Wat is Multiple Sclerose? Oorzaken, vormen en wat het doet met je zenuwstelsel

Multiple sclerose (MS) is een auto-immuunziekte waarbij het eigen immuunsysteem de beschermende myelineschede rondom zenuwuitlopers aantast, waardoor informatieoverdracht in de hersenen en het ruggenmerg verstoord raakt. Klachten variëren sterk — van vermoeidheid en evenwichtsproblemen tot gezichtsstoornissen en spierzwakte. MS is geen spierziekte: spierklachten zijn een gevolg van zenuwschade, niet de oorzaak.¹

Wat is Multiple Sclerose precies?

De naam Multiple Sclerosis betekent letterlijk “meervoudige littekens” — een verwijzing naar de meerdere plekken in het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) waar ontstekingen en littekenweefsel optreden.²

MS behoort tot de auto-immuunziekten: het immuunsysteem herkent de lichaamseigen myelineschede niet als veilig en valt die aan. Myeline is de isolerende laag om zenuwuitlopers (axonen) heen, vergelijkbaar met de plastic omhulling om elektrische draden. Als die laag beschadigt, loopt de overdracht van zenuwsignalen vertraging op — of valt gedeeltelijk uit.³

Vergelijk het met kortsluiting in een elektrische installatie: lampen flikkeren, apparaten doen raar of stoppen ermee. Afhankelijk van welke zenuwbanen zijn aangetast, kunnen de klachten per persoon sterk uiteenlopen.

MS is de meest voorkomende niet-traumatische oorzaak van neurologische invaliditeit bij jonge volwassenen wereldwijd.¹ Meer patiëntinformatie biedt Thuisarts.nl.

Feiten en cijfers over MS in Nederland

• MS treft overwegend mensen tussen de 20 en 40 jaar, al kan het op elke leeftijd optreden.¹
• De ziekte komt twee tot drie keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.⁴
• Naar schatting leven er tienduizenden mensen met MS in Nederland; het precieze getal varieert per registratie.
• MS komt vaker voor in landen ver van de evenaar (Noord-Europa, Noord-Amerika, Australië); genetische aanleg, vitamine D-spiegel en andere omgevingsfactoren spelen waarschijnlijk een rol.⁵

Hoe beschadigt MS het zenuwstelsel?

Het centrale zenuwstelsel bestaat uit zenuwcellen die verbonden zijn via axonen — lange uitlopers waarover zenuwsignalen razendsnel reizen. Die axonen zijn ingepakt in myeline. Bij MS raken immuuncellen (waaronder T-lymfocyten en B-lymfocyten) geactiveerd en vallen ze de myelineschede aan, waardoor plaatselijke ontstekingen en littekenweefsel (sclerose) ontstaan.⁶³

De isolatie raakt beschadigd, waardoor signalen trager gaan of hun bestemming niet meer bereiken. In de vroege fase herstelt de myelineschede zich gedeeltelijk, maar na herhaalde aanvallen kan dat herstel onvolledig blijven. Bij langdurige ziekte kunnen uiteindelijk de axonen zelf beschadigen, wat tot blijvende uitval leidt.²

Wat zijn de symptomen van MS?

De klachten van MS zijn sterk afhankelijk van welke zenuwbanen zijn aangetast. Veelvoorkomende symptomen zijn:

• Vermoeidheid (een van de meest genoemde klachten)
• Balansproblemen en coördinatiestoornissen
• Spierzwakte of -stijfheid
• Gevoelsstoornissen: tintelingen of gevoelloosheid
• Gezichtsklachten, zoals wazig of dubbelzien
• Blaas- en darmproblemen

Onderzoek suggereert dat migraine vaker voorkomt bij mensen met MS dan in de algemene bevolking, al is het mechanisme achter dit verband nog niet volledig begrepen.⁷

Welke vormen van MS zijn er?

Relapsing-Remitting MS (RRMS)

De meest voorkomende vorm (~85%). Periodes van actieve ziekte (relapse) wisselen af met rustige periodes (remissie). Tijdens een terugval — die gewoonlijk enkele weken duurt — ervaart iemand nieuwe of verergerde klachten. Herstel nadien is niet altijd volledig.¹

Secundair Progressieve MS (SPMS)

Bij een deel van de patiënten met RRMS gaat de ziekte na verloop van jaren over in deze vorm: de achteruitgang zet geleidelijk door en terugvallen worden minder uitgesproken. De overgang is vloeiend en niet altijd direct herkenbaar.

Primair Progressieve MS (PPMS)

Hierbij is er vanaf de diagnose een gestage, continue achteruitgang zonder duidelijke terugvallen (~10–15% van alle gevallen). Ocrelizumab is de eerste ziekteremmende therapie die specifiek voor PPMS is goedgekeurd en in Nederland vergoed.⁴

Wat zijn de oorzaken van MS?

De exacte oorzaak is nog niet volledig opgehelderd. Onderzoek wijst op een samenspel van genetische aanleg en omgevingsfactoren:²⁵

• Genetica: eerstegraads familieleden van iemand met MS hebben een iets hogere kans op de ziekte, maar MS is niet rechtstreeks erfelijk.
• Epstein-Barr-virus (EBV): een doorgemaakte EBV-infectie (veroorzaker van klierkoorts) wordt in meerdere studies in verband gebracht met een verhoogd MS-risico bij genetisch vatbare mensen.²
• Vitamine D: lage vitamine D-spiegels worden geassocieerd met een hoger risico; de oorzakelijke relatie wordt nog onderzocht.⁵
• Roken vergroot de kans op MS en kan de ziekteprogressie versnellen.
• Geografische ligging: MS komt vaker voor verder van de evenaar, wat samenhangt met minder zonlichtblootstelling en lagere vitamine D-aanmaak.

MS en zwangerschap

Bij zwangerschap verandert MS-activiteit vaak: terugvallen nemen doorgaans af in het tweede en derde trimester, maar kunnen in de eerste maanden na de bevalling toenemen.⁸ Vrouwen met MS die zwanger willen worden, wordt aangeraden dit vooraf te bespreken met hun neuroloog — onder meer vanwege mogelijke aanpassingen in de medicatie.

Hoe worden MS-klachten behandeld?

Er is nog geen genezing voor MS beschikbaar, maar disease-modifying therapies (DMT’s, ziekteremmende middelen) kunnen het aantal terugvallen verminderen en ziekteprogressie vertragen.⁴ Naast medicatie spelen fysiotherapie, ergotherapie en levensstijlaanpassingen een rol in het omgaan met klachten.

Overleg altijd met je neuroloog of MS-verpleegkundige over de beste behandelkeuze voor jouw situatie. Thuisarts.nl biedt toegankelijke patiëntinformatie voor mensen met MS en hun naasten.

Veelgestelde vragen

Is MS een spierziekte?

Nee, MS is een auto-immuunziekte, geen spierziekte. Het immuunsysteem valt de myelineschede aan — de beschermende laag rondom zenuwuitlopers in de hersenen en het ruggenmerg. Spierzwakte kan een gevolg zijn van de verstoorde zenuwgeleiding, maar is niet de oorzaak van MS.

Wat zijn de eerste tekenen van MS?

De eerste symptomen van MS variëren sterk per persoon, maar veelvoorkomende vroege klachten zijn gevoelsstoornissen (tintelingen of gevoelloosheid), gezichtsklachten zoals wazig zien, ongewone vermoeidheid en evenwichtsproblemen. Omdat deze klachten ook bij andere aandoeningen optreden, duurt het soms lang voordat de diagnose MS gesteld wordt.

Is MS erfelijk?

MS is niet rechtstreeks erfelijk, maar genetische aanleg speelt wel een rol. Eerstegraads familieleden van iemand met MS hebben een iets hogere kans op de ziekte dan gemiddeld. De ziekte ontstaat waarschijnlijk door een combinatie van genetische factoren en omgevingsfactoren, zoals een doorgemaakte EBV-infectie of een lage vitamine D-spiegel.

Kan MS genezen worden?

Er is op dit moment geen genezing voor MS beschikbaar. Wel zijn er ziekteremmende therapieën (DMT’s) die het ziektebeloop gunstig kunnen beïnvloeden: ze verminderen het aantal terugvallen en kunnen progressie vertragen. Behandeling is doorgaans het meest effectief als vroeg gestart wordt, dus bij klachten die op MS kunnen wijzen is tijdige diagnose belangrijk.

Hoe wordt MS vastgesteld?

MS wordt vastgesteld via een combinatie van neurologisch onderzoek, MRI-scans van hersenen en ruggenmerg, en soms een lumbaalpunctie. De diagnose volgt de McDonald-criteria, die bepalen wanneer er sprake is van MS op basis van de locatie en timing van laesies in het centrale zenuwstelsel. Neem contact op met je huisarts als je klachten herkent die op MS kunnen wijzen.

Heeft voeding invloed op MS?

Voeding kan bijdragen aan het algemeen welzijn van mensen met MS, maar is geen vervanging voor medische behandeling. Een gevarieerd voedingspatroon, rijk aan groenten, vezels en gezonde vetten, ondersteunt de algehele gezondheid. Er is nog onvoldoende bewijs voor specifieke MS-diëten als behandeling; overleg bij vragen altijd met je behandelend arts of een geregistreerd diëtist.