Griep: symptomen, besmetting en alles over de griepprik

Griep is een luchtweginfectie die elk jaar miljoenen Nederlanders treft. De meeste gezonde volwassenen herstellen binnen een week, maar voor ouderen en mensen met chronische aandoeningen kunnen complicaties ernstig zijn. Weten hoe het virus zich verspreidt en wie risico loopt, helpt je jezelf en anderen te beschermen.

Wat zijn de symptomen van griep?

Griep begint meestal plotseling — dat is ook een van de kenmerken die het onderscheidt van een gewone verkoudheid. De meest voorkomende klachten zijn:

• Hoge koorts (boven 38 °C)
• Ernstige spierpijn en vermoeidheid
• Hoofdpijn
• Droge hoest
• Keelpijn en loopneus

De ernstige symptomen houden doorgaans twee tot zeven dagen aan. Klachten zoals hoest en vermoeidheid kunnen langer aanhouden, soms tot twee weken. [^7]

Niet iedereen met griepachtige klachten heeft daadwerkelijk influenza. Verkoudheidsvirussen, het RS-virus en andere verwekkers kunnen vergelijkbare symptomen veroorzaken. Twijfel je over je klachten? Raadpleeg Thuisarts.nl of neem contact op met je huisarts.

Hoe wordt griep overgedragen?

Influenzavirussen verspreiden zich voornamelijk via druppeltjes die vrijkomen bij hoesten, niezen en praten. Via indirect contact — besmette handen die mond, neus of ogen aanraken — kan overdracht ook plaatsvinden. ¹ Er zijn ook aanwijzingen dat kleinere zwevende deeltjes (aerosolen) een rol spelen, met name in slecht geventileerde ruimtes.

De incubatietijd is gemiddeld twee dagen, met een variatie van één tot vier dagen. Je bent al besmettelijk vanaf één dag vóór de eerste symptomen tot vier à vijf dagen erna. Jonge kinderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem kunnen het virus langer uitscheiden.

Regelmatig handen wassen en thuisblijven bij klachten zijn de meest effectieve maatregelen om verspreiding te beperken.

Waarom verandert het griepvirus elk jaar?

Influenzavirussen muteren voortdurend. Dit proces heet antigenic drift: kleine genetische veranderingen in de eiwitten op het virusoppervlak — hemagglutinine (HA) en neuraminidase (NA) — zorgen ervoor dat het immuunsysteem het virus elk seizoen minder goed herkent. ¹

Daarnaast kan een plotselinge, grote verandering optreden (antigenic shift) wanneer twee verschillende influenzastammen tegelijk een gastheer infecteren en genetisch materiaal uitwisselen. Dit kan leiden tot een nieuw virus waartegen de bevolking nauwelijks immuniteit heeft — de voedingsbodem voor een pandemie. ²

Seizoensgriep wordt voornamelijk veroorzaakt door influenza A- en B-virussen. Type A-virussen, die ook bij vogels en andere dieren voorkomen, zijn verantwoordelijk voor de meeste ernstige uitbraken. ³

Wie lopen het meeste risico op complicaties?

Voor gezonde volwassenen verloopt griep vervelend maar zelden gevaarlijk. Bepaalde groepen lopen echter een verhoogd risico op complicaties zoals longontsteking: [^7]

Risicogroep	Reden verhoogd risico
65-plussers	Afnemende immuunfunctie met de leeftijd
Mensen met longaandoeningen (COPD, astma)	Verminderde longcapaciteit
Mensen met hart- en vaatziekten	Extra belasting op het hart
Mensen met diabetes	Verminderde immuunrespons
Zwangere vrouwen	Veranderde immuunreactie tijdens zwangerschap
Mensen met een verzwakt immuunsysteem	Minder afweer tegen het virus

Zorgpersoneel wordt ook specifiek aangemerkt als doelgroep voor vaccinatie, omdat zij kwetsbare patiënten kunnen blootstellen aan infectie.

Moet je je laten vaccineren tegen griep?

Het griepvaccin vermindert de kans op ziekenhuisopname en ernstige complicaties, met name voor risicogroepen. Het RIVM en de NHG-richtlijn bevelen jaarlijkse vaccinatie aan voor iedereen die tot een risicogroep behoort.

Omdat het griepvirus elk jaar verandert, wordt het vaccin jaarlijks aangepast aan de meest waarschijnlijk circulerende stammen. De beschermende werking varieert per seizoen en is het sterkst tegen ernstige complicaties en ziekenhuisopname. ⁴

Zwangere vrouwen kunnen veilig worden gevaccineerd. Vaccinatie tijdens de zwangerschap biedt ook tijdelijke bescherming aan het ongeboren kind en de pasgeborene.

Wanneer ga je naar de huisarts met griep?

De meeste griepgevallen herstellen met rust, voldoende drinken en zo nodig pijnstillers. Raadpleeg je huisarts als je:

• na zeven dagen niet verbetert of juist verslechtert
• ernstige kortademigheid of pijn op de borst krijgt
• verward raakt of nauwelijks wakker te houden bent
• tot een risicogroep behoort en snel achteruitgaat

Bij risicopatiënten kan een antiviraal middel (zoals oseltamivir) de ernst en duur van de ziekte beperken — maar alleen als het binnen 48 uur na de eerste symptomen wordt gestart. Overleg altijd met je huisarts of dit voor jou van toepassing is.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen griep en een verkoudheid?

Griep begint plotseling en gaat gepaard met hoge koorts, ernstige spierpijn en extreme vermoeidheid. Een verkoudheid ontwikkelt zich geleidelijker en geeft mildere klachten, met name neusverkoudheid en keelpijn. Koorts en spierpijn zijn bij een gewone verkoudheid zelden aanwezig of veel milder.

Hoe lang ben je besmettelijk met griep?

Je bent al besmettelijk vanaf één dag vóór het begin van de symptomen. Na het uitbreken van de ziekte kun je het virus nog vier tot vijf dagen overdragen. Jonge kinderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem kunnen het virus langer uitscheiden.

Wanneer begint het griepseizoen in Nederland?

Het griepseizoen in Nederland loopt doorgaans van november tot en met april, met een piek in december, januari of februari. De exacte timing en intensiteit variëren per jaar, afhankelijk van welke virusstammen circuleren. Het RIVM volgt de verspreiding wekelijks via het peilstation-netwerk.

Kan ik griep krijgen van het griepvaccin?

Nee, het griepvaccin bevat geen levend virus en kan geen griep veroorzaken. Na vaccinatie kunnen tijdelijke reacties optreden zoals een pijnlijke arm, lichte vermoeidheid of een verhoogde temperatuur. Deze bijwerkingen zijn het gevolg van de immuunreactie en verdwijnen na één tot twee dagen.

Wat is vogelgriep en is het gevaarlijk voor mensen?

Vogelgriep (aviaire influenza) is een influenza A-virus dat van nature bij vogels voorkomt. Besmetting bij mensen is zeldzaam en vereist doorgaans nauw contact met besmette dieren. Bepaalde vogelgriepstammen, zoals H5N1, kunnen bij mensen ernstige ziekte veroorzaken; overdracht van mens op mens blijft echter beperkt.

Helpen antibiotica tegen griep?

Nee, antibiotica werken uitsluitend tegen bacteriën en hebben geen effect op influenzavirussen. Ze worden soms voorgeschreven bij een tweede, bacteriële infectie die na griep optreedt, zoals een bacteriële longontsteking. Gebruik antibiotica alleen op advies van je arts.

Wat kun je zelf doen om griep te verlichten?

Rust, voldoende drinken en zo nodig paracetamol of ibuprofen voor koorts en pijn zijn de pijlers van zelfzorg bij griep. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat grote doses vitamine C of zink de griep versneld doen overgaan. Raadpleeg Thuisarts.nl voor betrouwbare zelfzorgadviezen.

Footnotes

1. Zhu Z, Fodor E, Keown JR. A structural understanding of influenza virus genome replication. Trends in Microbiology. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36336541/ ↩ ↩²

2. Abdelwhab EM, Mettenleiter TC. Zoonotic Animal Influenza Virus and Potential Mixing Vessel Hosts. Viruses. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37112960/ ↩

3. Bi Y, Yang J, Wang L. Ecology and evolution of avian influenza viruses. Current Biology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39106825/ ↩

4. Cargnin Faccin F, Perez DR. Pandemic preparedness through vaccine development for avian influenza viruses. Human Vaccines & Immunotherapeutics. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38807261/ ↩

Bronnen

1. Zhu Z, Fodor E, Keown JR — A structural understanding of influenza virus genome replication · Trends in Microbiology · 2023
2. Bi Y, Yang J, Wang L — Ecology and evolution of avian influenza viruses · Current Biology · 2024
3. AbuBakar U, Amrani L, Kamarulzaman FA — Avian Influenza Virus Tropism in Humans · Viruses · 2023
4. Abdelwhab EM, Mettenleiter TC — Zoonotic Animal Influenza Virus and Potential Mixing Vessel Hosts · Viruses · 2023
5. Cargnin Faccin F, Perez DR — Pandemic preparedness through vaccine development for avian influenza viruses · Human Vaccines & Immunotherapeutics · 2024
6. Nguyen THO, Rowntree LC, Chua BY — Defining the balance between optimal immunity and immunopathology in influenza virus infection · Nature Reviews Immunology · 2024