap te bevestigen.¹

Zijn ftalaten de enige chemische stof om op te letten?

Nee. Naast ftalaten bevatten sommige verzorgingsproducten ook PFAS (per- en polyfluoralkylverbindingen), ook wel “forever chemicals” genoemd omdat ze nauwelijks afbreken in het milieu of het lichaam. Een review uit 2022 wees op gezondheidsrisico’s van nieuwe PFAS-varianten, waaronder hormonale verstoringen met mogelijke gevolgen voor de stofwisseling.³ PFAS worden aangetroffen in waterafstotende huidcrèmes, sommige make-upproducten en zonnecrèmes.

Voor wie zijn deze risico’s het meest relevant?

Als je al een verhoogd risico hebt op diabetes type 2 — door overgewicht, roken, erfelijke belasting of eerder vastgestelde insulineresistentie — is het zinvol om ook naar je blootstelling aan ftalaten te kijken. Je hoeft niet alle verzorgingsproducten te schrappen, maar bewuster kiezen kan helpen je totale blootstelling te verminderen.

Bij vragen over je persoonlijk risico op diabetes raadpleeg je het beste je huisarts. Het Diabetesfonds biedt betrouwbare Nederlandstalige informatie over risicofactoren en preventie.

Hoe vermijd je ftalaten in je dagelijkse routine?

Lees de ingrediëntenlijst kritisch. Ftalaten verschijnen soms als DEP, DBP, DEHP of DMP — of ze zijn verborgen onder het brede begrip “parfum”. Praktische richtlijnen per productcategorie:

Product	Wat te doen
Parfum	Zoek naar merken die volledige INCI-lijsten publiceren; vermijd “fragrance” zonder specificatie
Nagellak	Zoek naar “3-free” of “5-free” labels — vrij van de meest gebruikte ftalaten
Bodylotion	Vermijd producten met “parfum” of “fragrance” hoog in de ingrediëntenlijst
Supplementen	Kies capsule- of poedervarianten zonder glanzende farmaceutische coating
Algemeen	Apps als Think Dirty of INCI Beauty helpen bij het scannen van producten

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de veiligheid van cosmetische producten in Nederland en publiceert actuele informatie over verboden stoffen.

Veelgestelde vragen

Zitten ftalaten in alle parfums?

Niet in alle, maar wel in veel conventionele parfums. Ftalaten zoals DEP worden gebruikt als oplosmiddel en geur-fixatief. Ze hoeven niet apart vermeld te worden als ze vallen onder de aanduiding ‘parfum’. Kies voor merken die hun volledige ingrediëntenlijst transparant publiceren.

Zijn ftalaten ook schadelijk voor mannen?

Onderzoek richt zich vaak op vrouwen, maar ook bij mannen zijn verbanden gevonden tussen ftalaatniveaus en insulineresistentie. Ftalaten kunnen bovendien de testosteronproductie beïnvloeden. Het risico geldt dus breder dan alleen vrouwen, ook al is het bewijs bij vrouwen sterker gedocumenteerd.

Zijn ftalaten verboden in cosmetica in de EU?

Een aantal specifieke ftalaten — waaronder DEHP, DBP en BBP — is verboden in EU-cosmetica. Andere varianten zijn dat nog niet, waardoor producten die legaal in de EU worden verkocht toch ftalaten kunnen bevatten. Lees altijd de ingrediëntenlijst en raadpleeg bij twijfel de NVWA-website.

Welke verzorgingsproducten bevatten de meeste ftalaten?

Nagellak, haarlak en parfum worden het vaakst geassocieerd met hogere ftalaatniveaus bij blootstellingsonderzoeken. Ook bodylotion en sommige shampoos kunnen ftalaten bevatten. Producten met ‘parfum’ of ‘fragrance’ in de ingrediëntenlijst verdienen extra aandacht.

Kan ik diabetes krijgen van mijn cosmetica?

Het onderzoek laat een associatie zien, geen bewijs van directe oorzakelijkheid. Cosmetica is één van de vele factoren die de ftalaatniveaus in je lichaam beïnvloeden. Als je al andere risicofactoren voor diabetes hebt — overgewicht, roken, erfelijkheid — is het verstandig je totale blootstelling te beperken. Bespreek je persoonlijk risico met je huisarts.

Hoe weet ik of mijn supplementen ftalaten bevatten?

Sommige farmaceutische coatings van tabletten (de glanzende laag) bevatten ftalaten. Kies bij twijfel voor supplementen in capsule-vorm, of voor producten die expliciet ftalaatvrij zijn. Je apotheker kan je hierbij adviseren — zeker als je ook medicatie gebruikt.

Footnotes

1. Mariana M, Cairrao E. The Relationship between Phthalates and Diabetes: A Review. Metabolites. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37367903/ ↩ ↩² ↩³

2. Barlas T, Eroğlu Altinova A, Coşkun M. Endocrine disruptors, obesity, and metabolic syndrome. Turkish Journal of Medical Sciences. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41488238/ ↩

3. Jane L Espartero L, Yamada M, Ford J. Health-related toxicity of emerging per- and polyfluoroalkyl substances: Comparison to legacy PFOS and PFOA. Environmental Research. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35569538/ ↩

Bronnen

1. Mariana M, Cairrao E — The Relationship between Phthalates and Diabetes: A Review · Metabolites · 2023
2. Barlas T, Eroğlu Altinova A, Coşkun M — Endocrine disruptors, obesity, and metabolic syndrome · Turkish Journal of Medical Sciences · 2025
3. Jane L Espartero L, Yamada M, Ford J — Health-related toxicity of emerging per- and polyfluoroalkyl substances: Comparison to legacy PFOS and PFOA · Environmental Research · 2022