Bloed bij ontlasting: oorzaken, alarmsignalen en wanneer naar de dokter

Bloed bij ontlasting treft elk jaar ongeveer 10% van de volwassenen en heeft in de meeste gevallen een goedaardige oorzaak zoals aambeien of een kloofje rond de anus. ¹ Toch is een consult bij de huisarts altijd verstandig. Zwart, teerachtig of pruimkleurig bloed is een alarmsignaal dat onmiddellijke medische hulp vereist.

Wanneer moet je meteen naar de spoedeisende hulp?

Niet elk bloed bij de ontlasting is gelijk. Helder rood bloed op het toiletpapier of aan de buitenkant van de ontlasting wijst op een probleem in het onderste deel van het spijsverteringskanaal en is zelden levensbedreigend. Zwart of teerachtig bloed (melaena) — of ontlasting die donker als pruimen ziet — kan duiden op een bloeding hoger in het maagdarmkanaal en vereist direct onderzoek. ²

Ga direct naar de spoedeisende hulp of bel 112 als je ook last hebt van:

• Grote hoeveelheden bloed of aanhoudend bloedverlies
• Duizeligheid, flauwvallen of een versnelde hartslag
• Heftige buikpijn
• Koorts in combinatie met bloed in de ontlasting

Meer informatie over wanneer je naar de huisarts moet vind je op Thuisarts.nl.

Aambeien: de meest voorkomende oorzaak

Meer dan de helft van de mensen krijgt op enig moment in hun leven last van aambeien (hemorroïden): gezwollen aderen in of rond het rectum die pijn, jeuk en soms bloedverlies veroorzaken. ¹ Het bloed is vrijwel altijd helder rood en zit op het toiletpapier of aan de buitenkant van de ontlasting, niet erdoorheen gemengd.

Aambeien verdwijnen vaak binnen enkele dagen vanzelf. Meer vezels, voldoende water drinken en niet te lang persen op het toilet versnellen het herstel. Receptvrije crèmes verlichten het ongemak. Schakel toch een huisarts in: een kort lichamelijk onderzoek bevestigt de diagnose en sluit andere oorzaken uit.

Anale fissuren: pijnlijke kloofjes rond de anus

Een anale fissuur is een klein scheurtje in de slijmvlieshuid van de anus, meestal veroorzaakt door harde of dikke ontlasting. Ongeveer één op de tien mensen heeft er ooit last van. De pijn is typisch scherp tijdens en direct na de stoelgang; het bloed is helder rood.

De kloofjes genezen vaak vanzelf als je de ontlasting zachter maakt door meer vezels en vocht te nemen. In hardnekkige gevallen schrijft een arts een zalfje voor dat de sluitspier ontspant. Pijnstillers die je zonder recept kunt kopen verlichten het ongemak terwijl het geneest.

Diverticulose en diverticulitis

Bij diverticulose zijn er kleine uitstulpingen (divertikels) in de wand van de dikke darm. Als een bloedvaatje in zo’n uitstulping scheurt, kan er plotseling helder of donkerrood bloed bij de ontlasting verschijnen — vaak zonder pijn. ¹ Dit stopt in de meeste gevallen vanzelf, maar vraagt altijd om medische controle.

Raken de uitstulpingen ontstoken (diverticulitis), dan ontstaan buikpijn, koorts en veranderde stoelgang. Een vezelrijk dieet verlaagt het risico op nieuwe episoden.

Maagzweer

Een maagzweer (ulcus pepticum) wordt in verreweg de meeste gevallen veroorzaakt door een infectie met de bacterie Helicobacter pylori of door langdurig gebruik van NSAID’s zoals ibuprofen of diclofenac — niet primair door stress, al kan stress de klachten verergeren. ³

Bloed afkomstig van een maagzweer is zelden helder rood. Vaker is er sprake van zwarte, teerachtige ontlasting of bloed in het braaksel dat op koffiedrab lijkt. Beide zijn alarmsignalen die direct medisch onderzoek vereisen. ²

Gastro-enteritis

Ongveer 20% van de Europeanen krijgt jaarlijks gastro-enteritis: een darminfectie door een virus, bacterie of voedselvergiftiging. Naast dunne, waterige diarree kan de ontlasting soms slijm en kleine hoeveelheden bloed bevatten. Door het frequente afvegen raakt de huid rond de anus ook snel geïrriteerd — dat bloed hoeft dus niet uit de darm zelf te komen.

De infectie gaat in de meeste gevallen vanzelf over binnen enkele dagen. Voldoende vochtinname is de belangrijkste maatregel om uitdroging te voorkomen.

IBD: wanneer je darmen chronisch ontstoken zijn

Inflammatoire darmziekte (IBD) is iets anders dan het prikkelbare darmsyndroom (PDS) en is veel zeldzamer. Circa 300.000 Nederlanders hebben de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, de twee voornaamste vormen. De twee hoofdvormen op een rij:

Aandoening	Aangedaan gebied	Kenmerkende klachten
Colitis ulcerosa	Dikke darm	Bloederige diarree, krampen
Ziekte van Crohn	Hele darm mogelijk	Pijn, diarree, gewichtsverlies

Beide zijn chronische aandoeningen waarvoor geen genezing bestaat, maar medicatie kan de ontsteking goed onder controle houden. In ernstige gevallen is een operatie nodig. Laat je begeleiden door een maag-darm-leverarts.

Colorectale kanker: hoe groot is het risico echt?

Darmkanker is voor de meeste mensen het eerste wat ze vrezen bij bloed in de ontlasting, maar de kans dat dit de oorzaak is, is relatief klein vergeleken met goedaardige aandoeningen. Colorectale kanker treft met name mensen boven de vijftig jaar en kan in het begin volledig klachtenvrij verlopen.

Naast bloed in de ontlasting kunnen symptomen zijn: aanhoudende verandering in de stoelgang, onverklaarbaar gewichtsverlies en ernstige vermoeidheid. Laat het altijd controleren door een arts in plaats van zelf conclusies te trekken — vroege opsporing vergroot de behandelingskansen aanzienlijk.

Potlood-dunne ontlasting: wanneer is het een alarmsignaal?

Als je ontlasting plotseling en gedurende meerdere weken dun is als een potlood (pencil stool), kan dit erop wijzen dat er een vernauwing aanwezig is in het rectum of de onderste dikke darm. ⁴ Dat hoeft geen kanker te zijn — ook littekenweefsel na een eerdere ontsteking, een goedaardige poliep of spasmen van de sluitspier zijn mogelijke oorzaken.

Een aanhoudende verandering in de dikte of vorm van de ontlasting vraagt altijd om beoordeling door de huisarts, zeker als deze langer dan twee tot drie weken aanhoudt.

Stralingsschade na radiotherapie

Radiotherapie in het bekkengebied — bij bijvoorbeeld blaas-, baarmoeder- of prostaatkanker — kan de slijmvliezen van de darm beschadigen. Bijwerkingen treden soms al binnen enkele dagen na de behandeling op, maar kunnen ook weken tot maanden later zichtbaar worden als bloed bij de ontlasting, diarree of buikpijn. Meld dit altijd bij je behandelend arts of oncoloog.

Tien praktische stappen bij bloed in de ontlasting

1. Bezoek altijd de huisarts, ook als je vermoedt dat het aambeien zijn.
2. Let op de kleur: helder rood wijst op de onderste darm; zwart of teerachtig op de bovenste.
3. Schat de hoeveelheid in: druppeltjes zijn anders dan flinke hoeveelheden bloed.
4. Let op bijkomende klachten: koorts, buikpijn, vermoeidheid of gewichtsverlies.
5. Eet meer vezels: groenten, fruit en volkoren producten verminderen constipatie.
6. Drink voldoende water: minimaal 1,5 tot 2 liter per dag.
7. Vermijd lang persen op het toilet: dat verhoogt de druk op aambeien en fissuren.
8. Gebruik NSAID’s voorzichtig: ibuprofen en diclofenac kunnen het maagslijmvlies aantasten. ³
9. Stop met roken: roken vergroot het risico op maagzweren en colorectale kanker.
10. Bel 112 bij zwart bloed of veel bloedverlies in combinatie met duizeligheid of flauwte.

Veelgestelde vragen

Wanneer is bloed bij ontlasting gevaarlijk?

Helder rood bloed op het toiletpapier is meestal afkomstig van aambeien of een anale fissuur en is zelden levensbedreigend. Zwart, teerachtig of pruimkleurig bloed kan wijzen op een bloeding hoger in het maagdarmkanaal en vereist onmiddellijke medische aandacht. Ga ook direct naar de dokter bij grote hoeveelheden bloed, duizeligheid, koorts of heftige buikpijn.

Wat betekent zwart of teerachtig bloed bij ontlasting?

Zwarte, teerachtige ontlasting (melaena) duidt op een bloeding hoger in het maagdarmkanaal, zoals bij een maagzweer of een bloeding in de slokdarm. Het bloed kleurt zwart doordat het tijdens het transport door de darm chemisch wordt afgebroken. Dit is een alarmsignaal waarvoor je onmiddellijk een arts moet raadplegen of naar de spoedeisende hulp moet gaan.

Wat kan potlood-dunne ontlasting betekenen?

Als de ontlasting meerdere weken achter elkaar dun is als een potlood, kan dit wijzen op een vernauwing in het rectum of de onderste dikke darm. Dit hoeft geen kanker te zijn: ook littekenweefsel, een goedaardige poliep of spasmen van de sluitspier zijn mogelijke oorzaken. Laat een aanhoudende verandering in de ontlastingsvorm altijd beoordelen door je huisarts.

Kan bloed bij ontlasting vanzelf overgaan?

Als de oorzaak aambeien of een anale fissuur zijn, gaat het bloeden inderdaad vaak binnen enkele dagen vanzelf over, zeker met meer vezels en vocht in het dieet. Toch is een bezoek aan de huisarts altijd verstandig om de oorzaak te bevestigen en ernstigere aandoeningen uit te sluiten. Wacht niet langer dan een week als het bloeden aanhoudt of verergert.

Hoe voorkom je aambeien en het daarbij behorende bloedverlies?

De belangrijkste preventieve maatregelen zijn voldoende vezels eten (groenten, fruit, volkoren producten), minimaal 1,5 liter water per dag drinken en niet te lang persen op het toilet. Regelmatige lichaamsbeweging helpt de darmbeweging op gang te houden. Vermijd ook langdurig zitten op het toilet, want dat verhoogt de druk op de aderen in het rectum.

Is bloed bij ontlasting altijd een teken van darmkanker?

Nee, de meest voorkomende oorzaken zijn goedaardige aandoeningen zoals aambeien of een anale fissuur. Colorectale kanker is relatief zeldzaam als oorzaak, zeker bij mensen onder de vijftig jaar. Toch is het altijd verstandig de oorzaak medisch te laten beoordelen, want vroege opsporing van eventuele kanker vergroot de behandelingskansen aanzienlijk.

Wat is het verschil tussen IBD en het prikkelbare darmsyndroom?

Het prikkelbare darmsyndroom (PDS) is een functionele aandoening waarbij de darm gevoeliger reageert maar niet daadwerkelijk ontstoken is; bloed in de ontlasting is bij PDS ongebruikelijk. Inflammatoire darmziekte (IBD), zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, gaat wel gepaard met echte ontsteking in de darmwand en kan bloederige diarree veroorzaken. IBD vereist begeleiding door een maag-darm-leverarts.

Footnotes

1. Kate V, Sureshkumar S, Gurushankari B. Acute Upper Non-variceal and Lower Gastrointestinal Bleeding. Journal of Gastrointestinal Surgery. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35083723/ ↩ ↩² ↩³

2. Tokar JL, Higa JT. Acute Gastrointestinal Bleeding. Annals of Internal Medicine. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35130044/ ↩ ↩²

3. Wasserman RD, Abel W, Monkemuller K. Non-variceal Upper Gastrointestinal Bleeding and Its Endoscopic Management. The Turkish Journal of Gastroenterology. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39150279/ ↩ ↩²

4. Awadie H, Zoabi A, Gralnek IM. Obscure-overt gastrointestinal bleeding: a review. Polish Archives of Internal Medicine. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35635400/ ↩

Bronnen

1. Kate V, Sureshkumar S, Gurushankari B — Acute Upper Non-variceal and Lower Gastrointestinal Bleeding · Journal of Gastrointestinal Surgery · 2022
2. Tokar JL, Higa JT — Acute Gastrointestinal Bleeding · Annals of Internal Medicine · 2022
3. Wasserman RD, Abel W, Monkemuller K — Non-variceal Upper Gastrointestinal Bleeding and Its Endoscopic Management · The Turkish Journal of Gastroenterology · 2024
4. Awadie H, Zoabi A, Gralnek IM — Obscure-overt gastrointestinal bleeding: a review · Polish Archives of Internal Medicine · 2022