Vleesboom in de baarmoeder: symptomen, soorten en behandelopties

Vleesbomen — medisch ook wel leiomyomen — zijn goedaardige spiertumoren die in of aan de baarmoeder groeien. Ze komen voor bij naar schatting 70 tot 80% van de vrouwen vóór hun vijftigste.¹ De meeste vleesbomen geven geen klachten. Bij circa een kwart van de vrouwen leiden ze tot zware menstruatiebloedingen, pijndruk in het bekken of frequent plassen.

Kunnen vleesbomen kanker worden?

Vleesbomen zijn goedaardig en worden niet beschouwd als voorstadium van kanker. Een kwaadaardige gladde spiertumor van de baarmoeder heet leiomyosarcoom — een volledig andere aandoening die bij slechts circa 1 op de 1000 gladde spiertumoren van de baarmoeder voorkomt.² Het hebben van een vleesboom vergroot je risico op baarmoederkanker niet.¹

Welke symptomen kan een vleesboom geven?

De meeste vrouwen merken niets van hun vleesbomen. Bij degenen die wél klachten hebben, zijn dit de meest voorkomende:

• Zware of langdurige menstruatie, soms met bloedstolsels
• Drukgevoel of pijn in het bekken en de onderbuik
• Frequent plassen wanneer een grote vleesboom op de blaas drukt
• Pijn in de onderrug of pijn tijdens de geslachtsgemeenschap
• Zichtbare zwelling van de onderbuik bij grote vleesbomen, soms lijkend op een zwangerschapsbuik

Niet alle bekkenpijn of menstruatiepijn wijst op vleesbomen. Endometriose — waarbij baarmoederslijmvliesachtig weefsel buiten de baarmoeder groeit — geeft vergelijkbare klachten en wordt soms verward met vleesbomen.¹ Laat je klachten altijd beoordelen door je huisarts.

Soorten vleesbomen: waar zitten ze in de baarmoeder?

Vleesbomen worden ingedeeld op basis van hun locatie:

Type	Locatie	Voornaamste klacht
Intramuraal	In de baarmoederwand (myometrium)	Zwaar bloedverlies, drukgevoel
Subserosaal	Buiten op de baarmoeder	Druk op omliggende organen
Submucosaal	Aan de binnenkant van de baarmoeder	Ernstig bloedverlies (~5% van alle vleesbomen)
Gesteeld	Aan een steeltje, buiten of binnen	Afhankelijk van de positie

Veel vleesbomen zijn hybride: ze overspannen meer dan één laag van de baarmoeder.

Wat veroorzaakt een vleesboom?

De exacte oorzaak is onbekend. Onderzoek wijst op een samenspel van factoren:

• Hormonen: oestrogeen en progesteron stimuleren de groei. Na de menopauze daalt de oestrogeenspiegel en krimpen vleesbomen doorgaans.¹
• Genetische aanleg: heeft een eerstegraads familielid (moeder of zus) een vleesboom, dan is je risico circa drie keer hoger dan gemiddeld.²
• Vroege eerste menstruatie: vrouwen die op jonge leeftijd begonnen met menstrueren lijken een verhoogd risico te hebben.
• Leeftijd: vrouwen van 30 tot 40 jaar hebben de grootste kans op symptomatische vleesbomen.

Of anticonceptiva het risico beïnvloeden is wetenschappelijk niet eenduidig; onderzoek levert tegenstrijdige resultaten op. Bespreek eventuele zorgen hierover met je huisarts.¹

Hoe vaak komen vleesbomen voor?

Vleesbomen zijn de meest voorkomende goedaardige baarmoedertumor. Bij echografisch onderzoek worden ze aangetroffen bij 70 tot 80% van de vrouwen vóór de menopauze.¹ Vrouwen van Afrikaanse afkomst krijgen vaker en op jongere leeftijd symptomatische vleesbomen dan vrouwen van Europese afkomst.² Na de menopauze krimpen de meeste vleesbomen spontaan door de dalende oestrogeenspiegel.

Hoe worden vleesbomen vastgesteld en behandeld?

Een vleesboom wordt doorgaans gevonden bij een echografie (inwendig of uitwendig). Ga naar je huisarts bij aanhoudend zware menstruaties, bekkenpijn of andere genoemde klachten.

Behandelopties naar ernst van de klachten:

• Afwachten: kleine vleesbomen zonder klachten behoeven vaak geen behandeling en worden periodiek gevolgd.
• Medicatie: de hormoonspiraal, bepaalde anticonceptiepillen of GnRH-analogen kunnen bloedverlies en pijn verminderen. Bespreek altijd de voor- en nadelen met je arts.²
• Minimaal invasieve ingreep: uterusarterie-embolisatie (UAE) vermindert de bloedtoevoer naar de vleesboom.
• Operatie: een myomectomie verwijdert alleen de vleesboom; een hysterectomie verwijdert de gehele baarmoeder en is definitief.

Meer betrouwbare informatie over vleesbomen vind je op Thuisarts.nl.¹

Veelgestelde vragen

Kan een vleesboom vanzelf verdwijnen?

Vleesbomen krimpen doorgaans na de menopauze door de dalende oestrogeenspiegel. Vóór de menopauze zijn er vleesbomen die stabiel blijven of langzaam groeien. Spontane volledige verdwijning vóór de menopauze is zeldzaam, maar groei is ook lang niet altijd het geval.

Kan ik zwanger worden als ik een vleesboom heb?

De meeste vrouwen met een vleesboom worden zonder problemen zwanger. Grote of submucosale vleesbomen (aan de binnenkant van de baarmoeder) kunnen soms de innesteling bemoeilijken of het risico op een miskraam verhogen. Bespreek dit altijd met je gynaecoloog als je zwanger wilt worden en een vleesboom hebt.

Hoe weet ik of ik een vleesboom heb?

Veel vleesbomen worden toevallig gevonden bij een echo die voor een andere reden wordt gemaakt. Als je klachten hebt zoals zware menstruaties, aanhoudende bekkenpijn of frequent plassen, kan je huisarts een echografie aanvragen om de oorzaak te onderzoeken.

Wat is het verschil tussen een vleesboom en een ovariumcyste?

Een vleesboom is een vaste spiertumor in de baarmoeder. Een ovariumcyste is een met vocht gevuld zakje op een eierstok. Beide zijn doorgaans goedaardig, maar het zijn verschillende aandoeningen met elk hun eigen behandeling en follow-up.

Moet een vleesboom altijd worden behandeld?

Nee. Vleesbomen zonder klachten worden doorgaans alleen periodiek gevolgd en behoeven geen behandeling. Behandeling wordt overwogen wanneer de klachten de kwaliteit van leven beïnvloeden, bij ernstig bloedverlies, of als je zwanger wilt worden en de vleesboom een belemmering vormt.

Is een vleesboom hetzelfde als endometriose?

Nee. Een vleesboom is een goedaardige spiertumor van de baarmoeder. Endometriose is een aandoening waarbij baarmoederslijmvliesachtig weefsel buiten de baarmoeder groeit. Beide kunnen bekkenpijn en menstruatieklachten veroorzaken, maar het zijn verschillende aandoeningen met andere behandelingen.

Footnotes

1. Thuisarts.nl (NHG-gecertificeerd). Vleesboom — Thuisarts.nl. Thuisarts.nl. 2024. https://www.thuisarts.nl/vleesboom ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Vaginaal Bloedverlies (M81). NHG-Standaard. 2022. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/vaginaal-bloedverlies ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

Bronnen

1. Thuisarts.nl (NHG-gecertificeerd) — Vleesboom — Thuisarts.nl · Thuisarts.nl · 2024
2. Nederlands Huisartsen Genootschap — NHG-Standaard Vaginaal Bloedverlies (M81) · NHG-Standaard · 2022