Lage bloeddruk (hypotensie): oorzaken, symptomen en wat je kunt doen

Een lage bloeddruk (hypotensie) is meestal onschuldig, maar kan klachten geven zodra je organen te weinig bloed krijgen. Duizeligheid, vermoeidheid en flauwvallen zijn typische symptomen ¹. Meestal helpen eenvoudige leefstijlaanpassingen — maar soms wijst een lage bloeddruk op een onderliggend probleem dat medische aandacht vraagt.

Wanneer is je bloeddruk te laag?

Je bloeddruk bestaat uit twee waarden: de bovendruk (systolisch) en de onderdruk (diastolisch). De bovendruk meet de druk wanneer je hart samenknijpt en bloed wegpompt. De onderdruk meet de druk wanneer je hart ontspant, tussen twee hartslagen in. Een bloeddruk van 120/80 mmHg geldt als normaal.

Van hypotensie spreken artsen doorgaans bij een bovendruk onder de 90 mmHg of een onderdruk onder de 60 mmHg. Die grens is niet absoluut: veel mensen — vooral jongere vrouwen — hebben van nature een lagere bloeddruk zonder enige klacht ¹. Een lage bloeddruk wordt pas een probleem als er symptomen bij komen.

Je kunt je bloedvaten en hart vergelijken met een watersysteem: het hart is de pomp, de bloedvaten zijn de leidingen. De druk daalt als de pomp te zwak is, er te weinig vloeistof in het systeem zit, of de leidingen te wijd openstaan.

Wat zijn de symptomen van een lage bloeddruk?

Symptomen van een lage bloeddruk ontstaan doordat je organen — vooral je hersenen — tijdelijk te weinig zuurstofrijk bloed krijgen. De meest voorkomende klachten zijn ¹:

• Duizeligheid of een licht gevoel in je hoofd
• Flauwvallen of bijna-flauwvallen
• Wazig zien
• Misselijkheid
• Vermoeidheid en concentratieproblemen
• Koud en klam aanvoelen van de huid

Bij orthostatische hypotensie (bloeddrukdaling bij het opstaan) treden deze symptomen vooral op als je snel overeind komt ¹. Als je regelmatig duizelig wordt bij het opstaan of herhaaldelijk flauwvalt, laat dan je bloeddruk controleren. De Hartstichting biedt hierover uitgebreide informatie.

Waardoor ontstaat een lage bloeddruk?

Een lage bloeddruk heeft doorgaans één van drie hoofdoorzaken: het hart pompt te zwak, er is te weinig vocht in je bloedvaten, of je bloedvaten zijn te wijd. Hieronder vind je een overzicht.

Het hart als oorzaak

Als je hart te snel of juist te langzaam klopt, kan de bloeddruk dalen. Bij een te snelle hartslag is er onvoldoende tijd om het hart tussen twee slagen te vullen. Bij een te langzame hartslag stroomt er te lang geen bloed. Ook een beschadigde hartspier — bijvoorbeeld na een hartinfarct — kan te zwak zijn om voldoende druk op te bouwen. Klepafwijkingen, waarbij een hartklep lekt of vernauwt, beperken eveneens de bloedstroom.

Vochttekort in je bloedvaten

Uitdroging is een veelvoorkomende oorzaak van hypotensie. Je verliest vocht door braken, diarree, overmatig zweten of te weinig drinken. Ouderen en mensen met een urineweginfectie of longontsteking zijn extra kwetsbaar voor uitdroging. Bloedverlies — zichtbaar (bij een verwonding) of onzichtbaar (zoals een maag-darmbloeding) — verlaagt eveneens de bloeddruk.

Vaatverwijding

Je bloedvaten kunnen te wijd openstaan door een ernstige allergische reactie (anafylaxie), een infectie (sepsis) of zenuwletsel. Bij anafylaxie treden naast een lage bloeddruk ook kortademigheid, huiduitslag en zwelling op. Dit is een medisch noodgeval: bel direct 112.

Daarnaast kan overstimulatie van de nervus vagus een tijdelijke vaatverwijding veroorzaken. Deze zogeheten vasovagale syncope treedt op bij een pijnprikkel (zoals een botbreuk) of een emotionele trigger (zoals bloed zien) en is doorgaans onschuldig.

Welke medicijnen kunnen een lage bloeddruk veroorzaken?

Verschillende veelgebruikte medicijnen kunnen je bloeddruk te ver verlagen ²:

• Diuretica (plastabletten, zoals furosemide of hydrochloorthiazide) — laten je nieren meer vocht uitscheiden, waardoor het bloedvolume daalt.
• Bètablokkers (zoals metoprolol) — vertragen je hartslag en kunnen zo hypotensie veroorzaken.
• Calciumantagonisten (zoals amlodipine) — verwijden je bloedvaten.
• ACE-remmers en ARB’s — verlagen de bloeddruk via het renine-angiotensinesysteem.
• Nitraten (zoals nitroglycerine) — verwijden bloedvaten sterk, vooral in combinatie met andere vaatverwijders.

Bij mensen met diabetes type 2 kan een te intensieve bloeddrukverlaging het risico op hypotensieve episodes verhogen ³. Overleg altijd met je arts of apotheker als je vermoedt dat medicijnen je bloeddruk te ver verlagen. Stop nooit zelf met medicatie.

Let op: Combineer nooit nitraten met PDE5-remmers (zoals sildenafil) zonder medisch advies — deze combinatie kan een gevaarlijke bloeddrukdaling veroorzaken ².

Wat is orthostatische hypotensie?

Orthostatische hypotensie is een bloeddrukdaling van ten minste 20 mmHg systolisch of 10 mmHg diastolisch binnen drie minuten na het opstaan ¹. Normaal gesproken past je lichaam de bloeddruk automatisch aan als je gaat staan, maar dit mechanisme kan falen — vooral bij ouderen, na langdurig bedrust of als bijwerking van medicatie.

Volgens een review in The Lancet Neurology is orthostatische hypotensie een veelvoorkomend maar ondergediagnosticeerd probleem, met name bij ouderen en bij mensen met een neurologische aandoening ¹. Op Thuisarts.nl vind je praktische adviezen.

Tips bij orthostatische hypotensie

• Ga eerst rustig zitten en sta daarna langzaam op
• Span je beenspieren aan voordat je overeind komt
• Drink voldoende water gedurende de dag
• Vermijd lang stilstaan in een warme omgeving

Wat is de rol van hormonen bij een lage bloeddruk?

Verschillende hormonale aandoeningen kunnen je bloeddruk beïnvloeden:

• Hypothyreoïdie — een trage schildklier kan gepaard gaan met een lagere bloeddruk en een tragere hartslag.
• Bijnierinsufficiëntie (ziekte van Addison) — als je bijnieren te weinig cortisol en aldosteron produceren, daalt je bloeddruk doordat je lichaam minder goed vocht vasthoudt.
• Diabetes — een te lage bloedsuiker (hypoglykemie) kan de bloeddruk doen dalen. Bij een te hoge bloedsuiker (hyperglykemie) kan uitdroging optreden, met een lage bloeddruk als gevolg ³.

Bij hormonale klachten is het belangrijk om de onderliggende oorzaak te behandelen. Overleg met je huisarts als je naast een lage bloeddruk ook vermoeidheid, gewichtsveranderingen of andere onverklaarde klachten hebt.

Wat kun je zelf doen bij een lage bloeddruk?

Als je bloeddruk structureel laag is en je er klachten van hebt, kunnen deze aanpassingen helpen:

• Voldoende drinken — minstens 1,5 tot 2 liter water per dag. Uitdroging is de meest vermijdbare oorzaak van een lage bloeddruk.
• Zout niet onnodig beperken — als je arts geen zoutbeperking heeft voorgeschreven, kan iets meer zout de bloeddruk licht verhogen.
• Kleine, frequente maaltijden — grote maaltijden kunnen de bloeddruk tijdelijk verlagen doordat er veel bloed naar je spijsverteringsorganen stroomt.
• Steunkousen dragen — compressiekousen helpen het bloed terug te duwen richting je hart.
• Regelmatig bewegen — lichaamsbeweging verbetert je bloedcirculatie en helpt je lichaam de bloeddruk beter te reguleren.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Ga naar je huisarts als je:

• Regelmatig duizelig wordt of flauwvalt
• Symptomen hebt die je dagelijks functioneren beperken
• Vermoedt dat medicijnen je bloeddruk te ver verlagen
• Recent bent gestart met een nieuw medicijn en klachten krijgt
• Al een chronische aandoening hebt zoals diabetes, een trage schildklier of hartproblemen

Bel 112 bij plotseling flauwvallen in combinatie met pijn op de borst, ernstige kortademigheid, verwarring of tekenen van een allergische reactie.

Uit onderzoek blijkt dat het vermijden van te lage bloeddruk ook in klinische settings — zoals tijdens operaties — steeds meer aandacht krijgt als strategie om complicaties te voorkomen ⁴.

Veelgestelde vragen

Wat is hypotensie?

Hypotensie is de medische term voor een te lage bloeddruk — doorgaans een bovendruk onder de 90 mmHg of een onderdruk onder de 60 mmHg. Niet iedereen met een lage bloeddruk heeft klachten. Het wordt pas een probleem als je symptomen ervaart zoals duizeligheid of flauwvallen.

Wat zijn de meest voorkomende symptomen van een lage bloeddruk?

Duizeligheid, flauwvallen, wazig zien, misselijkheid en vermoeidheid zijn de meest voorkomende symptomen. Deze klachten ontstaan doordat je hersenen en andere organen tijdelijk te weinig zuurstofrijk bloed krijgen. Bij orthostatische hypotensie treden de klachten vooral op bij het opstaan.

Is een lage bloeddruk gevaarlijk?

Een lage bloeddruk is meestal niet gevaarlijk en hoeft geen reden tot zorg te zijn als je er geen klachten van hebt. Het wordt pas problematisch als je er regelmatig van flauwvalt of als het je dagelijks functioneren beperkt. In zeldzame gevallen kan een zeer lage bloeddruk wijzen op een ernstig onderliggend probleem — raadpleeg dan direct een arts.

Wat is het verschil tussen orthostatische hypotensie en gewone hypotensie?

Bij orthostatische hypotensie daalt je bloeddruk specifiek wanneer je gaat staan — met ten minste 20 mmHg systolisch of 10 mmHg diastolisch binnen drie minuten. Bij gewone hypotensie is de bloeddruk ook in rust structureel laag. Orthostatische hypotensie komt vooral voor bij ouderen en als bijwerking van medicatie.

Kun je flauwvallen door een lage bloeddruk?

Ja, flauwvallen (syncope) is een veelvoorkomend gevolg van een te lage bloeddruk. Als de bloeddruk te ver daalt, krijgen je hersenen tijdelijk te weinig bloed en verlies je het bewustzijn. Dit kan ook gebeuren door een vasovagale reactie — een plotselinge daling van de bloeddruk door een pijn- of angstprikkel.

Hoeveel water moet je drinken bij een lage bloeddruk?

Drink minstens 1,5 tot 2 liter water per dag als je last hebt van een lage bloeddruk. Uitdroging is een van de meest voorkomende en vermijdbare oorzaken van hypotensie. Drink extra bij warm weer, lichamelijke inspanning of als je ziek bent met koorts, braken of diarree.

Kan een lage bloeddruk door stress komen?

Stress veroorzaakt doorgaans juist een hogere bloeddruk, niet een lagere. Bij een vasovagale reactie — bijvoorbeeld door hevige emotionele stress of schrik — kan je bloeddruk echter plotseling dalen en kun je flauwvallen. Dit is een tijdelijke reactie en meestal onschuldig.