Migraine: oorzaken, triggers en behandeling met triptanen

Migraine is een neurologische aandoening die intense, vaak eenzijdige bonzende hoofdpijn veroorzaakt. Aanvallen duren 4 tot 72 uur en gaan gepaard met misselijkheid en overgevoeligheid voor licht of geluid ¹. Ongeveer 15% van de bevolking krijgt migraine — vrouwen twee tot drie keer vaker dan mannen ². Genezing bestaat niet, maar behandeling kan de frequentie en ernst van aanvallen flink verminderen.

In deel 1 van dit hoofdpijndossier behandelden we spanningshoofdpijn, clusterhoofdpijn en medicatieovergebruikshoofdpijn. Dit deel gaat volledig over migraine: van oorzaken en triggers tot behandeling met triptanen.

Wat is migraine precies?

Migraine is meer dan “gewone” hoofdpijn. Het is een neurologische aandoening waarbij het zenuwstelsel tijdelijk ontregeld raakt ³. Artsen stellen de diagnose als je herhaaldelijk aanvallen hebt van 4 tot 72 uur die voldoen aan minimaal twee van deze kenmerken:

• Bonzende of kloppende pijn
• Pijn aan één kant van het hoofd
• Matige tot ernstige intensiteit
• Verergering door lichamelijke activiteit

Daarnaast heb je tijdens een aanval last van minstens één van deze symptomen: misselijkheid of braken, of overgevoeligheid voor licht én geluid ¹.

Migraine met aura

Ongeveer een derde van de mensen met migraine ervaart een aura vóór de hoofdpijnfase. Dit zijn neurologische verschijnselen zoals flitsen, zigzaglijnen, blinde vlekken, tintelingen of spraakproblemen. Een aura duurt meestal 5 tot 60 minuten ³. Het onderscheid tussen migraine mét en zónder aura is belangrijk omdat het de behandelkeuze beïnvloedt — met name rond hormonale anticonceptie.

Wat veroorzaakt een migraineaanval?

De exacte oorzaak van migraine is niet volledig opgehelderd. Onderzoek wijst op een tijdelijke ontregeling van het trigeminovasculaire systeem — het netwerk van zenuwen en bloedvaten rond de hersenen dat pijnsignalen verwerkt ³. Verschillende triggers kunnen bij gevoelige mensen een aanval uitlokken.

Niet iedereen reageert op dezelfde triggers. Het bijhouden van een hoofdpijndagboek helpt om jouw persoonlijke uitlokkers te herkennen. Op Thuisarts.nl vind je praktische tips. Vooral een regelmatig slaappatroon blijkt belangrijk: zowel te weinig als te veel slaap kan een aanval uitlokken.

Is migraine erfelijk?

Migraine heeft een duidelijke genetische component. Uit tweelingenstudies blijkt dat erfelijkheid voor 30 tot 60% meespeelt bij het risico op migraine ⁴. Grootschalig genetisch onderzoek (genome-wide association studies) heeft inmiddels meer dan 120 genetische varianten geïdentificeerd die het risico verhogen ⁴.

Toch is migraine geen klassieke erfelijke ziekte met één verantwoordelijk gen. Het gaat om een polygene aandoening: tientallen genen dragen elk een klein beetje bij aan het risico. Heb je een ouder met migraine, dan is je kans groter — maar het is geen zekerheid dat je het ook krijgt. Zelfs bij eeneiige tweelingen krijgt niet altijd beide de aandoening ⁴.

Hoe wordt migraine behandeld?

De behandeling van migraine bestaat uit twee pijlers: het bestrijden van een acute aanval en het voorkómen van nieuwe aanvallen (profylaxe) ¹.

Acute aanvalsbehandeling

Bij een milde aanval volstaat vaak paracetamol of een NSAID (zoals ibuprofen of naproxen), bij voorkeur vroeg in de aanval ingenomen. Bij matige tot ernstige aanvallen of wanneer gewone pijnstillers niet werken, zijn triptanen de standaardbehandeling ¹.

Let op: gebruik pijnstillers of triptanen niet vaker dan 10 tot 15 dagen per maand. Bij overmatig gebruik kan medicatieovergebruikshoofdpijn (MOH) ontstaan — een vicieuze cirkel waarbij de medicijnen zelf hoofdpijn veroorzaken ⁵.

Preventieve behandeling

Als je vier of meer migrainedagen per maand hebt, kan je huisarts preventieve medicatie overwegen ⁵. Veelgebruikte opties zijn:

• Bètablokkers zoals propranolol of metoprolol
• Candesartan (een bloeddrukverlagend middel)
• Amitriptyline (een laaggedoseerd antidepressivum)
• Topiramaat (een anti-epilepticum)

Daarnaast helpen niet-medicamenteuze aanpakken: regelmatig bewegen, een vast slaapritme, stressmanagement en het vermijden van bekende triggers ⁵.

Wat is een triptaan en wanneer gebruik je het bij migraine?

Een triptaan is het meest gebruikte specifieke geneesmiddel bij een migraineaanval ¹. Triptanen werken door de verwijde bloedvaten in de hersenen te vernauwen en de afgifte van ontstekingsstoffen in het trigeminovasculaire systeem te remmen ³. Ze pakken daarmee de onderliggende oorzaak van de migrainepijn aan, niet alleen het symptoom.

Een triptaan werkt het beste als je het inneemt zodra de hoofdpijn begint — niet tijdens een eventueel aura, maar bij de eerste pijn ¹. Heb je triptanen voorgeschreven gekregen, houd ze dan altijd bij de hand.

Er zijn verschillende triptanen beschikbaar, waaronder sumatriptan, rizatriptan en zolmitriptan. Ze werken per persoon verschillend: als één triptaan onvoldoende helpt, kan een ander type wél effectief zijn. Bespreek dit met je huisarts ¹.

Triptanen zijn niet geschikt voor iedereen. Bij hart- en vaatziekten, onbehandelde hoge bloeddruk of een voorgeschiedenis van beroerte zijn ze gecontra-indiceerd. Je huisarts of apotheker beoordeelt of een triptaan veilig is voor jou.

Zijn triptanen veilig tijdens de zwangerschap?

Over het gebruik van triptanen tijdens de zwangerschap is nog onvoldoende bekend om ze als veilig te bestempelen. De beschikbare gegevens zijn beperkt en de meeste richtlijnen raden het gebruik af ¹. Alleen in uitzonderlijke gevallen — als de voordelen voor de moeder duidelijk opwegen tegen de mogelijke risico’s — kan een arts een triptaan voorschrijven.

Ben je zwanger of probeer je zwanger te worden en gebruik je triptanen? Neem dan contact op met je huisarts om een veilig alternatief te bespreken. Paracetamol geldt als eerste keuze bij hoofdpijn in de zwangerschap, maar ook hierbij gelden beperkingen bij langdurig gebruik.

Overigens verandert migraine bij veel vrouwen tijdens de zwangerschap. Vooral in het tweede en derde trimester nemen de aanvallen bij een meerderheid af, waarschijnlijk door de stabiel hoge oestrogeenspiegel ².

Wat is menstruele migraine?

Bij naar schatting 7 tot 15% van de vrouwen met migraine treden aanvallen uitsluitend of vooral rond de menstruatie op ². Dit wordt menstruele migraine of menstruatiegerelateerde migraine genoemd. De oorzaak is de snelle daling van het hormoon oestradiol vlak vóór de menstruatie.

De behandeling is vergelijkbaar met andere migraine: triptanen en pijnstillers bij een acute aanval. Bij voorspelbare menstruele migraine kan je huisarts een kortdurende profylactische kuur met een triptaan of NSAID (zoals naproxen) overwegen rond de verwachte aanvalsdagen ⁵.

Belangrijk bij hormonale anticonceptie: gecombineerde anticonceptie (de pil met oestrogeen) wordt sterk afgeraden bij vrouwen met migraine mét aura, vanwege een verhoogd risico op een herseninfarct ¹. Overleg altijd met je huisarts of gynaecoloog over de veiligste optie.

Is migraine gevaarlijk?

Migraine is op zichzelf niet levensbedreigend en veroorzaakt geen blijvende hersenschade ¹. Wel kan het een grote impact hebben op je dagelijks leven. Migraine staat wereldwijd in de top drie van meest invaliderende aandoeningen, vooral bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd ².

Er is één belangrijke nuance: vrouwen met migraine mét aura hebben een licht verhoogd cardiovasculair risico, vooral als zij roken of gecombineerde hormonale anticonceptie gebruiken ¹. Bespreek deze risicofactoren met je huisarts.

Wanneer naar de huisarts?

Neem contact op met je huisarts als:

• Je voor het eerst migraine-achtige klachten krijgt
• Je vaker dan vier aanvallen per maand hebt
• Reguliere pijnstillers onvoldoende helpen
• Neurologische verschijnselen langer dan een uur aanhouden
• Je na je 50e voor het eerst aura-verschijnselen krijgt

Bij plotselinge, zeer ernstige hoofdpijn (“donderslaghoofdpijn”) die je niet kent: bel direct 112. Dit kan wijzen op een ernstige oorzaak die niets met migraine te maken heeft.

Op Thuisarts.nl vind je betrouwbare informatie over wanneer je wel of niet naar de huisarts hoeft.

Veelgestelde vragen

Hoe zit het met migraine bij tieners van 14 tot 16 jaar?

Migraine komt regelmatig voor bij tieners en begint vaak juist in de puberteit. Bij jongens piekt het rond het 12e tot 14e levensjaar, waarna het vaak minder wordt. De aanvallen kunnen er anders uitzien dan bij volwassenen: korter en vaker aan beide kanten van het hoofd. Heeft je kind regelmatig aanvallen, neem dan contact op met de huisarts.

Kun je migraine voorkomen door geen vlees of zuivel te eten?

Er is geen wetenschappelijk bewijs dat het schrappen van vlees of zuivel migraine voorkomt. Wel kunnen bepaalde voedingsmiddelen bij sommige mensen een aanval uitlokken, maar welke dat zijn verschilt sterk per persoon. Een hoofdpijndagboek bijhouden is effectiever dan hele voedingsgroepen schrappen. Overleg bij twijfel met een diëtist.

Ik had als kind migraine, als tiener niet, en nu op mijn 20e is het terug met braken — moet ik naar de huisarts?

Ja, ga naar je huisarts. Migraine kan perioden van rust kennen en later terugkeren, maar aanvallen met braken en hoge frequentie verdienen medische begeleiding. Je huisarts kan beoordelen of behandeling met een triptaan of preventieve medicatie zinvol is en andere oorzaken uitsluiten.

Kan sauna of wellness migraine uitlokken, en kan migraine verdwijnen tijdens de zwangerschap?

Ja op beide vragen. Warmte en vaatverwijding door een sauna of jacuzzi kunnen bij migrainegevoelige mensen een aanval uitlokken. Tijdens de zwangerschap nemen migraineaanvallen bij veel vrouwen af, vooral in het tweede en derde trimester, door de stabiel hoge oestrogeenspiegel. Na de bevalling kan de migraine helaas terugkeren.

Wat is een triptaan en wanneer krijg je het voorgeschreven bij migraine?

Een triptaan is een specifiek geneesmiddel dat de verwijde bloedvaten in de hersenen vernauwt en ontstekingsstoffen remt. Je huisarts schrijft het voor als gewone pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen onvoldoende helpen bij migraineaanvallen. Er bestaan verschillende soorten triptanen; als de ene niet werkt, kan een andere dat wel doen.

Heeft migraine invloed op je werkvermogen?

Migraine kan zo invaliderend zijn dat werken tijdens een aanval niet mogelijk is. Het staat wereldwijd in de top drie van meest invaliderende aandoeningen. Als migraine je regelmatig uitschakelt, bespreek dan met je huisarts of preventieve behandeling een optie is.