Wat is GERD (zuurbranden)? Oorzaken, symptomen en diagnose

GERD — gastro-esofagale refluxziekte — is een aandoening waarbij maagsap regelmatig terugstroomt in de slokdarm en het bekende brandende gevoel achter het borstbeen veroorzaakt. Circa 10–20 % van de westerse bevolking heeft er wekelijks last van.¹ Zonder behandeling kan chronische reflux leiden tot schade aan slokdarm, tandglazuur en keel.¹²

Wat is GERD precies?

GERD staat voor gastro-esofagale refluxziekte (Engels: Gastroesophageal Reflux Disease). Het ontstaat wanneer de sluitspier onderaan de slokdarm — de lagere oesofageale sfincter — niet goed sluit. Maagsap stroomt dan terug in de slokdarm, die daartegen niet bestand is.¹

Een incidentele oprisping na een zware maaltijd is normaal. Bij GERD herhaalt dit zich zo vaak dat de slokdarm chronisch geïrriteerd raakt — een stadium dat reflux-oesofagitis heet. Regelmatig terugkerend maagzuur kan bovendien het tandglazuur aantasten.²

Hoe werkt de slokdarmsluitspier bij GERD?

Normaal opent de sluitspier kort wanneer je slikt, net lang genoeg om voedsel door te laten, en sluit daarna direct. Bij GERD ontspant die sfincter te vaak of te lang, of staat er te veel druk op de maag, zodat maagsap omhoog kan stromen.

Recente inzichten laten zien dat naast sfincterdisfunctie ook de maagontlediging, slokdarmbewegingen en de gevoeligheid van het slijmvlies een rol spelen.³ Dit verklaart waarom GERD bij verschillende mensen anders aanvoelt en waarom behandeling soms op maat moet worden afgestemd.

Hoe vaak komt GERD voor?

Zuurbranden is wijdverspreid: in de westerse wereld heeft 10–20 % van de volwassenen er wekelijks last van.¹ In Nederland ervaart naar schatting één op de tien volwassenen wekelijkse refluxklachten.⁴

Groepen met een verhoogd risico:

• Zwangere vrouwen — de groeiende baarmoeder verhoogt de druk op de maag, waardoor oprispingen bijna onvermijdelijk zijn.
• Mensen met overgewicht — extra buikvet vergroot de druk op de maag.¹
• Astmapatiënten — de relatie is bidirectioneel: GERD kan astmaklachten verergeren en andersom.
• Rokers — roken vertraagt de slokdarmspieren en verhoogt de zuurafscheiding.⁴

Zuigelingen tot 12 maanden hebben vaak fysiologische reflux doordat de sluitspier nog niet volledig is ontwikkeld. Dit verdwijnt doorgaans vanzelf en vereist zelden medicatie.⁵⁶

Wat zijn de symptomen van GERD?

De twee kernsymptomen zijn:¹

1. Zuurbranden — een brandend gevoel achter het borstbeen, dat verergert na het eten, bij vooroverbuigen, tillen of liggen.
2. Regurgitatie — bitter of zuur smakend vocht dat opkomt in de keel of mond.

Aanvullende klachten die vaak samen met deze kernsymptomen voorkomen:

• Overmatig boeren
• Hese stem of chronische keelklachten (laryngopharyngeale reflux)⁷
• Chronische hoest of piepende ademhaling, met name ‘s nachts
• Problemen of pijn bij het slikken
• Misselijkheid of braakneiging
• Tandschade door regelmatig terugkerend maagzuur in de mond²
• Hevige pijn achter het borstbeen — dit kan op een hartaanval lijken

Waarschuwing: pijn achter het borstbeen die uitstraalt naar arm, nek of kaak, gecombineerd met zweten of kortademigheid, is een alarmsignaal voor een hartaanval. Bel dan direct 112.

Hoe stelt een arts de diagnose?

Bij aanhoudende klachten is een bezoek aan de huisarts de eerste stap. Op Thuisarts.nl vind je een betrouwbare eerste oriëntatie over wat je kunt verwachten.

Bij een endoscopie brengt de arts via de mond een dun buisje met camera in, onder lokale verdoving. Zo is directe schade zichtbaar en kan tegelijkertijd weefsel worden afgenomen voor nader onderzoek.¹

Wat zijn de oorzaken van GERD?

Onderliggende aandoeningen

GERD kan samenhangen met een hiatus hernia (maagbreuk) of een maagzweer. In die gevallen moet eerst de onderliggende aandoening worden behandeld.¹ Raadpleeg altijd een arts als je naast zuurbranden ook onbedoeld gewicht verliest, bloed braakt of moeite hebt met slikken.

Voeding

Bepaalde voedingsmiddelen verlagen de spanning van de slokdarmsluitspier:⁴

• Vetrijke maaltijden
• Chocolade
• Ui, look, pepermunt en kruidnagel

Pikante gerechten, citrusdranken en koffie zijn waarschijnlijk geen directe oorzaak van reflux, maar kunnen een al geïrriteerde slokdarm extra prikkelen.⁴

Alcohol

Alcohol verhoogt de maagzuurproductie én verzwakt de slokdarmsluitspier — een combinatie die reflux bevordert.¹

Roken

Roken vertraagt de slokdarmspieren, remt de speekselproductie (speeksel neutraliseert maagzuur) en verhoogt de zuurafscheiding.⁴ Of nicotine of andere tabakscomponenten hiervoor het meest verantwoordelijk zijn, is nog niet definitief vastgesteld.

Overgewicht

Extra buikvet verhoogt de druk op de maag. Gewichtsafname is één van de best onderbouwde leefstijlinterventies bij GERD.¹

Veelgestelde vragen

Wat is GERD?

GERD staat voor gastro-esofagale refluxziekte. Het is een chronische aandoening waarbij maagsap regelmatig terugstroomt in de slokdarm, wat zuurbranden en oprispingen veroorzaakt. Zo’n 10–20 % van de westerse bevolking heeft er wekelijks last van.¹

Is overmatig boeren een symptoom van GERD?

Ja, overmatig boeren kan een symptoom zijn van GERD. Wanneer maagsap terugstroomt in de slokdarm, kan dat gepaard gaan met lucht die via de mond ontsnapt. Boeren alleen is echter niet voldoende voor een GERD-diagnose — het treedt doorgaans op naast zuurbranden of regurgitatie.¹

Wat is het verschil tussen zuurbranden en oprispingen?

Zuurbranden is het brandende gevoel achter het borstbeen, veroorzaakt door maagzuur dat de slokdarm irriteert. Oprispingen (regurgitatie) betekenen dat je zuur of bitter vocht daadwerkelijk terugkrijgt in je keel of mond. Het zijn twee afzonderlijke symptomen die bij GERD vaak samen voorkomen, maar je kunt ook slechts één van beide ervaren.¹

Kun je GERD hebben zonder reflux?

Er bestaat een variant die niet-erosieve refluxziekte (NERD) heet: patiënten hebben typische GERD-klachten, maar bij endoscopie is geen zichtbare slokdarmschade te zien. Daarnaast bestaat functionele zuurbranden, waarbij klachten niet worden verklaard door meetbare terugstroom van maagzuur. Een arts kan met een 24-uurs pH-meting of endoscopie onderscheid maken.¹

Wanneer moet ik naar de huisarts met zuurbranden?

Raadpleeg de huisarts als je meer dan twee keer per week last hebt van zuurbranden, als klachten niet reageren op vrij verkrijgbare middelen, of als je moeite hebt met slikken, onbedoeld gewicht verliest of bloed braakt. Bij hevige pijn achter het borstbeen die uitstraalt naar arm of kaak: bel direct 112.

Is een second opinion bij aanhoudende refluxklachten zinvol?

Als je ondanks behandeling klachten houdt of twijfelt aan de diagnose, is een second opinion bij een maag-darm-leverarts (MDL-arts) zeker zinvol. GERD kan overlappen met andere aandoeningen zoals functionele dyspepsie of eosinofiele oesofagitis, en aanvullend onderzoek kan een preciezere diagnose opleveren.³

Wat is het verschil tussen GERD bij volwassenen en bij baby’s?

Bij zuigelingen tot 12 maanden is reflux meestal fysiologisch: de sluitspier is nog niet volledig ontwikkeld en maaginhoud komt makkelijk terug. Dit verdwijnt doorgaans vanzelf en vereist zelden medicatie.⁵⁶ Bij volwassenen is sprake van een sfincterstoornis of verhoogde druk op de maag door leefstijlfactoren, overgewicht of een onderliggende aandoening.